ЦЕМРА ГУБЛЯЕ НАД НАМІ ЎЛАДУ

“Верце ў сьвятло, каб сынамі сьвятла сталіся”

(Ян. 12:36)

Вучыцеся жыць так, каб ваш погляд заўсёды быў скіраваны да сьвятла, Сьвятло гэта – Хрыстос, прамовіўшы: “Я сьвятло сьвету; хто пойдзе за Мной, той ня будзе хадзіць у цемры, але меціме сьвятло жыцьця.” (Ян. 8:12)

Калі мы будзем хадзіць у гэтым сьвятле, то зробімся сынамі сьвету, цемра згубіць над намі сваю ўладу, і мы пераселімся “ад улады цемры … у Царства Сына любові Сваёй” (Кал. 1:13)

Тады мы самі будзем сьвяцільнікамі, асьвятляючымі цямрэчу скрухі ў жыцьці іншых, і навучымся зь самых маладых гадоў дзеяць справы любові, самаахвярнасьці, літасьці, спагады да блізкіх. І сіла сьвятла, у нас дзейсная, не высіліцца і ў старасьці і асьвяціць дні немачы, пакуты і хвіліну пераходу ў іншы сьвет.

Будзем штодня успрымаць якое-небудзь слова суцяшэньня з Сьвятога Пісаньня, будзем захоўваць у нашым сэрцы заклад радасных, падбадзёрвальных думак; будзем стала глядзець у Эвангельле, пазіраць на сьветлую выяву Хрыста, і наша душа пераўтварыцца ў жывую крыніцу сьвятла і радасьці. Тады радасьць у Госпадзе і мір Божы, “які вышэй за ўсялякі розум” (Плп. 4:7), будзе пераважаць у нашым жыцьці, і мы адчуем ужо тут, на зямлі, што “шчасьце ў правіцы Тваёй навечна.” (Пс. 15:11)

СЬВЯТЫ МАРК ЯЎГЕНІК, АРХІЯПІСКАП ЭФЭСКІ

Памяць 19 студзеня

Сьвяты Марк Яўгенік, архіяпіскап Эфэскі, быў знакамітым абаронцам Праваслаўя на Флярэнтыйскім Саборы. Нішто не магло схіліць яго да уніі. Таемна сышоўшы з Флярэнцыі, сьвяты Марк дбайна пераконваў жыхароў Канстантынопаля адпрэчыць ганебную дамову. Адышоў да Госпада ў 1457 годзе.

Трапар Марку, архіяпіскапу Эфэскаму

Праваслаўя настаўнік, уніі супраціўнік, / слуп веры, Царквы сьвяцільнік, / настаўнікаў Боганатхнёная пячатка, Марк прамудры, / пісаньні твае ўсіх адукавалі, ліра духоўная, / малі Хрыста Бога, каб выратаваліся душы нашы.

ЗВЫШГОДНЫ МАКАРЫЙ ВЯЛІКІ, ЭГІПЭЦКІ

Памяць 19 студзеня

Нарадзіўся ў Эгіпце каля 301 году. Зь любоўю і стараннасьцю паслужыў ён сваім бацькам у старасьці, выконваючы запаведзь аб шанаваньні бацькоў, і па сконе іх зрабіўся цалкам вольным ад жыцьцёвых клопатаў. Пад кіраўніцтвам дасьведчанага старца–манаха звышгодны Макарый стаў праходзіць бязмоўнае манаскае жыцьцё і працу. Спачатку ён пасяліўся ў пустынным месцы недалёка ад паселішча, дзе жыл, потым звышгодны перасяліўся на Нітрыйскую гару ў Фаранскай пустэльні.

Пражыўшы тры гады ў пустэльні, ён пайшоў да звышгоднага Антонія Вялікага (+ 356 г.), айцу эгіпэцкага манаства, аб якім чуў, яшчэ жывячы ў сьвеце, і палаючы жаданьнем яго бачыць. Звышгодны авва Антоній зь любоўю прыняў дабрашчаснага Макарыйя, які зрабіўся яго адданым вучнем і пасьлядоўнікам. Зь ім звышгодны Макарый жыл доўгі час, а затым, па радзе сьвятога аввы, сышоў у Скіцкую пустэльню (у паўночна–заходняй часткі Егіпет) і тамака гэтак празьзяў сваімі подзьвігамі, што яго сталі зваць “юнаком–старцам”, бо, ледзь дасягнуўшы трыццаці гадовага веку, ён выявіў сябе дасьведчаным, сьпелым манахам. Тут звышгоднаму Макарыю прыходзілася змагацца зь нячысьцікамі дзень і ноч, і яны лямантавалі, што не могуць перамагчы яго, таму што ён мае вялікую зброю – пакору.

Калі сьвятому было 40 гадоў, ён быў пасьвячоны ў сан сьвятара і пастаўлены ігуменам (аввой) манахаў, якія жылі ў Скіцкай пустэльні. У гэтыя гады звышгодны Макарый часта наведваў вялікага Антонія, атрымліваючы ад яго навучаньня ў духоўных гутарках. Разам зь двума іншымі вучнямі звышгоднага Антонія звышгодны Макарый спадабніўся прысутнічаць пры адыходзе яго да Госпада, і як нейкую найбагатую спадчыну, атрымаў кій звышгоднага Антонія, якім той падтрымліваў у дарозе сваё нямоглае цела, прыгнечанае старасьцю і подзьвігамі посту. Разам з гэтым кіем звышгодны Макарый прыняў асабліва і дух Антонія Вялікага, як некалі успрыняў дух прарок Елісей пасьля Ільлі прарока. Сілай яго духу звышгодны Макарый стварыў шматлікія дзівосныя цуды. Аднойчы звышгодны Макарый размаўляў з чэрапам галоўнага паганскага жраца, які распавядаў аб сваіх пакутах і аб больш цяжкіх і лютых, якія напаткалі тых, хто спазнаў імя Божае, але адпрэчыў Яго і запаведзі Яго не выконваў.

