НЯДЗЕЛЯ ПАСЬЛЯ БОГАЗЬЯЎЛЕНЬНЯ

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Сёньняшняе Эвангельле нам кажа пра краіны, якія ляжаць у цемры і цені сьмяротнай, у якіх, аднак, зазьзяла вялікае сьвятло. Ці не датычыцца гэта і ў нашы дні да таго сьвету, у якім мы жывём? З тых часоў, як у Галілею і ў Прымор'е Сьвятой Зямлі зазьзяла сьвятло нараджэньня, жыцьця, пропаведзі, сьмерці і Уваскрэсеньня і Ушэсьця Хрыстовых, эвангельская вестка разьнеслася па усім сьвеце, але успрынятая яна была так па рознаму. Для некаторых яна апынулася новым жыцьцём, вечным жыцьцём, ужо дасягнуўшай да іх, жыцьцём вечным ужо тут на зямлі. Але для большасьці людзей — і, скажам сумленна: для большасьці зь нас! — гэта вестка, якая ёсьць вечнае жыцьцё для усёй зямлі, для сусьвету, зрабілася толькі стройным, прымальным, натхняльным, але, на вялікі жаль, не зьмяняючым нас да канца сьветапоглядам. Як казаў яшчэ ў XIX стагодзьдзі адзін з рускіх пісьменьнікаў, Ляскоў, краіна наша была хрышчоная, але не была адукаваная... І усе мы ў тым жа стане, як наша Русь родная, як землі Захаду, у якіх мы жывём: вестка да нас дайшла, сэрца наша завагалася, уразіла нас складнасьць і прыгажосьць вучэньня Хрыстовага, дзівоснасьць Ягонай асобы, і увайшлі мы ў гэты струмень таямнічага жыцьця. І аднак, так часта гэты струмень нас нясе, нібы мы — іншароднае цела, трэска; мы не робімся тым, чым зьяўляюцца гэтыя жыватворныя воды струменя вечнага жыцьця.

ПРОПАВЕДЗЬ VII НА БОГАЯЎЛЕНЬНЕ

сьвяціцель Леў Вялікі

І. Неабходна справай выявіць тое, што пазнаецца верай. Таямніцы Хрыста сутнасьць і таямніцы, і прыклады.

Памяць аб справах, зьдзейсьненых Выратавальнікам роду чалавечага, вялікую нам, упадабаныя, прыносіць карысьць [пры ўмове], калі мы пачынаем узнаўляць тое, што шануем як прадмет веры. Бо ў домабудаваньні таямніц Хрыста ўтрымліваюцца і сілы мілаты, і падставы заахвочваньня [Col. 0257B] навучаньня [нашага], каб Таго, Якога спавядаем духам веры, мы таксама і прыкладу дзеяў пераймалі. Бо яшчэ самыя пачаткі, якія Сын Божы дзеля Свайго Нараджэньня прыняў праз Маці Дзевы, настаўляюць нас да посьпеху ў набожнасьці. Бо адначасна ў адной і той жа Асобе зьяўляецца простым сэрцам і чалавечае прыніжэньня, і боская веліч. Неба і нябесныя называюць сваім Стваральнікам Таго, дзяцінства Якога сьведчыць калыска. Дзіця са слабым целам зьяўляецца Госпадам і Ўладаром сусьвету, у ва ўлоньні Маці захаваны Той, Хто [Сам] ні ў якія межы няўмяшчальны. Але ва [усім] гэтым – лекаваньне нашых параненьняў і ўзьняцьце ад нашага падзеньня, бо калі б не зьядналіся ў адзінства такая супрацьлегласьць, то няздольная была б чалавечая прырода быць адноўлена Богам.

АКАФIСТ СЬВЯЦIЦЕЛЮ НЯКТАРЫЮ, МIТРАПАЛIТУ ПЕНТАПОЛЬСКАМУ, ЭГIНСКАМУ ЦУДАТВОРЦЫ

(Ад ракавых хвароб)

Сьвяціцель Няктарый Эгiнскі (1846-1920) зрабіўся ў наш няпросты час той Эвангельскай сьвечкай, якую Бог паставіў сьвяціць усяму сусьвету. З дзяцінства выхаваны ў набожнасьці і дабрачыннасьці, ён яшчэ пры сваім жыцьці быў абдараваны ад Бога дарам празорлівасьці і цудатворцы. Гасподзь ўзнагародзіў Свайго слугу высокім санам япіскапа. Але і будучы мітрапалітам Пентапольскім, сьвяціцель Няктарый зьведаў шматлікія і несправядлівыя абвінавачваньні і паклёп, пераносячы ўсё гэта з нязьменнай пакорнасьцю і послухам. Да ракі з ягонымі мошчамі, зьмешчанай на грэцкай выспе Эгіна, сьцякаюцца паломнікі са ўсяго сусьвету. Асабліва вядомы сьвяціцель Няктарый вылечваньнем ад ракавай хваробы, шматлікія сьведчаньні гэтага сабраныя ў кнізе, прысьвечанай сьвятому.

