ПЕРАМЯНЕНЬНЕ ГОСПАДА НАШАГА ІСУСА ХРЫСТА

19 жніўня

Ісус Хрыстос у размовах са Сваімі вучнямі часта казаў ім, што Яму патрэбна крочыць у Ерусалім. На шляху ў Ерусалім Ён ім абвясьціў: “Вось, мы ўзыходзім у Ерусалім, і Сын Чалавечы, выдадзены будзе першасьвятарам і кніжнікам, і засудзяць Яго на сьмерць; і выдадуць Яго язычнікам на ганьбаваньне і біцьцё і крыжаваньне; і на трэйці дзень уваскрэсьне.” (Мц. 20:18–19)

Ісус удастоіў некаторых Сваіх вучняў бачыць Ягоную боскую веліч і славу. Сярод вучняў Хрыста было трое, якіх Ён найбольш любіў. Гэта былі Пятро, Якаў і Ян. Знаходзячыся ў Галілеі, Хрыстос, узяўшы іх зь Сабой, пайшоў на высокую гару Фавор і пачаў маліцца У час малітвы Ісус перамяніўся на вачах апосталаў. Ягоны твар раптоўна перамянілася і зазьзяў, як сонца, а вопратка Ягоная зьбялела, як сьнег. “І вось, явіліся ім Майсей і Ільля, і зь Ім гутарылі. Азваўшыся, Пётр сказаў Ісусу: Госпадзе! добра нам тут быць; калі хочаш, зробім тут тры намёты: Табе адзін, і Майсею адзін, і адзін Ільлю. Калі ён яшчэ гаварыў, вось, воблака сьветлае асланіла іх; і вось, голас з воблака мовіў: Гэты ёсьць Сын Мой Любасны, Якога Я ўпадабаў; Яго слухайце. І пачуўшы, вучні ўпалі ніцма і вельмі перапалохаліся. І прыступіўшы, Ісус дакрануўся да іх і сказаў: устаньце і ня бойцеся. А ўзьвёўшы вочы свае, яны нікога ня ўбачылі, акрамя аднаго Ісуса. І калі сыходзілі яны з гары, Ісус загадаў ім, кажучы: нікому не кажэце пра бачанае, пакуль Сын Чалавечы не ўваскрэсьне зь мёртвых.” (Мц. 17:3 – 9) Апосталы прамаўчалі і нікому нічога ў тыя дні не казалі аб тым, што бачылі.

У словах Пятра “Госпадзе! добра нам тут быць…” апосталы на хвіліну адчулі асалоду Царства Нябеснага, якое Бог падрыхтаваў тым, хто любіць Яго. Прыйдзе час, калі Гасподзь Ісус Хрыстос зноў зьявіцца ў славе, у якой Ён тады зьявіўся Сваім вучням, а зь Ім прыйдуць усе збаўленыя Ім.

Чаму Ісус Хрыстос толькі тром вучням паказаў славу Сваёй Боскасьці? На думку сьвятога Яна Дамаскіна, Хрыстос узяў зь сабой Пятра, каб ён, які адкрыта вызнаў Боскасьць Хрыста, пачуў пацьверджаньне свайго вызнаньня і ад Нябеснага Айца. Гасподзь узяў на Фавор Якава, бо ён меўся зрабіцца першым япіскапам Ерусаліму і першы зь апосталаў меўся аддаць сваё жыцьцё за Хрыста. Выратавальнік зрабіў сьведкам Свайго зьмяненьня і апостала Яна, бо ён быў Ягоным улюблёным вучням.

Усе тры апостала, сьведкі Хрыстовай славы на Фаворы, будуць пасьля і сьведкамі Ягонай агоніі ў Аліўным Горадзе. Як глыбока Хрыстова зьмена ўразіла іх сэрцы, гаворыць тое, што яны аб ёй пісалі праз шматлікія гады. Апостал Пятро ў сваім другім пасланьні веру ў Хрыста замацоўвае згадкай аб Ягоным слаўным перамяненьні, гаворачы, што яны былі “навочнымі” сьведкамі Ягонай велічы. Бо Ён прыняў ад Бога Айца веліч і славу, калі да Яго прыйшоў такі голас ад велічнае славы: “Гэты ёсьць Сын Мой Любасны, Якога Я ўпадабаў”. І гэты голас мы чулі, які сыходзіў зь нябёсаў, калі мы былі зь Ім на сьвятой гары. А сьвяты Эвангеліст Ян зь захапленьнем піша ў сваім Эвангельлі: “Слова стала плоцьцю, і ўсялілася ў нас, поўнае мілаты і праўды; і мы бачылі славу Ягоную, славу, як Адзінароднага ад Айца.” (Ян. 1:14)

Сьвята Перамяненьня Госпада належыць да вялікіх дванадзесятых сьвятаў нашае Праваслаўнае Царквы. Яно мае адзін дзень прад і сем дзён пасьлясьвята. Гэтае сьвята прыпадае на той час, калі высьпяваюць плады зямлі. І ад найбольш старажытных часоў у Праваслаўнае Царкве ў гэты дзень у падзяку Богу адбываецца дабраслаўленьне першых пладоў зямлі. Гэты звычай пераняты Праваслаўнае Царквой ад Старога Запавету, які прадпісваў прыносіць першыя плады ў Храм Госпада. У канцы кнігі Выхаду чытаем: “Самыя першыя плады зямлі тваёй прынось у дом Госпада, Бога твайго. Не гатуй казьляня ў малацэ маці ягонай.” (Вых. 34:26); “Прыйдзеце ў зямлю, якую Я даю вам, і будзеце жаць на ёй жніво, дык прынясеце першы сноп жніва вашага да сьвятара” (Ляв. 23:10).

Звычай дабраслаўляць ў царкве першыя плады ўжо прадпісваюць Апостальскае правіла з канца ІІІ стагодзьдзя. Апостальскія пастановы (IV стагодзьдзе) маюць малітвы на асьвячэньне пладоў. Шосты Сусьветны Сабор (691 г.) гаворыць аб дабраслаўленьні першых пладоў вінаграду і пшаніцы.

У Грэцыі ў жніўні высьпявае вінаград і пшаніца. У Беларусі вінаград замяняюць яблыкамі і іншай садавіной.

Трапар сьвята

Зьмяніўся Ты на гары, Хрысьце Божа, / паказаўшы вучням Тваім славу Тваю, / наколькі гэта было для іх магчыма. / Ды зазьзяе і нам, грэшным, / сьвятло вечны Тваёй, / па малітвах Багародзіцы; / Падавец сьвятла, слава Табе!

ПАРАДА ЯК АБ СТАЯНЬНІ ЗА ХРЫСТА І АЙЧЫНУ, ТАК І АБ ПАГАРДА ДУМАЮЧЫХ НА КАРЫСЬЦЬ НЯГОДНЫМ

сьвяты Сімеон Салунскі

1. Усе жывучыя ў гэтым хрысталюбівым горадзе Фэсалёнікі, найбольш верныя слугі Хрыста, улюблёныя дзеці ў Гасподзе нашае маласьці, да будзе дабрыня вам, мір і дабраслаўленьне, свабода ад усялякае спакусы і вызваленьне ад усялякіх скарбут і патрэб і абставін; і паданьне ўсялякай дабрыні вам ды памножыцца ад адзінасутнае і непадзельнае і ня зьлітнае Тройцы, адзінага Бога нашага, Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

2. Дзякую за вас, браты, Самога адзінага ў Тройцы Бога, бачачы вашу руплівасьць і чыстую веру ў Хрыста Бога нашага і стойкасьць і цярпеньне ва шматлікіх абставінах. Таму, радуйцеся і вы ў Гасподзе, радуйцеся і весяліцеся, што ўсё церпіце і выносіце за Хрыста і шматлікую ўзнагароду набываеце за гэта. І хай ніхто ў гэтым не хлусіць, не падманвае вас нехта, што вы, пакінутыя, не маеце ўзнагароды. Бо я запэўніваю вас, што будзеце мець тую ж узнагароду, што і мучанікі. Таму што, як яны змагаліся і ня скарыліся, каб не згнібіць Хрыста, так і вы сьведчыце сумленьнем і цярпеньнем скрухі, каб ў гэтым вашым горадзе не зьняславілася імя Хрыста. І як шматлікія зь сьвятых цярпелі беды, змагаліся, навучаючы набожнасьці і шматлікіх зь няверных зрабілі набожнага так і вы змагайцеся, каб ніхто з праваслаўных мужчын альбо жанчын, альбо дзяцей не загінуў і падвяргаўся небясьпекі за веру. І як шматлікія зь сьвятых душы свае за братоў паклалі і не выдалі схаваўшыхся, іншыя ж самі аддавалі сябе замест прасьледуемых альбо падвяргаючыхся небясьпецы, так і вы а схаваўшыхся ў горадзе гэтым хрысьціян жыцьцё кладзіце, (бо) шматлікія з паланёных вызваляюцца і шматлікія атрымліваюць паслабленьне, таму што вы пакутуеце і смуткуеце. І шматлікія зь сьвятых разбуралі ідальскія храмы і тыраны не рашаліся аднаўляць (іх), ні патрабаваць на гэта выкуп, і не скарыліся ў гэтым і мучанікі; вы ж захавалі і айчыну вашу не разбуранай ворагамі Хрыста і Бога нашага і сьвятыя храмы і сьвятыя манастыры і ўсю сьвятасьць іх захоўвайце не апаганенымі бязбожнымі. І роўная ўзнагарода вам і змагарам, і з тымі будзеце далучаны; і дабрашчасныя вы, пакуту церпячы за Хрыста.

3. А маючы іншае меркаваньне нікчэмны. Калі нехта жыцьцё нягодных і сілкаваньне плоці лічыць дабром, адпадае ад дабрыні нябеснае. Няма спадчыны нам у гэтым жыцьці, браты, няма. Уладыка наш крыжаваўся і быў зьняважаны за нас і невымоўныя выпрабаваньні пацярпеў, ганьбу і скруху і непавінную сьмерць. І аб нас гаворыць: “у сьвеце гэтым скарбутныя будзеце” і “калі Мяне гоняць, і вас гнаць будуць” і “будуць ненавідзець вас усе за імя Мае” і “цярпеньнем вашым выратоўваеце душы вашы”. Такім чынам, пакутуючы, мы не зьдзіўляемся, бо мы хрысьціяне, і як Хрыстос пацярпеў, (так) і нам належыць пакутаваць, каб мы праславіліся зь Ім; як піша боскі Павал, “паколькі зь Ім пакутуем, ды і зь Ім праславімся” і “нягодны пакуты цяперашняга часу да жадаючай славе зьявяцца ў нас” і “радуйцеся і весяліцеся, бо ўзнагарода ваша вялікая на нябёсах”, казаў Гасподзь.