Па чыньніку мноства прыходзіўшага да яго народа, звышгодны Макарый меў мала часу, каб у выдаленьні аддавацца думкам аб Богу. Таму звышгодны выкапаў пад сваёй кельляй глыбокую пячору, даўжынёй каля паўстадыі, куды і хаваўся ад стала прыходзячых да яго і парушаючых яго роздумы і малітву. Звышгодны Макарый дасягнуў такой адвагі перад Богам, што па ягонай малітве Госпад уваскрашаў памерлых. Нягледзячы на такую вышыню дасягнутага перайманьня Госпаду, ён працягваў захоўваць незвычайную пакору.

У гады валадараньня імпэратара Валента арыяніна (364-378 г.г.) звышгодны Макарый Вялікі разам зь звышгодным Макарыям Александрыйскім падвергнуўся перасьледу з боку арыянскага япіскапа Лукі. Абодвух старцаў схапілі і, пасадзіўшы на карабель, адвезьлі на пустынную выспу, дзе жылі язычнікі. Тамака, па малітвах сьвятых, атрымала вылячэньне дачка жраца, пасьля чаго сам жрэц і усе жыхары выспы прынялі сьвяты хрост. Пазнаўшы аб які здарыўся, арыянскі япіскап засароміўся і дазволіў старцам вярнуцца ў свае пустэльні. Пакорнасьць, пакора і літасьць звышгоднага зьменьвалі душы чалавечыя. 60 гадоў правёў сьв. Макарый ў мёртвай для сьвету пустэльні. Больш усяго часу звышгодны праводзіў у гутарцы з Богам, часта знаходзячыся ў стане духоўнага захапленьня. Свой багаты і падзьвіжніцкі досьвед авва выклаў у глыбокіх багаслоўскіх творах. 50 гутарак і 7 падзьвіжніцкіх слоў засталіся каштоўнай спадчынай духоўнай мудрасьці звышгоднага Макарыя Вялікага. Вышэйшае дабро і мэта чалавека – злучэньне душ з Богам, – асноўная думка ў тварэньнях звышгоднага Макарыя.

Звышгодны дажыў да 97 гадоў, незадоўга да скону (+ кал. 390-391 г.) яму зьявіліся звышгодныя Антоній і Пахомій, якія паведамілі радасную вестку аб блізкім пераходзе яго ў добрыя нябесныя мясьціны. Звышгодны пачаткаў падрыхтоўвацца да сваёй сьмерці. Праз дзевяць дзён звышгоднаму Макарыю зьявіўся Хэрувім са мноствам Анёлаў. Калі сьвятая душа звышгоднага Макарыя была узятая Хэрувімам і узьнеслася ім на неба, некаторыя зь айцоў разумовымі вачамі бачылі, што паветраныя нячысьцікі ў аддаленьні стаялі і лямантавалі, што пазьбег іх сьв. Макарый.

Трапар Макарыю Вялікаму Эгіпэцкаму, тон 1

Пустэльні жыхар, і ў плоці Анёл, / і цудатворцам зьяўляўся ты, Боганосны ойча наш Макарый, / праз пост, падзьвіжніцтва і малітву Нябесныя падарункі прыняў, / вылечваў хворых целам і духам, што зь верай да цябе прыходзілі. Слава Даўшаму табе моц, / слава Вянчаўшаму цябе, / слава Дзеючаму праз цябе ўсе вылячэньні.

ЯКУЮ Ж ЦЕНЬ КІДАЮ Я

“Цень праходзячага Пятра”

(Дзеі. 5:15)

У часы апосталаў людзі сьпяшаліся са сваімі патрэбамі да іх і прыносілі хворых і расслабленых, каб хоць цень праходзячага Пятра ахінула іх, упэўненыя, што цень гэтая прынясе вылячэньне і жыцьцё. Кожны зь нас, праходзячы па жыцьцёвым шляху, кідае на яго сваю цень. Жыцьцё наша само па сабе адлюстроўваецца на навакольных, і мы павінны прыкладаць усе нашы стараньні, каб гэтае адлюстраваньне прыносіла зь сабой карысьць, палягчэньне і вылячэньне. Уплыў наш на блізкіх дзейнічае не толькі сьвядома, але мімаволі і неўзаметку. Нешта няўлоўнае распаўсюджваецца вакол нас ад усёй нашай істоты на навакольных, як тонкі водар колераў, неўзаметку насычаючы сабою паветра. Дзейнасьць наша можа спыніцца, але жыцьцё не спыняецца, і адным нашым існаваньнем мы дапамагаем або мяшаем існаваньню іншых. Чалавечыя недахопы і якасьці заразьлівыя і нават несьвядома для нас саміх уплываюць на навакольных. Гэты уплыў, калі ён дабратворны, нагадвае жыватворны павеў горнага паветра, якое шматлікім прыносіць здароўе і сілу.

Якую ж цень кідаю я штодня вакол сябе? Ці дзейнічае яна, як атрутны, сьмяротны зьмей, або жа, як дрэва жыцьця, прыносіць гаючы плод? Ці здольная цень мая схаваць ад нягод тых незьлічоных працуючых і абцяжараных, якія сустракаюцца паўсюль? Пасьля выпадковай сустрэчы са мною, пасьля абмену некалькімі словамі ці адчувае сябе сустрэчны колькі-небудзь падбадзёраным? Калі мы самі, пад уплывам Духа Божага, праліваем любоў, спачуваньне і мір, то кожнае наша слова, кожны погляд можа падняць дух у нашых блізкіх, перадаючы ім тое, што нам Госпад для іх дае. Такім чынам, нават цень некаторых людзей дзейнічае дабратворна. Ці такая мая цень?