Кандак 1

Абраны Няктарый Пентаполя мітрапаліт і Эгінскі цудатворца, прыносім Табе просьбу аб хварэючых родзічах нашых: вызвалі іх,бо ты ёсьць лекар ракавых язваў і іншых хваробаў, усяму сусьвету дабрыню даруеш, таму адзінымі вуснамі і адзіным сэрцам сьпеў табе прыносім: радуйся Няктарый, архірэй Боскі.

ХРЫШЧЭНЬНЕ ГОСПАДА

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Хрост Госпада часта выклікае зьдзіўленьне: навошта Хрысту трэба было хрысьціцца? Бо Ян Хрысьціцель, выходзячы на пропаведзь, заклікаў усіх каяцца ў сваіх грахах, ачысьціцца ад усякай брыдоты, выправіць у сваім жыцьці тое, што пайшло крыва і наўскос, накіраваць усё сваё жыцьцё, і душу, і розум, і волю ў дзеяньне на глыбокую пашану і служэньне Богу. Але хіба гэта трэба было Хрысту? Ён жа быў вольны ад граху, Ён жа быў Сам Бог, зрабіўшыся чалавекам; навошта ж хрост? Адзін заходні багаслоў, адукаваны і тонкі пратэстанцкі пастар мне так гэта растлумачыў, — і мне яго тлумачэньне запала ў душу: ён казаў, што ў нараджэньні Хрыста чалавечае цела, чалавечая асоба Хрыста як бы пасіўная; Ён — нованароджанае дзіця. І ў нейкі момант Ён павінен як чалавек узяць на Сябе тое даручэньне, якое Яму дадзена Богам і Айцом. У Сваёй Боскасьці Ён адзіны зь воляй Айца; але зараз, у Сваім чалавецтве, Сваёй чалавечай воляй Ён павінен злучыцца зусім зь воляй Боскай і пачаць Свой шлях. І вось Ён прыходзіць на Ярдан, дзе Хрысьціцель заклікае усіх пагрузіцца ў ярданскія воды, каб абмыцца, ачысьціцца ад грахоў. І гэтыя воды, вобразна кажучы, зараз зь жывых, простых вод робяцца тым, што рускія казкі завуць "мёртвай вадой": увесь чалавечы грэх, змыты, застаецца ў іх забойным цяжарам. І Хрыстос апускаецца ў гэтыя воды: як чысты, белы лён, як чыстая, белая матэрыя апускаецца ў фарбоўні ў фарбу. І Ён, Сам па Сабе вольны ад граху, выходзіць з гэтых вод, носячы на Сабе увесь цяжар чалавечага граху. Ён апускаецца не ў воды, а ў грэх, Ён апускаецца не ў воды, а ў сьмерць, і выступае з гэтых вод, гатовы да таго, каб падзяліць увесь чалавечы лёс: жыць і памерці як чалавек, застаючыся нязьменна Жывым Богам.

АКАФІСТ ХРЫШЧЭНЬНЮ ГОСПАДА НАШАГА ІСУСА ХРЫСТА

Кандак 1

Храбры Ваявода, Цар неба і зямлі, Цябе Асьветніка нашага бачыўшы ў Ярдане ад слугі хрост прымаючага, нябёсы жахнуліся і ўся зямля затрымцела. Анёлы ж зьдзівіліся і ўсё тварэньне ўзрадавалася. Мы ж, нягодныя, удзячна Табе сьпяваем: Да грэшнікаў і мытараў прыйшоў, ды водамі змыў грахі людзей. Слава Табе, Сын Божы, у Ярдане Хрост прыняўшы і ўвесь сьвет адукаваўшы, слава Табе.

Ікас 1

Анёльскія сілы сёньня прыйдзіце, Уладара Хрыста бачыўшы, да бруй Ярдану крочыўшага, каб Адама грэх ачысьціць, і назіраючы гэтую Боскую таямніцу, са страхам праслаўце вялікае ўвасабленьне Ягонае, як Бог чалавекам зрабіўся і недатычны граху прыходзіць, як Ягня Боскае ўзяць грахі ўсяго сусьвету. Праслаўляючы гэтае Боскае зьяўленьне Хрыстова, засьпявайце Яму таксама як і ў Бэтлееме праслаўленьне такое:

Слава Табе, Сын Божы, ад Айца зь нябёсаў ў сьвет прыйшоўшы; слава Табе, Усявышні Божа, нават да слугі зышоўшы.

Слава Табе, Выратавальнік сьвету, як чалавек да Яна хрост прыняць прыйшоўшы; слава Табе, Асьветніку тварэньня, як новы Адам грахі паўшага Адама на Сябе прыняўшы.