4. І хто годны іх? бо мы большую частку цярпім праз грахі нашы і яшчэ больш праз маладушнасьць, таму што і праз неруплівасьць нашу цярпім усе гэтыя беды. Альбо не ведаеце, што праз неруплівасьць горад гэты амаль не пацярпеў небясьпекі нападу нягоднага Мусьліма і калі прыйшла бяда, праз неруплівасьць паслалі да бязбожных амбасадараў, што і было яшчэ большай правінай, чаму мы цяпер і ў злыднях ёсьць? Таму неруплівасьць, маладушнасьць і бясьпечныя языкі не спыняюцца памнажэньнем смутку і дзёрзкімі дзеямі нашых ворагаў і адбіраюць у нас усялякую надзею і перашкаджаюць дабру сусьвету. Паглядзім жа і такім чынам. Бо калі маладушнасьць альбо неруплівасьць было б у праваслаўным Канстантынопалі ў той вялікай і доўгай небясьпецы, дзе быў бы (аплот) нашага праваслаўя? Не пашкоджана лі, не прынізілася лі, не пакінутая лі (крэпасьць) нашага Праваслаўя? Не скарыцца лі (аплот) Царквы, як у Эгіпце і Ерусаліме, і Антыёхіі і іншых месцах? Колька цяпер там хрысьціян, колькі архірэяў і сьвятароў і манахаў? Не зьменшылася лі моцна і пагардай бязбожнікаў пакрытыя? Бачым жа і ўсе Ўсходнія гарады, якія зрабіліся спустошаныя і цалкам хрысьціянамі пакінутыя; і дзе некаторыя хрысьціяне, асьмеяныя, штодзённа зьняважаныя і прыніжаныя. І на Захадзе бачым пакрыху зьнікаючыя гарады. Бо перасьлед працягваецца, і нягодны гэты народ – сапраўды ёсьць папярэднік антыхрыста і выяўляе зьмея, што Адама падмануў. Ён, зь аднаго боку, прыкідаецца сябрам і ілжыва салодкасьць і свабоду абяцае; зь другога боку, паланіць, забівае і абсалютна разбэшчвае і, нарэшце, Бога зьняважаць прымушае.

5. Таму шляхетна ды ўстанем за Хрыста. Горад гэты ад пачатку ёсьць глава набожнасьці пасьля першага і царственнага: ён захоўвае хрысьціян тут, захоўвае іх на Захадзе – бо праз некаторую паслабленьне яны радуюцца – захоўвае іх на выспах, абараняе і царыцу гарадоў, і ёсьць рука Праваслаўя і добрая дапамога. Таму будзем захоўваць яго ўсімі сіламі і пакладзём за яго жыцьцё; і будзем змагацца за саміх сябе і атачаючых нас братоў.

6. Такім чынам, цяпер я ўпэўнены ў Хрысьці, як ўсе вы ў вышэйшае меры правы, у тым, што знаходзіцца вакол айчыны і дабра непахіснага і ні адзін зь вас не пажадае, калі б нехта і па жаху, здрадзіць гэты богазахаваны і хрысталюбімы горад ваш нягодным і ворагам Хрыстовым. І так цудоўна стоячым я абяцаю ад Усядобрага Ўладыкі зямныя і нябесныя даброты. Калі ж нехта злосьцю ілжывага і злога дэмана нешта іншае аб гэтым падумае і пажадае альбо будзе спрабаваць горад гэты праваслаўны і вялікі здрадзіць нягодным, чужы такі Богу і да нягодных далучаны. І маласьць наша карае такога, хто б ён ні быў, страшным і вечным адпадзеньнем ад Сьвятой Тройцы, і лёс ягоны зь здраднікам Юдам і крыжаваўшымі Хрыста. І так кажу і абвяшчаю, як ад Хрыста пастаўлены міласьцю Ягонай пастыр гэтага статку Ягонага і маючы патрэбу клапаціцца аб ім і церпячы дзеля яго моцныя пакуты і беды, і не жадаючы нікому і самым малым зь яго шкоды пацярпець нейкім чынам і нікому іншаму зь іншых і ўяўных нямоглымі альбо па-за гэтага (гораду) хрысьціян – альбо што? – і дзе б толькі не знаходзіўся. Бо адной душы ўвесь сьвет нягодны. Таму ўсе вы, браты, стойце у веры і абароне айчыны вашае праваслаўнае ў Хрысьці. Мужнейце, мацуйцеся, ды прыйдзе на вас дабраслаўленьне Боскае і міласьць, вызваленьне ад страху і поўнае выратаваньне.

7. Мілата Госпада нашага Ісуса Хрыста і любоў і мір і багатая міласьць дзеля Ўсясьвятой Багародзіцы і Заўсёды Дзевы Марыі і абаронца нашага і захавальніка горада, у пакутах міроцечнага і ва ўсіх сьвятых абранага і вялікага ў цудах Зьміцера ды будзе са ўсімі вамі. Амін.

ГІСТОРЫЯ ЎСЬПЕНСКАГА ПОСТУ

Скабаллановіч Міхал

Калі сьвята Усьпеньня не зь найстаражытнейшых у Царкве, то пост прад ім найменш старажытны з пастоў Праваслаўнае Царквы і маладзей нават Пятрова паста. Гісторыя яго павучальная тым, што паказвае, як пост гэты створаны, без садзейнічаньня гэтак магутнай наогул у Цэрквы сілы паданьня, аднак гарачай любоўю да Боскае Маці, усё як бы узрастаючае ў Царкве ад усё павялічваючыхся знакаў Яе нябеснай апекі над хрысьціянамі. Зрэшты, і усе хрысьціянскія пасты – падобнага паходжаньня. Не будучы ва уласным сэнсе усталяванымі Хрыстом і апосталамі (як таямніцы), яны сутнасьць мімаволі вырваліся зь сэрца Сьвятой Царквы выліваньнем яе падзякі за асабліва вялікія справы міласьці Боскай. Яны не прадыктаваны Царкве яе заснавальнікамі, а добраахвотна прынесены яе воляй у дарунак гэтым заснавальнікам. Таму пытаньне даўнасьці тут не мае ніякага значэньня. У найменш старажытны з пастоў – Усьпенскі – укладзена не менш параўнальна са старажытнымі пастамі любові да Шанаванай імі, мяркуючы па тым, што гэта любоў запасілася гэтулькі стагодзьдзяў. Гэтым тлумачыцца тая акалічнасьць, што Усьпенскі пост, нягледзячы на сваю найменшую старажытнасьць, займае па сьвятасьці (ступені устрыманьня, прынятай для яго) першае месца пасьля Вялікага посту і вышэй Каляднага.

Зьвяртаючыся да царкоўных помнікаў, мы мімаволі дзівімся іх доўгім маўчаньнем пра Усьпенскі пост. Тады як аб прадвялікодным посьце сустракаюцца сьведчаньні ужо з II стагодзьдзя, а аб Пятроўскім з IV—V стагодзьдзі, цэлы шэраг статутаў і тыпіконаў да XII стагодзьдзя, якія вылічаюць усе пасты і найдакладным чынам вызначаючых іх рэжым (diaitan – грэч.), не згадваюць пра Усьпенскі пост. У найстаражытным кароткім статуце Студытскага манастыра ў Канстантынопалі – Gupotuposis'е (IX ст.) – і так званым Diatuposis'е, статуце сьв. Апанаса Афэнскага (IX—X ст.ст.), маючых адмысловае тлумачэньне пра пасты частку зь надпісаным: “Пра колькасьць і якасьці ў ежы і піцьці і пра набожнасьць на трапэзах”, са шматдзённых пастоў, акрамя “Вялікай чатырохдзесятніцы”, названы толькі “чатырохдзесятніца св. Апосталаў” і “сьв. Піліпа”, і гэта ў рукапісах гэтых статутаў XIV (!) стагодзьдзя. Толькі ў рукапісы другога з гэтых статутаў ад XVI стагодзьдзя на палях супраць паказанай часткі ёсьць прыпіска: «выдатна (semaiosai – грэч.), што нічога не гаворыцца пра пост Усьпеньня». Яшчэ падрабязьней пра пасты кажа Эўергетыдскі статут, прысьвячаючы ім 5 частак свайго “Пралёгу”, але і тут названы толькі тыя тры паста. То ж і ў тыпіконе Канстантынопальскага царскага Пантакратартскага (Усятрымаючага) манастыра 1136 г. у аддзеле: “колькі і якой ежы прапануецца манахам штодня” [1].

З кароткіх статутаў і тыпіконаў, вядомых дагэтуль, упершыню указаньне на Усьпенскі пост сустракаем у тыпіконе паўднёва—італьянскага Мікола—Казулянскага манастыра (заснаванага ў 1099 г. выхадцамі з Грэцыі), – тыпіконе, складзеным, магчыма, у XII ст. зь ерусалімскага і студытскага статуту і з паданьняў самага манастыра. Тут пад 1 жніўня ёсьць такая заўвага: “Мікалая, найсьвятога патрыярха Канстантынопаля, новага Рыма, аб чатырохдзесятніцы Усьпеньня Усясьвятой Багародзіцы. Ёсьць у нас іншы пост, званы Усясьвятой Багародзіцы, які пачынаецца з 1 дня жніўня месяца, які згадваецца сьвятым саборам пра злучэньне (у іншым рукапісе: “і сёмым саборам у Нікее”). Але першы дзень жніўня месяца не посьцім з—за сьвята сьвятых Маккавеяў, а ад 2—га дня жніўня (пачынаем) учынены пост, і пасьлядоўнасьць Ператварэньні, г.зн. 8 дзён, усё цалкам сьпяваем (г.зн., нягледзячы на пост, служба Ператварэньню ў царкве сьпяваецца з прадсьвятам 8 дзён)”. Але той жа тыпікон у “каноне” пра ежу, які абдымае 25 частак, не узгадвае Усьпенскага посту.