ПАВУЧАНЬНЕ Ў НЯДЗЕЛЮ БЛУДНАГА СЫНА. АБ ПАКАЯНЬНІ

сьвяціцель Ігнацій (Бранчанінаў)

Умілаваныя браты! Сьвятая Царква, гэтая дзеталюбная маці вернікаў, якая нарадзіла іх у выратаваньне і прымаючая на сябе усе клопаты, каб дзеці яе не пазбавіліся сваёй спадчыны – Неба, рыхтуючы іх да пасьпяховага зьдзяйсьненьня надыходзячага подзьвігу сьвятой Чатырохдзесятніцы, пастанавіла сёньня чытаць на Боскай Літургіі прыпавесьць Госпада нашага Ісуса Хрыста аб блудным сыне.

У чым складаецца подзьвіг сьвятой Чатырохдзесятніцы? Гэта – подзьвіг пакаяньня. У сапраўдныя дні мы стаім прад часам, пераважна прысьвечаным пакаяньню, як бы прад брамай яго, і засьпяваем напоўненую замілаваньня песьню: пакаяньня адчыні нам дзьвярэй, Жыцьцядаўца! Што найболей выяўляе цяпер чутая намі ў Эвангельлі прыпавесьць Госпада нашага? Яна выяўляе неспасьціжную, бясконцую літасьць Айца Нябеснага да грэшнікаў, прыносячых пакаяньне. “Бывае радасьць у анёлаў Божых і за аднаго грэшніка, які каецца” (Лк. 15:10), – узьвясьціў Госпад чалавекам, заклікаючы іх да пакаяньня, і, каб гэтыя словы Яго мацней захаваліся ў сэрцах слухачоў, пажадаў дапоўніць іх прыпавесьцю.

“У аднаго чалавека было два сыны; і сказаў малодшы бацьку: тата! дай мне належную мне долю маёмасьці. І бацька падзяліў ім маёмасьць. Праз колькі дзён малодшы сын, сабраўшы ўсё, пайшоў у далёкі край і там распусьціў маёмасьць сваю, жывучы распусна. А калі ён пражыў усё, настаў вялікі голад у той краіне, і ён апынуўся ў нястачы; і пайшоў, прыстаў да аднаго жыхара той краіны, а той паслаў яго на палі свае пасьвіць сьвіньні; і ён рады быў напоўніць чэрава сваё струкамі, якія елі сьвіньні, але ніхто не даваў яму. Апамятаўшыся, сказаў: колькі парабкаў у бацькі майго маюць лішкі хлеба, а я паміраю з голаду! Устану, пайду да бацькі майго і скажу яму: тата! я зграшыў супроць неба і перад табою, і ўжо ня варты называцца сынам тваім; прымі мяне ў лік парабкаў тваіх. Устаў і пайшоў да бацькі свайго. І калі ён быў яшчэ далёка, убачыў яго бацька ягоны і ўмілажаліўся; і пабегшы, упаў яму на шыю і пацалаваў яго. А сын сказаў яму: тата! я зграшыў супроць неба і перад табою, і ўжо ня варты называцца сынам тваім. А бацька сказаў рабам сваім: прынясеце найлепшую вопратку і апранеце яго, і дайце пярсьцёнак на руку яму і абутак на ногі; і прывядзеце ўкормленае цяля і закалеце: будзем есьці і весяліцца, бо гэты сын мой быў мёртвы і ажыў, прападаў і знайшоўся. І пачалі весяліцца. А старэйшы сын ягоны быў на полі; і вяртаючыся, калі наблізіўся да дома, пачуў сьпевы і весялосьць; і паклікаўшы аднаго слугу, спытаўся: што гэта такое? Той сказаў яму: брат твой прыйшоў, і бацька твой закалоў укормленае цяля, бо прыняў яго здаровага. Ён угневаўся і не хацеў увайсьці. А бацька, выйшаўшы, клікаў яго. Але ён сказаў у адказ бацьку: вось, я столькі гадоў служу табе і ніколі не пераступаў загаду твайго, але ты ніколі ня даў мне і казьляняці, каб мне павесяліцца зь сябрамі маімі; а калі сын твой, вось гэты, распусьціўшы маёмасьць сваю з блудніцамі, прыйшоў, ты закалоў яму ўкормленае цяля. А ён сказаў яму: сыне мой! ты заўсёды са мною, і ўсё маё ёсьць тваё; а з таго трэба было радавацца і весяліцца, што брат твой гэты быў мёртвы і ажыў, прападаў і знайшоўся.” (Лк. 15:11 – 32)

Малодшы сын, па тлумачэньні сьвятых Айцоў, можа быць выявай і усяго заняпалага чалавечага роду і кожнага чалавека-грэшніка. Наступная частка уласнасьці меншага сына – дарункі Божы, якімі надзелены кожны чалавек, пераважна ж хрысьціянін. Найцудоўныя з Божых дарункаў – розум і сэрца, а асабліва мілата Сьвятога Духа, падараваная кожнаму Хрысьціяніну. Патрабаваньне ў айца наступнай часткі уласнасьці для ужываньня яе па самаўпраўнасьці – імкненьне чалавека зрынуць зь сябе пакору Богу і дзейнічаць выключна па сваім уласным намерам і пажаданьням. Згодай айца на выдачу спадчыны адлюстроўваецца самаўладзтв, якім Бог ушанаваў чалавека ва ужываньні дарункаў Божых. Далёкая краіна – жыцьцё грахоўнае, якая выдаляе і адмяжоўвае нас ад Бога. Растрата спадчыны – высільваньне сіл розуму, сэрца і цела, асабліва ж абраза і адпрэчваньне ад сябе Сьвятога Духа дзеямі грахоўнымі. Галеча меншага сына: гэта – пустэча душы, якая утвараецца ад грахоўнага жыцьця. Сталыя жыхары далёкай краіны – уладары цемры стагодзьдзя гэтага, духі заняпалыя, сталыя ў падзеньні сваім, у адчужэньні ад Бога; іх уплыву падпарадкоўваецца грэшнік. Статак нячыстых жывёл – думкі і пачуваньні грахоўныя, якія бадзяюцца ў душы грэшніка, пасуцца на нівах яе, яны – немінучае наступства грахоўнай дзейнасьці. Дарэмна пажадаў бы чалавек заглушаць гэтыя думкі і адчуваньні выкананьнем іх: яны найболей невыканальныя! А і выкананьне уласьцівых чалавеку гарачых намераў і летуценьняў не зьнішчае іх: узбуджае з падвоенаю сілаю. Чалавек створаны для Неба: адно праўдзівае дабро можа служыць для яго здавальняючай, жыцьцёвай ежаю. Зло, прыцягваючы да сабе і спакушаючы густ сэрца, пашкоджанага падзеньнем, здольны толькі хваляваць чалавечыя уласьцівасьці.