Слава Табе, Сьвятло Адвечнае, вялікую зару асьветніцтва ўсяму сьвету на Ярдане запаліць пажадаўшы; слава Табе, Сонца Праўды, сьветлую раніцу мілаты падараваць людзям ў Тваім Богазьяўленьні пажадаўшы.

Слава Табе, сьвет ад старажытнай ілжы памыць прыйшоўшаму; слава Табе, вялікую таямніцу набожнасьці нам паказаўшаму.

Слава Табе, шматлікія вялікія цуды нам водамі зьдзейсьніўшаму; слава Табе, нябёсы і ўсю зямлю сьветам розуму адукаваўшаму.

Слава Табе, фараона ўяўнага ў бруях Ярданскіх патапіўшаму; слава Табе, новых людзей у водах хрышчэньня да вечнага жыцьця прывёўшаму.

Слава Табе, Сын Божы, у Ярдане Хрысьціўшыся і ўвесь сусьвет адукаваўшы, слава Табе.

ДВА СЛОВА АБ СЬВЯТОЙ ТАЯМНІЦЫ ХРОСТУ

сьвяціцель Феафан Затворнік

1

Сьвяты апостал Павел, разважаючы пра сьвятую таямніцу хросту, патаемную сілу ягоную параўноўвае са сьмерцю і уваскрэсеньнем Госпада. Апускаючыся, кажа, у хрысьцільню, мы паміраем; выходзячы з хрысьцільні, уваскрасаем. Паміраем у хрысьцільні для жыцьця цялеснага і грахоўнага, а уваскрасаем з хрысьцільні для жыцьця духоўнага, сьвятога, богадагоднагай. “Няўжо ня ведаеце, што ўсе мы, хрышчаныя ў Ісуса Хрыста, у сьмерць Ягоную хрысьціліся? Дык вось, мы і пахаваныя зь Ім хрышчэньнем у сьмерць, каб, як Хрыстос уваскрэс зь мёртвых славаю Айца, так і нам хадзіць у абноўленым жыцьці. Ведаючы тое, што даўні наш чалавек крыжаваны зь ім, каб зьнішчылася цела грэшнае, каб нам ня быць ужо рабамі грэху” (Рым. 6:3, 4, 6).

Так, як сьветлы уваскрэслы Гасподзь,— так сьветла бывае існасьць наша, абнаўляючыся ў лазьні новага жыцьця мілатой Сьвятога Духа. Але не падумаем, браты, што тут вырабляе адна мілата, і вырабляе толькі вонкава ці як—небудзь мэханічна. Не.

Выратавальнае дзеяньне яе зьдзяйсьняецца нябачна — усярэдзіне. Прысутная ў хросьце мілата Духу захоўвае сабою шэраг унутраных зьмен сэрца і рухаў духу і зь іх утворыць новага ў нас, патайнага сэрца чалавека. Чаму сьвяты апостал Пётр хрост называе сумленьня добрыя запытаньнем у Бога, адукацыяй асаблівага, дабрынёй моцнага маральнага характару. Што і як тут бывае і быць павінна, я растлумачу вам некалькімі думкамі.

ТЛУМАЧЭНЬНЕ ПАРЭМІЙ НА ХРОСТ ГОСПАДА НАШАГА ІСУСА ХРЫСТА

На першай гадзіне

Разьвесяліцца пустыня і сухая зямля, і зарадуецца краіна ненаселеная і расквітнее як нарцыс; цудоўна будзе цьвісьці і радавацца, будзе ўрачысьціцца і сьвяткаваць; слава Лівана дасца ёй, хараство Карміла і Сарона; яны ўбачаць славу Госпада, веліч Бога нашага. Умацуйце аслабелыя рукі, і ўцьвердзіце калені дрыготкія; скажэце нясьмелым душою: будзьце цьвёрдыя, ня бойцеся; вось Бог ваш, прыйдзе помста, адплата Божая; Ён прыйдзе і збавіць вас. Тады адамкнуцца вочы сьляпых, і вушы глухіх расчыняцца. Тады кульгавы падхопіцца, як алень, і язык нямка засьпявае; бо праб'юцца воды ў пустыні і ў стэпе патокі. ператворыцца прывід водаў у возера, і спрагненая зямля - у крыніцы водаў; у жытлішчы шакалаў, дзе яны спачываюць, будзе месца пад трысьнёг і чарот. І будзе там вялікая дарога, і шлях па ёй назавецца шляхам сьвятым; нячысты ня будзе хадзіць па ім; але ён будзе ім адным. Хто пойдзе гэтым шляхам, нават і нявопытныя, не заблудзяцца. Ільва там ня будзе, і драпежны зьвер ня ўзыдзе на яго; яго ня знойдзецца там, а хадзіцьмуць адкупленыя. І вернуцца збаўленыя Госпадам, прыйдуць на Сіён з радасным гоманам; і радасьць вечная будзе над галавою ў іх; яны знойдуць радасьць і весялосьць, а смутак і зітханьне адыдуць.