Гэты тыпікон дае нам кіруючую нітку да адшуканьня пачатку Усьпенскага посту. Па ім, найстаражытнае згадваньне пра пост трэба шукаць у дзеях так званага “сабору злучэньня”, які быў у 920 годзе. Сабор гэты зь нагоды пытаньня пра дазвол чацвёртага шлюбу пастанавіў, што нават і траяжэнцы падлягаюць адмысловаму царкоўнаму пакаяньню: яны павінны (могуць?) “прылучацца (толькі?) тры разы ў год: у Вялікдзень, у сьвята Усьпеньня Багародзіцы і на Нараджэньне Бога нашага Ісуса Хрыста, бо гэтым сьвятам папярэднічаюць пасты” [2]. Сумніўна больш раньняе згадваньне пра Усьпенскі пост у лісьце папы Мікалая I (858—867) баўгарам: “наступныя пасты Сьвятая Рымская Царква прыняла ад старажытнасьці і утрымоўвае: па 40 дзён прад Вялікднем, пасьля 50—цы, прад Усьпеньнем Марыі Багародзіцы, а таксама прад сьвятам Нараджэньня Гасподняга”: Рымская Царква ніколі не ведала Усьпенскага посту і нідзе ён не працягваўся 40 дзён; гэтак жа як пост пасьля 50—цы ў Рымскай Царкве заўсёды быў толькі чатырохдзённым. У творы “Аб трох Чатырохдзесятніцах”, які прыпісваецца Анастасію Сынаіту (Патрыярх Антыёхійскі, 561—600 г.г.), Усьпенскі пост уяўляецца вылучаным з Посту сьвятых апосталаў: апошні першапачаткова працягваўся ад 1—га тыдня па 50—цы да Усьпеньня, а потым, па немачы чалавечай, зь яго выключаны ліпень.

У Кормчае кнізе ёсьць такое сьведчаньне пра Усьпенскі пост. Каля 1085 году манахі Афонскае гары пыталі Канстантынопальскага Патрыярха Мікалая Граматыка пра пасты, паміж якімі іх асабліва бянтэжыў Усьпенскі. Пра яго яны пісалі Патрыярху: “О посте, иже августа месяца до пятагонадесять дне, обретаем в соединения в соборе, бывшем в Константине граде о брацех, и в том памятовати недоумевающе молимся разрешити ны от стязания”. Патрыярх, пасьля нарады зь саборам, адказаў: “бяше пост в то время преложен бысть (г.з. пост з гэтага часу быў перанесены на іншы) сего ради, да не впадают в языческия посты, бывающия в то время; обаче и еще мнози от человек очищения ради от болезни постятся” [3].

Нараджаючыся пост да таго зацікавіў грамадзтва, што пра яго каля таго ж часу – у XI—XII ст.ст. – зьяўляецца і адмысловае дасьледаваньне нейкага Анастасія Кэсарыйскага (можа быць, тоеснага зь Анастасіяй Сынаітам). Старажытнасьць паста ён даказвае спасылкамі на сьведчаньні пра яго Антыёхійскіих Патрыярхаў і сабору злучэньня і прыходзіць да высновы, што пост выконваўся яшчэ да імпэратара Льва Мудрага (886—911 г.г.) [4]. Нарэшце, каля таго ж часу пытаньне пра Усьпенскі, як і Калядным пасьце, ізноў разглядаецца на Канстантынопальскім Саборы – пры Патрыярхе Луке і імпэратары Эмануіле (XII ст.). Па апавяданьні Вальсамону (XII ст.), некаторыя на гэтым саборы казалі, што ў пастанове папярэдняга (вышэйзгаданага) сабора пры патрыярху Мікалаю было згадана пра перанясеньне Усьпенскага посту на іншы час, і таму пост у першую палову жніўня не можа мець месца. Але па таму, што сабор не паказаў, на які час пост перанесены, тым часам як са згадваньня сабору ясна, што пост выконваўся спрадвеку ў жніўні, то гэты сабор зацьвердзіў выкананьне посту ў гэтым месяцы. У сваё патрыярства Вальсамон пісаў акруговыя і прыватныя пасланьні зь угаворваньнем выконваць гэты пост [5].

Нікан Чарнагорац (XI ст.) кажа пра Усьпенскі пост, што тыя, якія не выконваюць яго, не маюць для сябе падставы ў старажытнасьці, аднак і якія выконваюць яго сьцьвярджаюцца не на апостальскім паданьні, а на звычаі наступных часоў, зрэшты, вельмі старажытных [6].

Заўвагі

[1] Дмитриевский А., проф. Описание литургических рукописей. Киев, 1895. б. 231 і далей, 252 і далей, 623—624, 668.

[2] Beveregus.,Pandecta. T. 2. (Иером. Алексий) Историческое рассуждение о постах Православной Восточной Кафолической Церкви. Москва, 1837. б. 32, 66.

[3] Кормчая, ч.1, ст. 156 зв. Beveregus.,Pandecta. T. 2. (Иером. Алексий) Историческое рассуждение о постах Православной Восточной Кафолической Церкви, б. 53, 67.

[4] Тамсама. Cotelerius. Monum.Graec. eccles. T. III, p. 435.

[5] Тамсама.

[6] Корм. ч. I, л. 156.

Па выданьню: Скабалланович М. Успение Пресвятой Богородицы. К.: Пролог, 2003. б. 141—145

УСЬПЕНСКІ ПОСТ

14 – 27 жніўня

Усьпенскі пост усталяваны перад вялікімі сьвятамі Ператварэньня Гасподняга і Усьпеньні Боскай Маці і працягваецца два тыдні — ад 14 да 27 жніўня.

Усьпенскі пост мае старажытнае паходжаньне.

У гутарцы Льва Вялікага, вымаўленай ім каля 450 года, мы знаходзім яснае указаньне на Усьпенскі пост: “Царкоўныя пасты разьмешчаны ў годзе так, што для кожнага часу прадпісаны свой адмысловы закон устрыманьня. Так для вясны вясновы пост — у Чатырохдзесятніцу, для лета летні — у Пяцідзесятніцу (Пятроў пост), для восені восеньскі — у сёмым месяцы (Усьпенскі), для зімы — зімовы (Калядны)”.

Сьвяты Сімеон Салунскі піша, што “Пост у жніўні (Усьпенскі) заснаваны ў гонар Маці Боскага Слова, Якая, пазнаўшы Сваю сьмерць, як заўсёды працавала і пасьцілася за нас, хоць, будучы сьвятой і бязгрэшнай, і не мела патрэбы ў посьце; так асабліва Яна малілася пра нас, калі намервалася перайсьці ад тутэйшага жыцьця да будучага і калі Яе дабрашчасная душа мела праз Боскага Духа злучыцца зь Яе Сынам. А таму і мы павінны пасьціцца і апяваць Яе, пераймаючы жыцьцю Яе і абуджаючы Яе тым да малітвы за нас. Некаторыя, зрэшты, кажуць, што гэты пост заснаваны па выпадку двух сьвят, гэта значыць Ператварэньня і Усьпеньня. І я таксама лічу неабходным успамін гэтых двух сьвят, аднаго — як падаючых нам асьвячэньне, а іншага — маленьня міласэрнасьці і хадайніцтва за нас”.

Усьпенскі пост не такі строгі, як Вялікі, але стражэйшы, чым Пятроў і Калядны пасты.

У панядзелак, сераду і пятніцу Усьпенскага посту статут Царквы прадпісвае сілкавацца сухаядзеньнем, гэта значыць выконваць самы строгі пост, без варэньня пішчы; у аўторак і чацьвер — “з варэньнем ежы, але без ялею”, гэта значыць без масла; па суботніх і нядзельных днях дазваляецца віно і ялей.

Да сьвята Ператварэньня Гасподняга, калі ў храмах асьвячаюцца вінаград і яблыкі, Царква абавязвае нас устрымлівацца ад гэтых пладоў. Па паданьню сьвятых. айцоў, “калі ж хто ад браціі ужыве гронку перш сьвята, тады пакараньне за непаслушэнства ды прыме і не спазнае гронку ва увесь месяц жнівень”.

У сьвята Ператварэньня Гасподняга па царкоўным Статуце дазваляецца на трапэзе рыба. З гэтага дня па панядзелках, серадах і пятніцам у сілкаваньне абавязкова уваходзілі плады новага ураджаю.

Пост духоўны шчыльна злучаецца з пастом цела, накшталт таго, як душа наша злучаецца зь целам, ажыўляе і складае зь ім адно цэлае, як душа і цела складаюць аднаго жывога чалавека. І таму, посьцячы целам, у той жа час неабходна нам пасьціцца і духоўна: “Посьцячы, браты, целам, посьцім і духоўна, вызваляючыся ад усялякай няпраўды і грахоўных думак”, — наказвае Сьвятая Царква.

У пасьце цела на першым пляне — устрыманьне ад багатай, смачнай і салодкай ежы; у пасьце духоўным — устрыманьне ад гарачых грахоўных рухаў, якія цешаць нашы пачуцьцёвыя схільнасьці і заганы. Там — пакіданьне ежы простай — больш пажыўнай і ужываньне ежы посту — меней пажыўнай; тут — пакіданьне любімых грахоў і правінаў і практыкаваньне ў процілеглых ім дабрадзейнасьцях.