Жудасная пустэча душы, якую вырабляе грахоўнае жыцьцё! Невыносная пакута ад гарачых грахоўных думак і адчуваньняў, калі яны кіпяць, як чарвякі, у душы, калі яны разьдзіраюць падпарадкаваную ім душу, душу, якую яны гвалтуюць! Нярэдка грэшнік, стомлены лютымі думкамі, летуценьнямі і пажаданьнямі нязбытнымі, прыходзіць да адчаю; нярэдка замахваецца ён на самае жыцьцё свае, і часавую і вечную. Дабрашчасны той грэшнік, які ў гэтую цяжкую гадзіну ачуецца і успомніць неабмежаваную любоў Айца Нябеснага, успомніць бязьмернае духоўнае багацьце, якім напоўнены дом Нябеснага Айца – сьвятая Царква. Дабрашчасны той грэшнік, які, жахнуўшыся грэшнасьці сваёй, захоча пазбавіцца ад паланіўшага яго цяжару пакаяньнем.

З прыпавесьці Эвангельля мы навучаемся, што з боку чалавека для пасьпяховага і пладавітага пакаяньня неабходна: бачаньне граху свайго, сьвядомасьць яго, раскаяньне ў ім, спавяданьне яго. Зьвятраючыйся да Бога з такім сардэчным закладам, яшчэ удалечыні яму дадзенай, бачыць Бог: бачыць і ужо сьпяшаецца да яго насустрач, абдымае, цалуе яго Сваёю мілатой. Ледзь каючыйся вымавіў спавяданьне граху, як міласэрны Госпад загадвае слугам – служачым алтара і сьвятым Анёлам – апрануць яго ў сьветлую адзежу бязгрэшнасьці, надзець на руку яго пярсьцёнак – сьведчаньне адноўленага яднаньня зь Царквой зямною і нябеснаю, апрануць ногі яго ў боты, каб дзейнасьць яго была захаваная ад духоўнага цёрну трывалымі пастановамі такое значэньне маюць боты – запаведзямі Хрыстовымі. У давяршэньне дзеяньняў любові пастаўляецца для вярнуўшагася сына трапэза любові, для якой ахвяруецца цялё укормленае. Гэтаю трапэзаю азначаецца царкоўная трапэза, на якой прапаноўваецца грэшніку, прымірыўшамуся з Богам, духоўная нятленная ежа і піцьцё: Хрыстос, даўно абяцаны чалавецтву, падрыхтаваны невымоўнай літасьцю Божай для заняпалага чалавецтва зь самых хвілін яго падзеньня.

Эвангельская прыпавесьць – Боскае вучэньне! Яно глыбока і узьнёсла, нягледзячы на незвычайную прастату чалавечага слова, у якую спрыяла апрануцца Слова Боскае! Прамудра усталявала сьвятая Царква усенароднае чытаньне гэтай прыпавесьці прад надыходзячаю Чатырохдзесятніцу. Якая вестка можа быць больш суцяшальнаю для грэшніка, стаяўшага ў зьдзіўленьні прад брамай пакаяньня, як не вестка аб бясконцай і невыказной літасьці Нябеснага Айца да прыносячых пакаяньне грэшнікаў? Гэтая літасьць так вяліка, што яна прывяла ў зьдзіўленьне саміх сьвятых Анёлаў – першародных сыноў Нябеснага Айца, ніколі не парушыўшых ніводнай Яго запаведзі. Сьветлымі і высокім розумам сваімі яны не маглі зразумець неспасьціжнай літасьці Божай да заняпалага чалавецтва. Яны патрабавалі адносна гэтага прадмета ў адкрыцьці Звыш, і навучыліся зь адкрыцьця Звыш, што ім належыць весяліцца і радавацца, яка меншы брат іх – род чалавечы – мёртвы быў, і ажыве: і загінуў, і паўстаў пры дапамозе Збавіцеля. Радасьць бывае прад анёламі Божым нават аб адзіным каючымся грэшніку.

Умілаваныя браты! Выкарыстаем час, прызначаны сьвятою Царквой для падрыхтоўкі да подзьвігаў сьвятой Чатырохдзесятніцы, адпаведна яго прызначэньню. Спажыем яго на сузіраньне вялікай літасьці Божай да людзей і да кожнага чалавека, жадаючаму пасродкам праўдзівага пакаяньня прымірыцца і злучыцца з Богам. Час зямнога жыцьця нашага неацэнны: у гэты час мы вырашаем нашу вечную долю. Ды даруецца нам вырашыць вечную долю нашу ў выратаваньне наша, у радасьць нам! Ды будзе радасьць наша бясконцая! Ды спалучыцца яна з радасьцю сьвятых Божых Анёлаў! Ды выканаецца і зьдзейсьніцца радасьць Анёлаў і людзей у зьдзяйсьненьні волі Нябеснага Айца! Так няма волі Айца вашага Нябеснага, каб загінуў адзін з малых гэтых. (Мц. 18:14) людзей прыніжаных і зьняважаных грахом. Амін.