ПАРАДА І ПАЖАДАНЬНЕ ВЕРНА СТОЯЧЫМ ЗА АЙЧЫНУ І НААДВАРОТ ДАКОР МАЮЧЫМ

сьвяты Сімеон Салунскі

1. Тады міласэрны і добры Бог дабрынёй адзінай стварыў усе стварэньня і ў канцы чалавека, то ад пачатку адступнік і кіраўнік зла – д’ябл, пазайздросьціўшы чалавеку, шматлікімі прыдумкамі паўстаў супраць яго, спачатку пад выглядам сяброўства спакусіўшы, выдаліў зь агульнага Боскага падпарадкаваньня і мілаты; і адразу сьмерць прыйшла да яго, выгнанаму ад ранейшае прыгажосьці і першае айчыны – Эдэму і ягонай боскай салодкасьці. Пасьля ж таго, як выдаліў яго ад Бога – абаронцы ў тысячах іншых бед, ён зрабіўся яму ворагам, як заўсёды ненавідзячы і нагаворваючы і (ніколі) не задавальняючыся чалавечымі бедамі. І ўздымае яго на забойства брата, нічым не пакрыўдзіўшага (яго), навучае і паадштурхвае да забойства; затым ён апаганіў яго ўсялякімі беззаконьнямі, ад якіх да людзей прыйшлі патопы, пажары, патапленьні, палон, голад і хваробы, і ўсялякі гнеў і скруха; і не існавала ніводнае дапамогі, ні з праведнікаў, ні з патрыярхаў, ні закону, ні вучэньня і пакут прарокаў.

2. Калі па вялікае (сваёй) дабрыні Адзінароднае Слова Боскае прыйшло да нас і было бачна як адзін зь нас і праз вялікую невымоўную любоў аддала замест нас Самога Сябе на зьнявагі і ганьбу, плеці і, нарэшце, прыняло сьмерць на крыжы і ўсясьвятую Сваю душу і цела праз пакуты і сьмерць прынесла ў дар Айцу, і Сваім уваскрэсеньнем дасканалае жыцьцё нам падаравала і вызваліла ад палону сатанінскага і лісьлівасьці ідальскае, і аддаленых ад Бога прывяло праз Сябе назад да Айца, і раней адпрэчаных праз чалавекалюбства зрабіла Сваімі і сынамі Боскімі і багамі па мілаце, то ад пачатку чалавеказабойца зноў не спыніў зайздросьціць гэтым нашым дабротам; таму і шалеючы ўсяляк супраць нашага выратаваньня, па ўсялякім зручным выпадкам шматлікіх ворагаў супраць нас выстаўляў і час ад часу кіраўнікоў ерасей, часам да тыранаў супраць набожнасьці ўздымаў. Але ніводны зь іх не перамог: бо Самога Сябе падмуркам паклаў Царкве Сваёй Ісус Хрыстос, Бок моцны, Жывая Сіла Айца, і непашкоджаную заўсёды захоўваў і захоўвае, і “брама пекла”, як сказана, яе не перамагла і “не пераможа” (Мц. 16:18).

3. Аднак Яго і нас, слуг Ягоных, вораг, не спыняючы ніколі варожасьць, “як леў рыкаючы” паўстае на нас, як казаў Пятро. І пасьля шматлікіх жахлівых (дзеяў) супраць нас, як мы ўжо казалі, нарэшце пабудаваў у сваім вялікім шаленстве больш моцнае сваё войска і, адшукаў нягодны і кепскі народ бязбожных агаранаў, што цешыцца неўтаймаванасьцю і ў брудзе загразшы і таму адпавядаючы (яму) і годны ягонага шаленства, крыважэрнай нягоднасьці, волі і хітрасьці, над якімі той – добраахвотна зрабіўшыся ворагам сваёй прыродзе, паколькі ўпаў зь нябёсаў і праз ганарлівасьць адпаў ад боскае славы – няшчасна зьдзекваецца. Таму яго, асалоду маючага ад разбояў, забойстваў, грабяжоў і крыві, адпаведна першаму чалавеказабойцы, падняў ён супраць нас. І зараз, у апошнія часы, калі, як напісана, і любоў астыла, і зьменшыўся плод набожнасьці, больш моцную вайну….; і супраць нас, хрысьціян, штодзённа і кожную хвіліну дыхае, скараючы нас, шалёна забіваючы і прасьледуючы, выкарыстоўваючы супраць нас ўсю сваю ярасьць да Творцы, і амаль усё зьнішчае. Як Ён пакінуў злым яго, ад пачатку ня быўшага такім, але добраахвотна выявіўшым свавольства, каб толькі зло існавала і слаўныя выявіліся адвагаю, паўстаючы супраць злога, і каб сапраўды зрабіліся праведнікамі і справядліва былі апраўданы, так і цяпер, каб абраныя Хрыстовы выявіліся ўзнагароджанымі сярод нягодных, апынуліся б і мучанікамі і па чыну спавядальнікамі.

4. Але і таму яшчэ ўсё дазволена, таму што (некаторыя) з нас набожных і хрысьціян цудоўных пакінулі ўсё карыснае і асабліва мір і прыгажосьць любові і яшчэ больш рэўнасьць за Хрыста і людзей Ягоных. І цяпер амаль няма каму паўстаць за набожнасьць і веру Хрыста Бога нашага і няма сьмелага дзеля змаганьня, дзеля цярпеньня пакут альбо нейкае скрухі плоці, як першапачаткова праўдзівыя і сапраўдныя хрысьціяне, перасьледуемыя, “скарбутныя, злосныя”, як Павал казаў, голадам прыгнечаныя і, церпячыя штодзённа і амаль паміраючыя, радаваліся церпячы перасьлед за Хрыста. Але вось цяпер усе палюбілі зямное багацьце і ежу плоці, апаганеньня і брыдоты, праклятае і грэбуючае чысьцінёй жыцьцё язычнікаў, а яшчэ прыходзячае і мінаючае задаволеньне і салодкасьць няверных. А горш за ўсё тое, што дзеля гэтага паслабленьня руйнуючамуся і сьмяротнаму целу, лепш жа казаць лютаму і тленнаму, яны, о, бяздумнасьць, абсалютна ашалеўшыя задавальняюць язычнікаў, бязбожнікаў, паганых, і любяць сутнасьць іх нячыстага жыцьця і лічаць найлепшым ужываць іх быдлячы корм, і, о, бяда! апынаюцца сябрамі іх, рабамі і памагатымі. І супраць уласнага народу дзейнічаюць, найбольш да супраць самой набожнасьці, і Хрыста гоняць названыя хрысьціянамі, і не саромеюцца звацца хрысьціянамі, паўстаюць супраць братоў – хрысьціян і скіроўваюцца супраць сьвятых Хрыстовых і больш няверных робяць беззаконьні і боганенавіснае, і сьвятое і датычнае веры зьневажаюць больш, чым ворагі Хрыстовы.

5. Таму мы зьменшыліся ва ўсім і ёсьць найбольш няшчасныя сёньня на зямлі праз нашы грахі і справы беззаконныя ды іншыя правіны. І калі б не меў доўгага цярпеньня заўсёды павольны ў пакараньнях Бог, цалкам загінулі б і зрабіліся як Садом і Гамора. Аднак дзеля яшчэ аднаго правільнага спавяданьня нашага яднае нас Гасподзь і дзеля нас захоўвае перашасьвятарства і Царства набожнае, чакаючы дзеля адной нашай праваслаўнае веры і нейкага плоду. Бо ня толькі вера выратоўвае, як вучыць Брат Божы, кажучы, што “вера без спраў мёртвая”. Таму і два абраных горада самі зь малымі іншымі – я маю на ўвазе Канстантынопаль і Фесалёнікі – былі дадзены нам захавальнікамі набожнасьці і да цяпер мілатой Боскай захоўваюцца. І той наогул ворагамі Хрыстовымі не скораны, выратаваны Самой Уладаркай Заўсёды Дзевай Багародзіцай; гэты ж ў малым палоне пабыў разам дзеля выхаваньня і выпрабаваньня (і ў) адплату (за грахі нашы), бо мы зграшылі, зноў гарачымі малітвамі вялікага захавальніка Зьміцера палон скінуўшы, і пазьбегнуўшы рук тыранаў, вольны сьвет пабачыўшы і набожнасьць вольна абвясьціўшы. І цуд у гэтым быў вялікі. Бо як раней Бог ізраільцян праз Майсея, так горад гэты праз Зьміцера выратаваў.

6. І да захавае ён яго да канца, хоць і заўсёды шалеючы супраць нас вораг бушуе супраць яго і жахліва паўстае і спакусы будуе, скарыць яго жадаючы і не можа цярпець посьпеху нашага – набожных і праваслаўнага спавяданьня і годнага жыцьця. Адкуль (ад таго) тысячы бед прыйшлі нам, ад таго ворагі нашы ад нас аддаліліся, трывалыя напады іх і голад, і хваробы, стогны, палон і мільярды іншых бед дапусьціў Бог, ад таго, што мы добрага Бога дратуем і няўдзячны да дабрадзея, заганарыўшыся дарамі і на злое ўжываючы дадзенае нам Уладаром усяго. Зрэшты, браты мае, я прашу вас паказаць цьвёрдасьць нашу і моц у веры, і вытрымаць хваробы і ўцісканьне жабрацтвам, і любую зьнявагу за Хрыста, як і першыя (хрысьціяне) цярпелі за Яго “рабаваньне маёнткаў вашых з радасьцю”, як сьведчыць Павал. Таму і цяпер з радасьцю цярпіце, чакаючы, як зноў Павал кажа, “мець сябе маёнтак на нябёсах знаходзячыся і лепшы” боскіх дарункаў і харызмы. “Не адкідайце цяпер адвагі вашае” і пахвалу ў Хрысьце і ў сёньняшнім і будучым. Бо вы шмат разоў на вопыце перацярпелі непахісна шматлікія беды за набожнасьць і выявіліся нерухомыя, і да цяпер, я спадзяюся, вы такія сілай Хрыстовай.