МАЛІТВА ПЕРАТВАРАЕ ЗЛО Ў ДАБРО

“Бо ведаю, што гэта паслужыць мне на збавеньне дзякуючы вашай малітве і садзеяньню Духа Ісуса Хрыста”

(Плп. 1:19)

Калі aп. Павел пісаў гэтыя словы, ён знаходзіўся ў вельмі цяжкім становішчы, быў у турме і, быць можа, напярэдадні пакутніцкай сьмерці. Шматлікія браты здрадзілі яму, “думаючы пабольшыць цяжар кайданоў маіх” (Плп. 1:16), а клопат аб усіх збудаваных ім Цэрквах увесь час прыгнятала яго

Аднак усё гэта уяўляецца Паўлу ў ясным сьвятле, і ён бачыць ва усім добрае значэньне. “Я ведаю, – кажа ён, – што гэта паслужыць мне ў выратаваньне”. Усё, што здарылася з ім у Рыме, уяўлялася Піліпянам, сябрам ягоным, вялікім бедзтвам, але ў Паўла іншы пункт гледжаньня: ён ва усім бачыць “выратаваньне”, посьпех дабравесьця, перамогу над злом і чакае самых лепшых наступстваў ад усіх напаткаўшых яго пошасьцяў.

Толькі пры дараванай звыш мілаце Боскай магчымы такі спрыяльны вынік пераносных выпрабаваньняў, дасягаем “малітвай” і “садзейнічаньнем Духа”. Самі па сабе ніякія акалічнасьці не паслужаць нам у благое. Толькі перанесеныя з малітвай і пакорай, яны могуць дасягнуць мэты. Дзеяньне малітвы дзіўна: як часта яна ператварае зло ў дабро! Пад яе уплывам з цемры зьяўляецца сьвятло, гора пераўтвараецца ў радасьць, сярод буры узьнікае цішыня і сьціхае усялякі боль. Адказам на малітву першым чынам бывае “садзейнічаньне Духа”, і толькі пры Ягоным боскім садзейнічаньні усё тое, што б з намі ні здарылася, паслужыць нам “у выратаваньне”.

ПРЫПАВЕСЬЦЬ АБ БЛУДНЫМ СЫНЕ

мітрапаліт Антоній (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Прыпавесьць аб блудным сыне, якую мы сёньня слухалі, кажа не аб адным якім-небудзь прыватным грэшніку або граху, гэта прыпавесьць аб граху чалавечым наогул, аб грэшнасьці, аб раскаяньні, аб пакаяньні і аб вяртаньні ў бацькаву хату; і яшчэ аб той сьлепаце, зь якой, на грані бацькоўскай хаты і нават у яе межах, можа быць сустрэты прыносячы пакаяньне грэшнік, які быў мёртвы і паўстаў.

Перад кожным зь нас стаіць пытаньне: дзе мы самі стаім адносна стаўленьня да гэтай прыпавесьці, хто мы ў гэтай пыпавесьці? Ці ў тым мы стане, у якім быў блудны сын, калі, шукаючы волі, жадаючы задаволіць усе свае жаданьні, не лічачыся ні з чым, ён зьвяртаецца да айца і кажа яму: “Дай мне маю частку, і я ад цябе сыду і буду жыць па жаданьню майго сэрца”? У ці тым мы стане, калі увесь час зьвяртаемся да Бога, увесь час ад Яго чагосьці просім: дапамогі, літасьці, дарункаў — але не для таго каб будаваць жыцьцё, а для таго, каб гэтыя дарункі Боскія спажыць толькі для сябе, насыціцца імі, нацешыцца імі і змарнатравіць іх бясплённа, не прыносячы ніякага плёну ні для людзей, ні для Бога, ні для сябе саміх?

Далей мы бачым, як блудны сын не толькі бярэ ў Бога тое, што яму трэба для таго, каб жыць, але сыходзіць, сыходзіць туды, дзе яму спакайней, дзе не сьпіць яго сумленьне, дзе не папракае яго Боская бацькаўская прысутнасьць, дзе бацькава хата не нагадвае яму аб чыстых і сьветлых гадах дзяцінства; сыходзіць туды, дзе ён будзе акружаны людзьмі, ва усім яму падобнымі, якія адарваліся ад Бога, адмовіўшыхся ад свайго раньняга чыстага мінулага і жывучых па запале і жаданьню свайго сапсаванага сэрца… Дзе мы знаходзімся?

Няўжо мы таксама хвілінным парывам або усёй плыньню нашага жыцьця выносімся усё далей і далей і далей ад Бога, ад таго бацькоўскага дому, дзе прысутнасьць Айца, асяродзьдзе людзей, жывучых праўдай і чысьцінёй, нам нагадвалі бы аб тым, якое можа і павінна быць жыцьцё? Няўжо мы даем сябе захапіць і даем сябе панесьці, як струменем, у тое асяродзьдзе, якое ухваліць бязбожнае, жыцьцё бязбожнае, — жыцьцё, што адмовілася ад найглыбейшых сьвятынь жыцьця, ад усёй ягонай чысьціні, ад яго самых высокіх парываў, ад самога сьветлага і высакароднага, што патрабуе ахвяры, на якую мы перастаём быць гатовыя, а пазьней — нават здольныя?