7. Такім чынам, усе вы заставайцеся ў той жа думцы і будзьце гатовыя, я прашу, у зручны час, калі магчыма, праліць і кроў за праваслаўе наша і не патрапіць у палон нягодным ворагам. І ніхто зь вас не будзе, я пакладуся на Хрыста, думаць нешта іншае апрача гэтага. Калі ж знаходзяцца іншыя, што маюць іншае меркаваньне, тады вораг і нагаворшчык ваюе зьнявагай – як я малюся – і хітра прымаючыя і рахуючыя дабром палон хрысьціян ворагамі Хрыста і Бога нашага, і гэтае багацьце такое вялікае і горад такі вялікі і шматлюдны, у якім так шмат сьвятых храмаў, сьвятога жытла сьвятароў і манахаў і хрысьціян – мужчын і жанчын і немаўлят незьлічоны лік, праз які гарады і шматлікія з паланёных нягоднымі вызваляюцца праз пакуты і дарунак прыносяць Хрысту, шматлікія ад няверы да веры прыходзяць і пазнаюць праўдзівую веру і Хрыста прызнаюць Богам. Аднак некаторыя і здраду гэтага горада яшчэ і дабром лічаць і палону града гэтага нягоднымі жадаюць і абсалютна імкнуцца. Яны не ёсьць хрысьціяне, але адступнікі ад Бога, горш нягодных і благія і злыя больш самога здрадніка Юды. Бо Юда целам здрадзіў Выратавальніка, а пакута Госпада і сьмерць зрабіліся нам выратаваньнем, і яшчэ больш праславіўся Выратавальнік і ўзвысіўся, у пакутах зваяваўшы дзеля нас і даўшы нам уваскрэсеньне; а здрадзіўшыя хрысьціян нягодным і бязбожным ворагам, душы аддаюць на сьмерць і нягоднасьць, робячы горш чым Юда. Бо яны праз здраду братоў часта здраджваюць Хрыста і яшчэ больш уводзяць Яго ў смутак, не жадаючага сьмерці нават самага малога зь малых. І яны горш усіх бязбожных тыранаў, забіваючых сьвятых, таму што тыраны помсьцяць сьвятым, не здолеўшы схіліць іх да нягоднасьці, і забіваючы мучанікаў выконвалі належнае; гэты ж хрысьціян аддаюць у палон, а душы скараюць бязбожніцтву і вінаватыя ў загубленых душах. П калі здрадзіўшы аднаго і спакушаючы аднаго столькі вялікаму пакараньню аддаецца, то здрадзіўшы горад і столькі душаў нягоднаму, якой адплаты годны? Таму вінаватыя ў гэтым Хрыста адпрэчваюць і ідуць супраць сьвятых Ягоных таямніц і зьняважваюць усё хрысьціянскае.

8. Таму і маласьць наша, думаючы аб набожнасьці і выратаваньні хрысьціян, і маючы непазьбежны клопат аб горадзе гэтым і душах у ім, і горача раўнуючы аб усіх сьвятых ягоных, заклікае ўсіх годна цярпець прыйшоўшыя пакуты ў славу Хрыстову, і каб не выявіўся б (сярод вас) душагубцы здраднікі, змагацца за кожнага зь вас саміх і за вольнасьць дамоў і за ўсіх братоў па любові Хрыстовай. Калі ж нехта будзе знойдзены здрадзіўшы сябе ворагу і зрабіўшыя ягонай прыладай, задумаўшы альбо зьдзяйсьняючы нешта на карысьць нягодных, уладу і панаваньне іх лічачы дабром і жадаючы горад гэты і вернікаў у ім здрадзіць нягодным, стараючыся ў гэтым альбо жадаючы, альбо садзейнічаючы, ці ў горадзе гэтым знойдзецца, альбо па–за ім, калі і ў нейкім чыне будзе альбо становішчы, альбо ганаровай пасадзе, ды будзе анафэма, і гонар ягоны ды будзе зь Юдам і крыжаваўшымі Госпада, і зь вышыні ды прыйдзе на яго гнеў і скарбута, ярасьць і адплата вялікая, і цялесны біч і род ягоны заўсёды будзе зьняважаны. Але і маласьць наша ў Сьвятым Духу нагадвае яму, кім бы ён ня быў, (што ды будзе) пад бясконцым і жахлівым адпрэчваньнем ад сьвятой і адзінасутнае Тройцы як здраднік душаў, забойца і злачынца; і ніколі не знойдзе такі збаўленьня, калі раней не адмовіцца ад настолькі нягоднага і зьняважлівай дзеля Бога спробы.

9. Цяпер маласьць наша дзеля асьцярожнасьці і ўвагі пісьмом (усё гэта) выклала дзеля сьвятога гэтага Хрыстовага статку і паўсюды верных, якіх я заклікаю і прашу ўстаць і быць стойкімі ў ісьціне і адзіную нашу хрысьціянскую веру абараняць да сьмерці дзеля душаў сваіх і дамоў дзяцей і дзеля славы Хрыста, Які, я спадзяюся, прыме (вас) як мучанікаў і змагароў Сваіх і са спавядальнікамі Сваімі ўвянчае і царства Свайго спадкаемцамі выявіць з тым, хто змагаўся за Яго, дабрынёй Ягонай і міласьцю.

10. І на гэтым цяпер канчаю.

АБ ХРЫСЬЦІЯНСКІМ УШАНАВАНЬНІ СЬВЯТАЎ

сьвятар Андрэй Малдаўчук

в.м.т. Ясіня, Івана-Франкоўская япархія УАПЦ

Часта можна пачуць сёньня такое пытаньне: ці грэх працаваць у дні сьвятаў? І адказваючы тут варта казаць, што сьвята ёсьць кожны дзень і яны дзеляцца на вялікія, сярэднія і малыя. Да вялікіх сьвятаў належаць: Вялікдзень, Нараджэньне Хрыстова (Каляды), Узьнясеньня, усе сьвята ў гонар Госпада і Багародзіцы і некаторыя вялікія сьвята. Да сярэдніх сьвятаў належаць сьвята, што пазначаны ў календарах (альбо Тыпіконах) чырвоным крыжыкам, а да малых – усе сьвята, якія ёсьць кожны дзень. У нядзелю і вялікія сьвята працаваць грэх.

Ці не грэх, калі маючы шэсьць дзён на працу, у нядзелю сячом дровы альбо косім траву? Калі ва ўсім сьвеце правяць Боскую Літургію, а мы не ідзем у царкву і выконваем тую працу, якую маглі зрабіць ў працоўны дзень? Звычайна, магчыма ў нядзелю, альбо нават у вялікае сьвята зьбіраць сухое сена, альбо напаіць і даць ежу быдлу, зварыць сябе абед, але ці варта гэта рабіць у той час, калі правяць Сьвятую Літургію.

Усе мы павінны быць у нядзелю і ў дні вялікіх сьвятаў на Службе Божай. Вялікі грэх робяць тыя хрысьціяне, якія без паважнай падставы прапускаюць Сьвятую Літургію. Але ёсьць на працягу года і сьвята, што пазначаны чырвоным крыжыкам у нас на Гуцульшчыне і гэтыя сьвята сьвяткуюць. Гэта, напрыклад, такія памяці як Гаўрыіла, Уладзіміра, велікамучаніка Панцеляймона ды іншыя. У Праваслаўнае Царкве сьвятых мучанікаў вельмі шмат, і памяць аб іх хрысьціяне павінны захоўваць у сваіх сэрцах, бо яны ёсьць малітоўнікамі – абаронцамі за нашы душы.

Мы павінны не толькі згадваць аб іх, звычайна як аб сьвятых, імёны якіх носім, у пэўныя дні на працягу царкоўнага году, а і прагнуць праводзіць сваё жыцьцё ўзяўшы да ўвагі іх праведнае жыцьцё. Але ці па–хрысьціянскі мы сьвяткуем, калі праводзім гэтыя дні ў ляноце, ужываньні алькаголю, гулянках і розных цяжкіх грахах; калі мы не ідзем у царкву ў гэтыя дні і не молімся, не чытаем Сьвятое Пісьмо і псалтыр, не робім добрых спраў. І дзеля міласэрнасьці месца няма…

Апрача гэтага, усім трэба памятаваць аб вялікай Таямніцы шлюбу, якая павінна адбывацца ў вызначаныя Царквой дні. Царкоўныя каноны забараняюць вянчаць у суботу, каб не разбураць Сьвятую Службу Боскую. Гэта датычыцца і вялікіх сьвятаў і посту, нельга даваць шлюб у сераду і пятніцу, бо гэта вялікія дні посту, калі мы ўзгадваем Хрыстовы пакуты і сьмерць. Гэтыя дні хрысьціяне першых стагодзьдзяў вельмі цанілі і не прыніжалі цялеснымі жаданьнямі, пад вянец тады ўставалі чыстымі.

На жаль, сёньня мы забылі гэтыя старажытныя апостальскія хрысьціянскія практыкі. Танцуем, ужываем алькаголь і цяжкімі грахамі сьвятую праваслаўную веру прыніжаем. Таму трэба ўсім сьвятарам і сьвецкім над гэтым задумацца: не парушаць сьвятую нядзелю, сьвята і паданьня сьвятых апосталаў і айцоў Царквы. Праваслаўная вера і Боская Літургія павінны быць на першым пляне, а не сьвецкія выгоды і матэрыяльны прыбытак. Ці не ёсьць грахом, калі мы праз вясельныя забавы прапускаем нядзельную Службу Боскую, парушаем каноны. Калі першыя хрысьціяне нават у сераду і пятніцу (не кажучы ўжо аб нядзелях і сьвятах) не сьвяткавалі вясельлі і не танцавалі, а “жылі сьвята і жаданьні сваёй плоці ў гэтыя дні стрымлівалі”.

Патрэбна ўсім нам над гэтым задумацца і праводзіць сьвята па хрысьціянскі. Калі ж лічыць, што сьвята ёсьць кожны дзень, тады, атрымліваецца, нельга працаваць ніводнага дня на працягу года. Я лічу, што калі трапляецца патрэба нешта важнае неадкладна зрабіць, то хрысьціянін павінны памаліцца Богу, спытаць дазволу ў Айца Нябеснага (нічога ганарыста не казаць і не рабіць, як сэктанты, каб не прынізіць сьвята), то Боская невымоўная міласьць нам прабачыць. Галоўнае, не казаць ганарыста і зьняважліва. А пачынаць справу патрэбна з пакорлівай душой, як мытар, тады сьвяты, якога ўшаноўваюць у той дзень, можа устаць нават на дапамогу, калі ваша справа добрая.

А калі мы кажам, што сёньня сьвята, а сэрца наша далёкае ад сьвятога і вусны нашы судзяць блізкага, то хоць мы і пальцам нічога не зробім, а грэх будзе больш вялікі, чым у тога, хто з пакорай памаліўся і ўзяўся за справу. Калі ж чалавек не мае патрэбы ў працы ў сьвяточны дзень і жадае адпачыць, то хай моліцца дома (а не бавіць час ў барах) і праводзіць той дзень духоўна.

А калі вагаецца, што гэта грэх альбо жадае кагосьці спакусіць, то лепш не працаваць, бо гаворыцца ў Бібліі: “Хто падзяляе дні, дзеля Бога падзяляе”…. Толькі няхай усё будзе па – Божаму. Галоўнае, каб усё было шчыра, ад чыстага сэрца і не забрудніла душы. Таму што Гасподзь спачатку глядзіць на нашы намеры, а потым на нашы справы, бо зь сэрца выходзіць усё – і добрае, і злое.

Таму падумаем добра, раней чым нешта рабіць альбо нейкага судзіць, бо толькі Гасподзь ведае дух кожнага чалавека. Сьвяткуем “не зь старой кісьляй і не з кісьляй зла і подступу, а з праснакамі чыстасьці і праўды”. (1 Кар. 5:8) У гэтым хай дапаможа нам Сам гасподзь Бог.

http://uaoc.net/?p=2981

БЯЗЬМЕЖНАЯ ГАНАРЛІВАСЬЦЬ

архіяпіскап Апанас (Мартас)

Бацька ганарлівасьці, д'ябал, спакусіў першых людзей са шляху послуху Богу, а пасьля іх грэхападзеньня адхіліў і ад шанаваньня Бога. У старазапаветным чалавеку замест пакорлівай глыбокай пашаны Богу зьявілася ганарлівае захапленьне сабой. Знакам гэтай ганарыстасьці зьявілася Бабілёнская вежа, як знак творчай велічы чалавека. Але Бог не дапусьціў ажыцьцяўленьні дзёрзкага задуму.

Аднак чалавек не зьмірыўся і пайшоў яшчэ далей па шляху ганарыстасьці. І гэты грэх сучаснага чалавека цяжэйшы, чым грэх будаўнікоў Бабілёнскай вежы, таму што цяперашні чалавек адукаваны сьвятлом Хрысьціянства і ведае, што “Дабрашчасныя жабракі духам, бо іх ёсьць Царства Нябеснае” і “Дабрашчасныя чыстыя сэрцам, бо яны Бога пабачаць”.

Занядбаўшы пакорай, чалавек прыпыніў здавольвацца доляй “вянка тварэньня,” прыпыніў задавальняцца самаствораным тытулам “цара прыроды” і зламысна спрабуе пракрасьціся ў найбольшыя таямніцы Творцы. Ён вымае з грудзей памерлага сэрца і масажам ажыўляе нябожчыка, імкнучыся перамагчы сьмерць, якую перамог адзін толькі Бог наш Ісус Хрыстос. Ён пры дапамозе найглыбокага гіпнозу намагаецца даведацца найвялікую таямніцу уладкаваньня чалавечай душы. Ён прыпыніў карыстацца сіламі прыроды на выгоду сабе і блізкім і стаў карыстацца гэтымі сіламі ў зло блізкім і, такім чынам, у зло самому сабе.

Бог не забараняе пранікаць у Яго таямніцы. Царква не асуджае тэхнічныя удасканаленьні і адкрыцьці. Але калі ў сваёй творчасьці чалавек адыходзіць ад пакоры, ад галечы духоўнай і ад чысьціні сардэчнай, тая такая творчасьць грахоўная. Чалавек расшчапіў атам і сілу Богам створанай прыроды спажыў у зло — для масавага зьнішчэньня людзей. Чалавек шпурнуў у міжплянэтную прастору мэханічнае збудаваньне і намерваецца “спадарожніку” даць ваеннае прызначэньне, гэта значыць выкарыстоўваць яго для нянавісьці.

Тэхнічны прагрэс не грахоўны, але грэх ёсьць злоўжываньне тэхнічнай творчасьцю. А яшчэ большы грэх дзеяць не з пакорлівым услаўленьнем Творцы, а ў дзёрзкім намеры зрабіцца творцам, падобным Богу. Ганарлівы розум сучаснага чалавека жадае даказаць, што не Бог дзее усё і кіруе усім, але матэматыка. Матэматыка ж ёсьць слуга чалавечага розуму. Такім чынам — думае чалавек у вар'яцкім гонары — пры дапамозе матэматыкі можна авалодаць сьветам, не маючы патрэбу ў Богу. Зраўняцца з Богам, замяніць Бога, — вось задум сучаснага чалавека зь яго атамнымі рэактарамі, зь яго далёка лятаючымі ракетамі, зь яго “спадарожнікамі,” якія круцяцца вакол Зямлі. Задум падобны таму, які заахвоціў анёла сьвятла адпасьці ад Бога і зрабіцца бацькам гонару, д'яблам. Задума сатанінскага гонару.

кастрычнік 1957 г.

ПРАБЛЕМА НОВАГА ПРАВАСЛАЎНАГА СУСЬВЕТНАГА САБОРУ

архіяпіскап Апанас (Мартас)

Пад уражаньнем скліканьня Рымскім Папай Янам 23—м Сусьветнага Каталіцкага Сабору пачалі раздавацца галасы сярод праваслаўных пра скліканьне нована Сусьветнага Праваслаўнага Царкоўнага Сабору. Матэрыялу для абмеркаваньня на гэтым Саборы маецца шмат. Агульныя праваслаўныя канфэрэнцыі ужо склікаліся ў гады перад Другой Сусьветнай вайной, на якіх абмяркоўваліся багасловамі розныя праблемы багаслоўскага характару. Першая такая канфэрэнцыя адбылася на Сьвятой Гары Афон, а другая ў Афінах. У верасьні 1961 года адбылася Нарада прадстаўнікоў усіх Праваслаўных аўтакефальных Цэркваў на высьпе Радос. У гэтай Нарадзе прынялі удзел 80 дэлегатаў ад 12 Праваслаўных Цэркваў. Ва усіх гэтых Нарадах і Канфэрэнцыях адбываўся толькі абмен меркаваньнямі па розных бягучых пытаньнях царкоўнага жыцьця. Важных пастаноў не зроблена. Затое высьветліліся розныя пункты гледжаньня паміж царкоўнымі дэлегатамі з краін камуністычнага блёку і астатнім праваслаўным сьветам. Гэта разыходжаньне ясна выказалася на Радоскай Нарадзе. Дэлегаты падсавецкае царквы спрабавалі унесьці палітыку ў карысьць камуністаў. Зь імі не пагадзіліся астатнія, акрамя дэлегатаў з камуністычных Румыніі, Баўгары, Польшчы, Чэхаславакіі і Югаславіі. Гэтыя апошнія стаялі на боку савецкай дэлегацыі. У 1963 году мае быць сабраным міжправаслаўны Царкоўны Сабор ізноў на высьпе Радос. Для падрыхтоўкі да гэтага Сабору будзе утвораны адмысловы камітэт з галоўнай кватэрай, верагодна, на о. Радос. Галоўным ініцыятарам усіх гэтых агульных праваслаўных канфэрэнцый зьяўляецца Канстантынопальскі патрыярх. Агульныя праваслаўныя Саборы не могуць быць Сусьветнымі без удзелу дэлегатаў усіх Хрысьціянскіх Цэркваў. Але гэтыя Хрысьціянскія Цэрквы павінны быць праваслаўнымі па веры. Сусьветны Сабор не можа складацца зь іншаслаўных цэркваў. Па гэтых чыньніках і цяпер скліканы Рымскім Папай Каталіцкі Сабор не зьяўляецца Сусьветным, хоць ён так завецца каталікамі.

Апошні Сусьветны Сабор адбываўся ў 787 годзе. Гэта быў 7—м Сусьветны Сабор. Пасьля яго больш Сусьветных Сабораў не было. Існавала шмат чыньнікаў якія перашкаджаюць скліканьню 8—га Сусьветнага Сабору. Першым чыньнікам было тое, што ў 867 годзе, падчас патрыярства Канстантынопальскага Патрыярха Фоція (857—867), адпаў ад Сусьветнай Праваслаўнай Царквы Рымскі Патрыярхат, а ў 1054 годзе гэта адпадзеньне замацавана канчаткова. Без удзелу Рымскага Патрыярхату Сусьветны Сабор быў бы не поўным, як роўна не можа адбыцца Сусьветны Сабор без Праваслаўнай Усходняй Царквы. Сусьветны Сабор магчымы пры адзінстве усіх Цэркваў. Сур'ёзным чыньнікам немагчымасьці скліканьня Сусьветнага Сабору была заваёва арабамі Праваслаўнага Усходу, паўночнай Афрыкі і Іспаніі. Тры Патрыярха: Ерусалімскі, Александрыйскі і Антыёхійскі моцна папакутавалі ад нашэсьця арабаў — мусульман. Арабы — мусульмані, прыхільнікі Магамэтуа, не дапускалі праваслаўных да удзелу на Саборы.

А далей пайшлі так званыя Крыжовыя паходы (1096—1270), якіх было сэм. Рымскія Папы паднялі гэтыя паходы для вызваленьня Сьвятой зямлі ад магаметан, а ў рэчаіснасьці яны мелі мэтай зьнішчыць Праваслаўную Царкву. Захопліваючы часова праваслаўныя землі, каталікі—крыжакі прыносілі большую шкоду праваслаўным, чым мусульмане: яны зьдзекаваліся над праваслаўнымі, а асабліва над праваслаўнымі сьвятынямі. І гэта яшчэ больш паглыбіла падзел Цэркваў Праваслаўнай і Каталіцкай. У 1453 году упаў Канстантынопаль пад ударамі турак магаметан. Старажытнае Бізантыйскае Праваслаўнае царства перастала існаваць, як апора Праваслаўя. Бізантыя і Канстантынопаль зваўся другім Рымам, як сталіца Рымскай імпэрыі. Як бачны, праваслаўны сьвет не меў супакою, і ужо не было зручнага моманту для скліканьня 8—га Сусьветнага Сабору.