Ці знаходзімся мы, падобна блуднаму сыну, у кругазвароце вар'яцтва, якое ахапляе чалавека, калі ён шукае толькі задавальненьні голаду сардэчнага, голаду цела, голаду думак, таго кругазвароту, які ніколі не насычае, таму што чалавечы розум, чалавечае сэрца, увесь чалавек настолькі глыбокі, што толькі Бог можа яго насыціць да канца? Няўжо мы знаходзімся яшчэ ў гэтым кругазвароце, калі мы імкнёмся задаволіць вечны голад часовай, тленнай, зямной ежай? Няўжо мы яшчэ не зразумелі, што усё, што нам дае зямля, яна запатрабуе назад, і што мы законна, справядліва аддамо зямлі свой прах, таму што увесь гэты прах прыналежыць зямлі, узяты ад яе? Памятайце блуднага сына — ён пачаў галадаць, але галадаць такім голадам, што нішто яго не магло насыціць, ніхто яму не даваў паесьці. І тады ён успомніў, што ў бацькавай хаце не толькі бацька, не толькі дзеці, сям'я, не толькі самыя блізкія родныя, але найміты, рабы былі сыты… Так, калі мы набліжаемся да Бога, яшчэ задаўга да таго, як мы сталі Яму свае, родныя, браты Хрыстовы і дзеці нашага нябеснага Айца, задаўга да гэтага нам выкладаюцца макулінкі вечнай ежы. Хананянка, аб якой распавядае Эвангельле, кажа Хрысту: “І сабакі сілкуюцца ад драбкоў, якія падаюць са стала іх гаспадароў”. Так і мы ў жыцьці, яшчэ не вярнуўшыся ў дом сынамі, але прыналежныя гэтаму хатняму жыцьцю хоць рабамі, за страх, хоць наймітамі, у надзеі нейкі узнагароды, хоць шукаючымі прытулку валацугамі, усё роўна сілкуемся ад гэтага дому.

І вось — дзе мы знаходзімся? Няўжо мы, дзеці Праваслаўнай Царквы, браты Хрыстовы, дзеці Нябеснага Айца, няўжо мы яшчэ не прачнуліся і не зразумелі, што хоць наблізіцца, хоць уступіць у найміты, ужо было б пачаткам насычэньня душы? Колькі людзей цяпер сілкуецца ад макулінак эвангельскіх, ад макулінак царкоўных, ад макулінак праваслаўнай веры і праваслаўнага жыцьця, і мілаты, якая жыве ў Царкве! Але зразумець нядосыць: мы павінны пусьціцца ў шлях, мы павінны усьвядоміць, што калі толькі мы спынімся, дзе мы ёсьць, то згаладаем да сьмерці. І гэты шлях — цяжкі шлях; нават адарвацца ад галоднага, далёкага асяродзьдзя і вярнуцца ў бацькаву хату цяжка, таму што чалавек прырастае да граху, прырастае да бязбожнасьці, прырастае да таго, каб быць рабом і мець над сабой уладара, нават уладара апошняй пагібелі…

Нам трэба апамятацца і пусьціцца ў шлях спавяданьнем, якое прыносіў блудны сын: “Я зграшыў, ойча, супраць неба і перад табой…” Так, я зграшыў, аднак Ты застаесься мне Айцом, хоць я няварты звацца Тваім сынам; ці нельга мне, падобна найміту, знайсьці прытулак у Тваёй любові, у Тваёй Царкве, у Тваім жыцьці, у Тваёй праўдзе?.. Для таго каб прызнацца ў сваёй грэшнасьці, трэба адчуць гэты голад, трэба адчуць, што няма надзеі, інакш як калі вярнуцца ў дом Айца. А тамака нас чакае Айцец, — Айцец, Які нам заўсёды і усё даваў, Які нас адпусьціў на грахоўную і забойную волю, у чаканьні, што мы тады зразумеем і тады толькі вернемся. Ён чакае, але Ён не варта ў Сваёй брамы, чакаючы, каб мы да яе дайшлі, на каленах дапаўзьлі, схіліліся да зямлі, умольваючы Яго аб прабачэньні. Здалёк Ён бачыць блуднага, пабяжыць да яго, кідаецца яму на шыю, абдымае, лашчыць, суцяшае ў тым, што той быў такім высьметкам, такі грахоўны, такі блізкі да пагібелі. І айцец вяртае яму усё. Але зараз гэты сын кахае так, як ніхто, таму што, па слове Хрыста, “каму шмат прабачаецца, той шмат любіць”.

А мы? Ці пусьціліся мы ў гэты шлях, зразумеўшы, што за плячамі сьмерць, а жыцьцё і выратаваньне — толькі ў бацькавай хаце? І што мы сустрэнем, калі вернемся ў бацькаву хату?

Мы, што думаем, што яго не пакідалі — як мы сустрэнем, як мы сустракаем блуднага сына? Памятайце словы таго сына, які заўсёды заставаўся верным свайму айцу? Калі ён пачуў весялосьць, ён спытаў: “У чым справа?” — і не узрадаваўся вяртаньню брата, нават братам яго не назваў, сказаў айцу: “Гэты твой сын…”. Брата не прызнаў, айца папракнуў. А калі вяртаецца хтосьці, пайшоўшы калісьці далёка, трэба зрабіць гэтую сустрэчу не судом, а сьвятам. З глыбіні радасьці чалавек можа зьмяніцца, знутры ж турэмнага зьняволеньня душы, той абмежаванасьці, той цямрэчы, якія прадугледжваюць асуджэньне і халоднае прабачэньне ілжэправедніка, пачаць новае жыцьцё нельга.