Але зь іншага боку далейшыя Сусьветныя Саборы не былі патрэбныя, таму што на адбыўшыхся сямі Сусьветных Саборах было вызначана і усталявана усё, што неабходна для Праваслаўнага вучэньня. На іх цалкам сфармаваны усе хрысьціянскія догматы. Але зь цягам часу зьявіліся новыя пытаньні, якія патрабуюць саборнага рашэньня усёй Праваслаўнай Царквы. З гэтага пункта гледжаньня 8—й Сусьветны Сабор неабходны і ён будзе скліканы, калі надыдзе спрыяльны час. Усе праваслаўныя канфэрэнцыі і нарады зьяўляюцца толькі падрыхтоўчымі органамі для скліканьня Сусьветнага сабору. Калі Богу заўгодна будзе, то такі Сабор канчаткова вырашыць пытаньне аб'яднаньня Цэркваў, пра што усё моляцца, і да чаго імкнуцца лепшыя хрысьціянскія мысьляры. Аб'яднаньне Цэркваў ёсьць справа Божа і без волі Боскай яно не зьдзейсьніцца.

“УКРАІНСКАЯ КІРЫЛІЯДА” ВАЧАМІ ЗАЦІКАЎЛЕНАГА НАЗІРАЛЬНІКА АЛЬБО РОЗДУМЫ ПА СЬЛЯДАХ СКАНДАЛЬНАГА ВІЗЫТУ

прат. Сяргей Горбік

Вось ужо мінула некалькі тыдняў ад часу візыту Маскоўскага Патрыярха Кірылы ва Ўкраіну, а абмеркаваньні і дыскусіі вакол яго не сьцішваюцца. Не толькі ўсе палітычныя і рэлігійныя лідэры Ўкраіны палічылі неабходным выказаць сваё стаўленьня да гэтае падзеі, нават адзін з кіраўнікоў Украінскага Каталіцкага Ўнівэрсытэту (далей – УКУ) Міраслаў Марыновіч, грэка–каталік па веравызнаньню, выказаў нечаканую заклапочанасьць лёсам Украінскае Праваслаўнае Царквы Маскоўскага Патрыярхату (далей – УПЦ МП) у кантэксьце заяў і дзеяў Маскоўскага візыцёра… Дык у чым жа небясьпека візыту? Якія сапраўдныя мэты патрыярха Кірылы?

Паспрабуем крыху паразважаць…

Актыўная фаза разьдзяленьня Ўкраінскага Праваслаўя скончылася, нават па самым асьцярожным меркаваньням, да канца 90-х гадоў ХХ ст. Пасьля гэтага адбываліся толькі прыватныя, лякальныя міграцыі сьвятароў і вернікаў паміж усімі галінамі Ўкраінскага Праваслаўя. Пры гэтым, тут варта прыслухацца да кіраўніка прэс-цэнтру Украінскае Праваслаўнае Царквы Кіеўскага Патрыярхату (далей – УПЦ КП), уладыкі Еўстрація (Зары), які слушна заўважае, што пераходы зь УПЦ КП у УПЦ МП, аб якіх так гучна абвяшчаюць інфармацыйныя інстытуцыі УПЦ МП, здараюцца не радзей чым адбываецца зваротны працэс. Узаемная міграцыя сьвятароў і вернікаў, нават прыходаў, калі назіраць агульную статыстыку, дык наогул не ўплывае на колькасьць рэальных грамад і практыкуючых вернікаў. Пры гэтым усе папярэднія візыты Маскоўскага патрыярха аніякім чынам рэальна не стымулявалі пераходы зь УПЦ КП і Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы (далей – ЎАПЦ) у УПЦ МП. Наадварот, неабачлівыя заявы Маскоўскіх візыцёраў выклікалі абвастрэньне ўкраінска–рускіх адносін у самой УПЦ МП і, адпаведна, пэўны сыход украінскай часткі зь УПЦ МП.

Больш таго, сёньня і ЎАПЦ, і ЎПЦ КП далёка не такія слабкія, як гэта было ў першае палове 90-х гадоў ХХ ст. Яны не толькі маюць тысячы парафій і мільёны адданых вернікаў, шматлікі япіскапат і клір, адукацыйныя ўстановы, а і досыць моцную ўнутранаю арганізаванасьць ды матэрыяльную базу. Калі меркаваць паводле сацыяльнай самадастатковасьці грамадзкіх арганізацый, дык УАПЦ і ЎПЦ КП досыць самадастатковыя і сапраўды, як адзначаў патрыярх УПЦ КП Філарэт, могуць, пры неабходнасьці, спакойна існаваць і чакаць вызнаньня… вякамі.

Натуральна, мне могуць слушна запярэчыць: А праваслаўны, багаслоўскі аспэкт існаваньня “у ізаляцыі” і “без мілаты Боскай”? Тут варта зьвярнуць увагу апанэнтаў на тое, што пераважная частка парафіян УАПЦ і ЎПЦ КП жыве на Заходняе Ўкраіне і зьяўляецца ацэркоўленымі людзьмі зь дзяцінства. Шмат зь іх былі, па неабходнасьці і да паўстаньня Украінскіх Цэркваў, парафіянамі РПЦ МП. Няўжо гэтыя людзі не заўважылі б адсутнасьць мілаты ў УАПЦ альбо УПЦ КП? Альбо як растлумачыць шматлікія цуды ў храмах “раскольнікаў”, выздараўленьня пасьля Таямніц і па малітвах сьвятароў УАПЦ і ЎПЦ КП? Ды і аб “поўнай ізаляцыі” казаць цяжка, нават з таго боку, што Канстантынопальскі патрыярхат вядзе зь імі перамовы аб вызнаньні менавіта як Праваслаўнымі Цэрквамі.

Натуральна паўстае наступнае пытаньне: Ці разумеюць усё гэта ў Рускай Праваслаўнай Царкве Маскоўскага Патрыярхату (далей – РПЦ МП)? Так, разумеюць. Да падобнае думкі можа прыйсьці аналізуючы сур’ёзныя аналітычныя і навуковыя публікацыі праваслаўных дасьледчыкаў Расеі. А асабліва гэта бачна ў працэсе прыватнага абмеркаваньня праблемы разьдзяленьня Ўкраінскага Праваслаўя ў ліставаньні альбо кулюарах навуковых канфэрэнцый. Там, у неафіцыйнае абстаноўцы, прадстаўнікі Маскоўскага афіцыйнага праваслаўя сумленна кажуць аб тым, што “кропка невяртаньня” ва Ўкраіне даўно пройдзена; што сёньня ўсталяваньне кантролю РПЦ МП (УПЦ МП) над парафіямі УАПЦ і ЎАПЦ КП магчыма толькі праз дзяржаўны прымус і перасьлед (на ўзор сталінскага). На падобны гвалт, зь агляду на колькасны склад Украінскіх Цэркваў і палітычны лад Украіны, не рашыцца ніводны ўрад. Нават вельмі прыхільны да РПЦ МП, бо гэта будзе рэальным пачаткам грамадзянскае вайны…

Дарэчы, як прыклад і параўнаньне, можна прывесьці візыт папы Яна–Паўла ІІ ва Ўкраіну: Нягледзячы на вялікі рэзананс, гэты візыт аніяк не выклікаў масавы прыліў вернікаў у Рыма–Каталіцкі Касьцёл альбо Ўкраінскую Грэка–Каталіцкую Царкву.

Такім чынам, распавядзі аб тым, што “візыт патрыярха Кірылы мусіць спрыяць павялічэньню колькасьці УПЦ МП” альбо “памяншэньню ўплыву УПЦ КП і ЎАПЦ ва ўкраінскім грамадзтве” не адпавядае рэальнаму стану рэчаў.

Другі тэзіс (небясьпека візыту), які досыць сур’ёзна разглядае сябра кіраўніцтва ЎКУ Міраслаў Марыновіч, – гэта “увядзеньне прамога кіраваньня ў УПЦ МП шляхам дадатку да тытулу Маскоўскага патрыярха пасады “Кіеўскі”” і, як наступства, спыненьне ўкраінскіх працэсаў у ёй.

Давайце паглядзім на ЎПЦ МП адэкватным позіркам... Сёньня разам з прыхільнікамі Украінскай Памеснае Царквы, бачым тут досыць вялікую партыю прыхільнікаў “рускасьці”. Аб чым гэта гаворыць? Ды толькі аб тым, што нават калі ў выніку нейкага сабору УПЦ МП абвесьціць аб сваім непадпарадкаваньні Маскве, то аднадумства ў гэтым тут не пабачым. І, як вынік, Масква зноў абвесьціць нейкую групу “раскольнікамі”, а зь іншай зробіць “новую” УПЦ МП.

Ды і сама вага “украінізацыі” УПЦ МП ёсьць у пэўнае ступені перабольшана… У самой Расеі даўно (з канца ХІХ ст.) існуе служэньне на татарскае, чуваскае ды іншых мовах. Тут варта ўзгадаць старую савецкую тэорыю аб “нацыянальным па форме, савецкім па зьместу”. Праслаўленьне рускіх імпэратараў – забойцаў усяго ўкраінскага альбо асобаў сьвядома адмаўляўшых само існаваньне ўкраінскае нацыі, выкладаньне рускіх імпэрскіх ідэй, нават на ўкраінскай мове, ня ёсьць “узмацненьнем украінскае сьвядомасьці”.

Вынік ёсьць відавочным: Пры любых зьменах і ўкраінскіх працэсах ва ЎПЦ МП, там заўсёды застаецца “руская складавая”. Апошняя ніколі не дазволіць зьнікнуць РПЦ МП (УПЦ МП) ва Ўкраіне…

Па майму меркаваньню, менавіта замацаваньне статусу, найперш маёмаснага, прысутнасьці РПЦ МП ва Ўкраіне і быў сапраўднае і галоўнае мэтай візыту патрыярха Кірылы ва Ўкраіну.

І тут нам варта ўзгадаць адну цікавую акалічнасьць: Сёньня ЎПЦ МП валодае найбольш вядомымі сьвятынямі Ўкраінскага (не пабаюся казаць – сусьветнага) Праваслаўя. Гэта, найперш Кіева–Пячорская і Пачаеўская Лаўры. Але валодае не на правах уласнасьці, а на правах выкарыстаньня… Такім чынам вынікае, што валоданьне гэтае і некаторай іншае ўласнасьцю напрамкі залежыць ад колькаснага статусу УПЦ МП ва Ўкраіне. А падобны статус залежыць… ад замацаваньня ў сьвядомасьці праваслаўных вернікаў УПЦ МП адданасьці выключна Маскоўскаму патрыярхату.

Тут, у сьвятле разглядаемых падзей, варта ўзгадаць адну цікавую публікацыю на грэка-каталіцкім сайце РІСУ: Верніца Маскоўскага патрыярхату апісвае выпадак, калі ў час рэальнае небясьпекі яе дзіцяці (ён знаходзіўся ў рэанімацыйным аддзяленьні Тэрнопальскага шпіталю) яна пабачыла праваслаўную капліцу ў шпіталі і пабегла да яе, але… адмовілася памаліцца (асабіста) у капліцы … бо яна належыць Кіеўскаму патрыярхату!

Знаёмы лекар–псыхіятар засьведчыў, што ў падобным надзвычаным эмацыйным стане падобную забарону і рэакцыю ў верніка–хрысьціяніна традыцыйных канфэсій (праваслаўны, рыма-каталік, грэка-каталік) можа выклікаць толькі бар’ер у падсьвядомасьці. Сьмею сьцьвярджаць – падобны выпад, у кантэксьце рэакцыі падсьвядомасьці на “раскольнікаў”, у вернікаў УПЦ МП далёка не адзінокі. Вынікае, што за гады падзелу Маскоўскі патрыярхат здолеў пабудаваць мур у сьвядомасьці сваіх практыкуючых вернікаў і гэты мур, як сьведчыць навука, значна мацнейшы за ўсе юрыдычныя абставіны. Пры ўсіх спрыяльных абставінах спатрэбяцца гады каб зьнішчыць падобныя падсьвядомыя бар’еры.

Такім чынам, мы падыходзім да галоўнага: Усе заявы і выступы Маскоўскага гастралёра былі скіраваны на ўкараненьня ў сьвядомасьці вернікаў МП тэзы аб “адзінай выратавальнай РПЦ МП” і адзіным “рускім сьвеце”. І не проста ўмацаваньне, а ўмацаваньне на падсьвядомым узроўні. Бо, пры адсутнасьці магчымасьці фізычна зьнішчыць УПЦ КП і ЎАПЦ, толькі своеасаблівае праграміраваньне вернікаў дае магчымасьць утрымацца РПЦ МП ва Ўкраіне, і захаваць свой кантроль над сьвятынямі Кіеўскае Царквы, нават пры кананічным вызнаньні статуса Ўкраінскае (Кіеўскае) Праваслаўнае Царквы.

На мой погляд, менавіта падобнае праграмаваньне сьвядомасьці вернікаў УПЦ МП найбольш небясьпечнае не толькі дзеля Ўкраінскага Праваслаўя, а нават дзеля бясьпекі самой Украінскае дзяржавы. Бо, нават пры станоўчым вырашэньні кананічнага статусу Украінскае Царквы, дзеля вернікаў МП яна застаецца непрымальнай і варожай; а сама МП будзе стала рэпрадуктаваць з грамадзян Украіны, праз філязофію “рускага сьвету”, ворагаў украінскае дзяржаўнасьці.

СЬВЯТА ПАЧАЕЎСКАЕ ІКОНЫ БОСКАЕ МАЦІ

23 ліпеня

Пачаеўская ікона Боскае Маці належыць да ліку найбольш шанаваных сьвятынь Кіеўскае Царквы. Аб яе зьяўленьні вядома наступнае: На гары, дзе сёньня знаходзіцца манастыр, пасяліліся ў 1340 г. два манаха. Адзін зь іх пасьля малітвы пайшоў на вяршыню гары і нечакана пабачыў Маці Боскую, што стаяла на камяні атачоная полымем. Ён паклікаў іншага брата паглядзець на цуд… Трэцім сьведкам цуду зрабіўся пастух Ян Босы. Апошні пабег на гару і яны ўтрох праславілі Бога. На камяні, дзе стаяла Ўсясьвятая Багародзіца, назаўсёды застаўся адбітак Яе правай ступні.

Але адбітак ступні Ўсясьвятой Багародзіцы не адзіная сьвятыня старажытнага манастыра Кіеўскае Царквы.

У 1559 годзе Канстантынопальскі мітрапаліт Нэафіт, вандруючы па Валыні, наведаў уладарку маёнтку Арлі (знаходзіцца недалёка ад Пачаеву) шляхцянку Ганну Гойскую. У якасьці дабраслаўленьня мітрапаліт пакінуў Ганьні прывезеную з Канстантынопалю ікону Багародзіцы. Неўзабаве жыхары маёнтку пачалі заўважаць, што ад абраза сыходзіць зьзяньне. Калі прад іконай вылечыўся брат уладаркі маёнтку – Філіп, Ганна ў 1557 г. перадала цудатворны абраз манахам, што асяліліся на Пачаеўскае гары. Сьвяты абраз быў пастаўлены ў храм у Гонар Усьпеньня Боскае Маці. Пазьней там быў заснаваны манастыр, адным зь яго асноўных фундатараў зрабілася праваслаўная шляхцянка Ганна Гойская.

Сьвята ў гонар Пачаеўскае іконы Боскай Маці 23 ліпеня ўсталявана ў памяць вызваленьня Ўсьпенскае Пачаеўскае Лаўры ад аблогі мусульманамі 20 – 23 ліпеня 1675 года.

Улетку 1675 гады падчас Збараскае войны з туркамі, у валадараньне польскага караля Яна Сабескага (1674-1696), палкі, якія складаюцца з татараў, пад правадырствам хана Нурэдзіна, праз Вішнявец падступілі да Пачаеўскага манастыра, абступіўшы яго з трох бакоў. Слабая манастырская агароджа, як і некалькі каменных будынкаў манастыра, не уяўляла ніякай абароны для нападнікаў. Ігумен Іосіф Добрамірскій пераканаў брацію і парафіян зьвярнуцца да нябесных заступнікаў: Усясьвятой Багародзіцы і звышгоднаму Ёву Пачаеўскаму. Манахі і парафіяне рупліва маліліся, прыпадаючы да цудатворнай выявы Боскай Маці і да ракі зь мошчамі звышгоднага Ёва. Раніцай 23 ліпеня зь узыходам сонца татары трымалі вялі раду пра штурм мясьціны, ігумен жа загадаў сьпяваць акафіст Боскай Маці. З першымі словамі акафісту “Непераможны Ваявода” над храмам нечакана зьявілася Сама Ўсячыстая Багародзіца, “распусьціўшы амафор белым зьзяючы”, зь нябеснымі анёлам, трымаючымі аголеныя мячы. Звышгодны Ёў знаходзіўся каля Боскай Маці, кланяўся Ёй і маліў аб абароне манастыра. Татары прынялі нябеснае войска за прывід, у жаху пачалі страляць ва Ўсясьвятую Багародзіцу і звышгоднага Ёва, але стрэлы павярталіся назад і ўражалі тых, хто іх выстраліў. Невымоўны жах ахапіў ворагаў. У паніцы яны беглі, не пазнаючы сваіх і забіваючы адзін аднаго. Абаронцы манастыру рынуліся ў пагоню і захапілі шмат палонных. Некаторыя палонныя ў далейшым прынялі праваслаўе і засталіся ў манастыры назаўсёды.

Але гэта далёка не адзіны цуд, які адбыўся па малітве да іконы Маці Боскай Пачаеўскай. Цуды, якія паходзяць ад сьвятога абраза, шматлікія і засьведчаны ў манастырскіх кнігах запісамі вернікаў, якія зь малітваю зьвярталіся пра збавеньне ад невылечных хвароб, вызваленьні ад палону і навучаньні грэшнікаў.

Так, вядома, што адзін зь манахаў Пачаеўскага манастыру быў захоплены ў палон мусульманамі. Знаходзячыся ў палоне, ён згадваў родны Пачаеўскі манастыр, ягоныя сьвятыні, Богаслужбы, сьпевы. Асабліва тужыў манах пры надыходзе сьвята Ўсьпеньня Ўсясьвятой Багародзіцы і са сьлязамі маліў Боскую Маці аб вызваленьні з палону. І вось, па малітвам Усясьвятой Дзевы, аднойчы згінулі сьцены вязьніцы, а манах апынуўся каля сьцяны Пачаеўскага манастыру.

У 1721 году Пачаеў быў захоплены уніятамі. Аднак і ў гэты цяжкі для Лаўры час манастырскі летапіс зафіксаваў 539 цудаў ад услаўленай праваслаўнай сьвятыні. Падчас панаваньня уніятаў, у другой палове ХVIII стагодзьдзя, напрыклад, граф-уніят Мікалай Патоцкі стаў дабрачынцам Пачаеўскае Лаўры па наступнай цудоўнай акалічнасьці. Абвінаваціўшы свайго вазьніцу ў тым, што ашалелыя коні перавярнулі калыску, граф дастаў пісталет, каб забіць яго. Вязьніца, зьвярнуўся да Пачаяўскае гары, падняў рукі угару і выклікнуў: “Маці Боская, паказаная ў абразе Пачаеўскім, выратуй мяне!” Патоцкі некалькі разоў спрабаваў стрэліць з пісталета, ніколі яму не здрадзіўшаму, але зброя рабіла асечку. Вазьніца застаўся жывы. Патоцкі неадкладна адправіўся да цудатворнага абраза і вырашыў сябе і усю сваю маёмасьць прысьвяціць на карысьць манастыра. На яго сродкі пабудаваны Усьпенскі сабор і братэрскі корпус.

У 1832 г. праслаўлены дыямэнт Кіеўскага Праваслаўя прыйшоў іншы захопнік – Праваслаўная Царква Расейскай імпэрыі, якая антыкананічна атрымала ўладу над Кіеўскай мітраполіяй яшчэ ў канцы XVIII ст. З гэтага часу расейцы намагаюцца зьнішчыць тут усю памяць аб усім украінскім… Але нават у цяжкія часы чужынскага зьняволеньня Багародзіца не пакідае Сваёй апекай праваслаўны і выяўляе ў Пачаеві вялікія цуды.

Трапар сьвята, тон 8

Узьвялічваем Цябе, Усясьвятая Дзева, і шануем пакрыў Твой годны, якім выратавала манастыр Твой Пачаеўскі ад нападу татарскага