Але, скажаце, можа быць: як магчыма так паступаць? Няўжо так прабачыць не уяўляе сабою рыска, што прабачыш чалавека, не годнага прабачэньня?.. Прабачэньне пачынаецца ў момант, калі нам робіцца шкада вінаватага, калі вінаватага нам шкада, а не тады, калі вінаваты разумее, што памыляўся. Прабачэньне нарастае тады, калі чалавек, якому стала шкада вінаватага, гатовы, каб толькі вылечыць здарэньне, узяць на сябе цяжар і пакуту гэтых адносін. Прабачэньне пачынаецца ў момант, калі я ў сваім сэрцы кажу: я не буду чакаць таго, каб гэты чалавек стаў іншым, я яго такім люблю, які ён ёсьць, каб яму прабачыць і панесьці на сабе наступствы гэтага прабачэньня. Ён не выправіцца адразу, ён не адразу зьменіцца; можа быць, адносіны нашы будуць яшчэ і яшчэ цяжкімі і пакутлівымі, але я гэта панясу на сабе, каб ён мог заквітнець і пачаць жыць…

Гэта — толькі пачатак прабачэньня, гэта толькі першыя крокі да яго, але калі мы гэтых крокаў не робім, калі пачуваемся правымі, то мы не маем правы нічога чакаць ад таго, хто вінаваты… Хто пойдзе да нас для таго, каб мы яго ізноў і ізноў зьняважылі, абразілі, каб мы яму нагадвалі на кожным кроку, як ён быў вінаваты? Так чалавек новым не робіцца, так жыцьцё не робіцца новым.

І вось, у гэты дзень, калі мы дзівуемся і дзівімся, бачачы, як здолеў айцец прабачыць блуднага сына, задумаемся над тым, што мы можам зрабіць у стаўленьні да тых людзей, на якіх мы маем злосьць, якіх мы папракаем у тым, што яны чымсьці нас абыйшлі, абразілі, пакрыўдзілі. Не будзем важыць іх віну, а паставім сабе пытаньне: ці ёсьць у нас такая любоў, якая можа ім вярнуць жыцьцё і нашым адносінам — навізну, і з пекла чалавечых адносін зрабіць сапраўдны рай Царства Божага? Амін.

РАЎНААПОСТАЛЬНАЯ НІНА, АСЬВЕТНІЦА ГРУЗІІ

Памяць 14 студзеня

Сьвятая Ніна была пляменьніцай Ерусалімскага патрыярха Ювяналія. Яна зь юнацкасьці усім сэрцам палюбіла Бога і глыбока шкадавала аб людзях, не веруючых у Яго. Пасьля таго, як айцец яе Завулан сышоў у пустэльнікі, а маці паступіла ў дыяканісы, сьвятая Ніна была аддадзена на выхаваньне адной набожнай старыцы. Частыя апавяданьні гэтай старыцы аб Іверыі (цяперашняй Грузіі), тады яшчэ паганскай краіне, узбудзілі ў Ніне моцнае жаданьне наведаць гэтую краіну і адукаваць яе жыхароў сьвятлом Эвангельля.

Жаданьне гэта яшчэ больш узмацнілася, калі яна аднойчы убачыла ў сьне Маці Боскую, уручаючую ёй крыж зь вінаградных лоз. І жаданьне яе спраўдзілася, калі ёй прыйшлося зьбегчы ў Іверыю, ратуючыся ад ганеньня, распачатага імпэратарам Дыёклетыянам (284-305 г.г.).

У Іверыі сьвятая Ніна пасялілася ў адной жанчыны ў царскіх вінаградніках і вельмі хутка зрабілася вядомай у навакольлях, таму што аказвала дапамогу шматлікім патрабуючым. Пазнаўшы аб сіле яе малітваў, хворыя сталі ў мностве прыходзіць да яе. Заклікаючы імя Хрыстова, сьвятая Ніна вылечвала іх і распавядала ім аб Богу, які стварыў неба і зямлю, і аб Хрысьце Выратавальніку.

Пропаведзь аб Хрысьце, цуды, якія зьдзяйсьняла сьвятая Ніна, і яе дабрадзейнае жыцьцё дабратворна дзейнічалі на жыхароў Іверыі, і шматлікія зь іх паверылі ў праўдзівага Бога і прынялі хрост. Яна навярнула ў Грузіі да Хрыста і самога цара Марыяна (Мерай), быўшага да гэтага язычнікам. Тады былі выкліканыя з Канстантынопаля япіскап і сьвятары і пабудаваны першы ў Іверыі храм у імя сьв. Апосталаў. Паступова амаль уся Іверыя прыняла хрысьціянства.

Сьвятая Ніна, не не любіўшая ушанаваньня і славы, сышла на адну гару і там у адзіноце дзякавала Госпада за навярненьне ў хрысьціянства ідалапаклоньнікаў. Праз некалькі гадоў яна пакінула сваю адзіноту і адправілася ў Кахецію, дзе навярнула ў хрысьціянства царыцу Сафію. Пасьля зо гадоў подзьвігаў сьвятая Ніна мірна адышла да Госпада 14 студзеня 335 года. На месцы яе спачыну цар Марыян узьвёў храм у імя вялікамучаніка Георгія, далёкага сваяка сьвятой Ніны.

З памяцьцю сьвятой Ніны зьвязана знаходжаньне хітона Хрыстова. Пры расьпяцьці Выратавальніка гэты хітон дастаўся па лёсаваньню аднаму рымскаму ваяру і пасьля розных падзей патрапіў у Грузію.

Трапар сьвятой Ніне, асьветніцы Грузіі

Служыцельніца Слова Божага, / у апостальскай пропаведзі апосталу Андрэю і іншым апосталам пераймаўшая, / асьветніца Іверыі, / і Духа Сьвятога храм, / сьвятая Ніна, роўная апосталам у асьветніцтве, / малі Хрыста Бога, / каб выратаваліся душы нашы.

НАША ЖЫЦЬЦЁ – СЛУЖЭНЬНЕ

“Яна выгадавала дзяцей, прымала гасьцінна дарожнікаў, умывала ногі сьвятым, пасабляла гаротнікам і была старанная ў кожнай добрай справе.”

(1 Цім. 5:10)

Такія былі дыяканісы ў першыя стагодзьдзі хрысьціянства, верныя, руплівыя, адгукаліся на ўсе патрэбы, нястомныя, прасякнутыя адной думкай, адным памкненьням – усе рабіць дзеля славы Божай.

“Усё ў ва ды будзе зь любоўю”, – кажа апостал Павал. Што ж магло ўнушыць такой жанчыне рабіць справы міласэрнасьці, што магло падтрымаць яе на вышыні поўнай самаахвярнасьці, калі не любоў, здольная саграваць, ажыўляць і асьвятляць усё і ўсіх вакол сябе. Забываючы аб сябе, яна аддавала сябе Богу, а ў Ім і ўсялякаму блізкаму.

Падобнае служэньне даступна і нам. Госпад, Які быў сярод людзей “як слуга”, навучыў Сваіх вучняў служыць. Таксама і цяпер: дзеля сапраўдных Ягоных вучняў усё жыцьцё – адно служэньне; яны “ходзяць зь месца на месца, робячы дабро”, і адчуваюць, што “больш дабрашчасна – даваць, чым браць” (Дз. 20:35). І калі прыйдзе такая душа ў вечнасьць, “і дзеі іхнія ідуць сьледам за імі” (Адкр. 14:13). Так, зробленае дабро не памірае, запалены сьвяцільнік не згасае; ён сьвеціць нам доўга пасьля таго, як адабрана ў нас дарагая істота; уплыў ягоны бясконцы, і нават сьмерць няздольная яго зьнішчыць, яно прыцягвае нас да нябеснага.

Сьветлая зорка хоць і сышла зь нашага небасхілу, але не згасьне ніколі, і ў Бога захаваецца ўсялякае добрае слова, усялякая спроба падбадзёрыць і суцешыць няшчаснага, усялякая добрая парада, дадзены ў патрэбны час і ўзяты зь адзінай Крыніцы сапраўднае любові. Зноў і зноў сустракаюцца нам, і на нас саміх і на іншых людзях, сьляды добрага ўплыву тых, каго мы згубілі, яны робяцца дзеля нас тады асабліва жывымі, і мы з радасьцю і ўдзячнасьцю разумеем, што “бачнае – часовае, а нябачнае – вечнае!” (2 Кар. 4:18)

НЕАБХОДНАСЬЦЬ АЛЬБО НЕБЯСЬПЕКА БАГАСЛОЎСКАГА ДЫЯЛЁГУ?

Αναγκαιότητα ή κίνδυνος ο θεολογικός διάλογος

Деспіна Константыну

Ужо ў які раз Кіпр робіцца месцам сустрэчы паміж праваслаўнымі і інаслаўнымі дзеля правядзеньня багаслоўскага дыялёгу. Дыялёг, які сваімі карэньнем сягае часоў Сьвятых Айцоў і Сусьветных сабораў, тады называлі “багаслоўскія змаганьні”, зьяўляецца станоўчай зьявай.

Аднак калі мы паспрабуем правесьці нейкае падабенства анатамічнага дасьледаваньня падобных відаў дыялёгаў і сустрэч, то мы сутыкаемся зь вынікамі, які выклікаю толькі занепакоенасьць і спрэчкі.

а) На вялікі жаль, дыялёгі суправаджаюцца супольнымі малітвамі праваслаўных зь інаслаўнымі (нягоднымі – κακοδόξων) тым, што бясспрэчна забараняецца сьвятымі канонамі (хай нам не кажуць, што сьвятыя каноны зьяўляюцца мёртвай літарай, састарэлымі, што яны паралізаваны і г.д.) 45 Апостальскае правіла кажа: “япіскап альбо прэсьвітэр, альбо дыякан, што маліўся зь ерэтыкам, ды будзе адлучаны. А калі дазволіць ім дзейнічаць нейшта, як служыцелям Царквы: ды будзе пазбаўлены (сану)”.

б) Ці гэтыя віды дыялёгаў праводзяцца зыходзячы з патрэбы вернікаў альбо можа неабходна на іх глядзець як вонкава і зь вышыні спрыяльныя, мякка кажучы прымусовай тактыцы Новай Эры, Новага Сусьветнага Парадку і Экумэнічнага руху?

Усё вышэй узгаданае зьяўляецца старанным насаджэньнем новага міжрэлігійнага этаса, што прыводзіць да другога, трэцяга наступства, калі дагматычныя і рэлігійныя адрозьненьні адкідаюцца ўсе ў імя нейкай няправільнай і кепска зразумелай любові. Давайце памятаваць, што Айцы нашае веры мелі любоў і зь душэўным болем ставіліся да тых, хто быў у іх часы па-за Царквой, каб абвяшчаць ісьціну. Таму той, хто мае скептыцызм і пратэстуе, не выкрывае ў сябе адсутнасьць любові, але ён скіроўвае нас да выдатных слоў сьвц. Яна Залатавуснага: “я ненавіджу не чалавека (нягоднага – τον κακόδοξο), а ненавіджу ерась”.

в) Гэтыя віды дыялёгаў раней не прыносілі карысьці па сваім наступствам для Праваслаўя. Мы вызначым дамову, якая была ўкладзена ў чэрвені 1993 г. у Баламандзе (Ліван) паміж праваслаўнымі і каталікамі, дзе ў 13 пункце эклязіялягічных прынцыпаў, па якім дасягнулі згоды, мы чытаем наступнае: “кожным бокам вызнаецца, што кожная Царква паверыла ў Хрыста (мае місію, пераемнасьць, спавяданьне апостальскае веры, удзел у таямніцах) не могуць разглядацца як выключная ўласнасьць адной зь нашых Цэркваў (Праваслаўнай і Рыма-Каталіцкай)”. Робіцца відавочным, што ў гэтых рамках выключаецца ўсялякі паўторны хрост!

Мы цалкам зразумела лічым, што дыялёгі ў тым выглядзе, у якім яны праводзяцца сёньня, у любым выпадку нічога добрага не прыносяць Праваслаўю і яму падобныя дыялёгі не пратрэбныя.

Крыніца: “Ο Φιλελεύθερος” – Τετάρτη, 28 Οκτωβρίου 2009