Іс 35:1 – 10

АБ ВЕРЫ (АДНОСНА РАДАВОДУ ХРЫСТА)

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

У гэту нядзелю і ў надыходзячыя дні усё кажа нам пра веру, як яе вызначае Апостал у 11 частцы Пасланьня да жыдоў: вера — гэта упэўненасьць у рэчах нябачных, унутраная упэўненасьць, цьвёрдая упэўненасьць, якая дазваляе жыць згодна з тым, на што спадзяесься і чаго чакаеш, і жыць для таго, што будзе.

Радавод Хрыста кажа менавіта аб гэтым. Незьлічоныя імёны, якія цяпер чыталіся, імёны тых, якія нават і не увайшлі ў летапіс, гэта імёны тых людзей, якія з тысячагодзьдзя ў тысячагодзьдзе, са стагодзьдзя ў стагодзьдзе чакалі прыходу Хрыста; чакалі ва упэўненасьці, што слова Боскае, абяцаньне Боскае праўдзіва, што яно спраўдзіцца і прыйдзе час, калі зь намі будзе Бог, калі Бог Нябесны, Таямнічы, Неспасьціжны, Нябачны раптам, цудам, зробіцца бачным, блізкім, родным, сваім, застаючыся адначасова тым, чым Ён першапачаткова быў: Богам, Якога нельга ніякім імем назваць, Якога нават пазнаць нельга інакш, як ушаноўваючы Яго і адкрываючыся Ягонаму Адкрыцьцю.

АБ ЧЫТАНЬНІ СЬВЯТЫХ АЙЦОЎ

сьвяціцель Ігнацій Брянчанінаў

Гутарка і супольнасьць блізкіх вельмі дзейнічае на чалавека. Гутарка і знаёмства зь навукоўцамі паведамляе шмат зьвестак, з паэтам — шмат узьнёслых думак і адчуваньняў, зь вандроўцам — шмат ведаў пра краіны, аб норавах і звычаях народных. Відавочна: гутарка і знаёмства са сьвятымі паведамляюць сьвятасьць. “Зь літасьцівым Ты літасьцівы, з чалавекам шчырым — шчыры, з чыстым — чысты” (Пс. 17:26 – 27)

З гэтага часу, падчас кароткага зямнога жыцьця, якое Пісаньне не назвала нават жыцьцём, а вандроўкай, пазнаёмся са сьвятымі. Ты жадаеш належаць на небе да іх супольнасьці, жадаеш быць удзельнікам іх асалоды? — з гэтага часу паступі ў зносіны зь імі. Калі выйдзеш з храму цела, — яны прымуць цябе да сябе, як свайго знаёмага, як свайго сябра (Лк. 16:9).

Няма бліжэй знаёмства, няма цясьней сувязі, як сувязь адзінствам думак, адзінствам пачуваньняў, адзінствам мэты (1 Кар. 1:10).

Дзе аднадумства, там абавязкова і аднадушнасьць, там абавязкова адна мэта, аднолькавы посьпех у дасягненьні мэты.

Засвой сабе думкі і дух сьвятых Айцоў чытаньнем іх твораў. Сьвятыя Айцы дасягнулі мэты: выратаваньня. І ты дасягнеш мэты па натуральным ходзе рэчаў. Як аднадумны і аднадушны сьвятым Айцам, ты выратуесься.

Неба прыняло ў свае добрае улоньне сьвятых Айцоў. Гэтым яно засьведчыла, што думкі, пачуваньні, дзеі сьвятых Айцоў прыемны яму. Сьвятыя Айцы выказалі свае думкі, сваё сэрца, выяву сваіх дзеяньняў у сваіх творах. Значыць: якое дакладнае кіраўніцтва да неба, засьведчанае самім небам, — творы Айцоў!

Пісаньні сьвятых Айцоў усё складзены па выкліканьні ці пад уплывам Сьвятога Духа. Цудоўная ў іх згода, цудоўнае памазаньне! Які кіруецца імі мае, без усялякага сумневы кіраўніком Сьвятога Духа.

Усе воды зямлі сьцякаюцца ў акіян, і, можа быць, акіян служыць пачаткам для усіх вод зямных. Творы Айцоў злучаюцца усё ў Эвангельлі; усё хіляцца да таго, каб навучыць нас дакладнаму выкананьню запаветаў Госпада нашага Ісуса Хрыста; усіх іх і крыніца і канец — сьвятое Эвангельле.

Не зьлічы для сябе дастатковым чытаньне аднаго Эвангельля, без чытаньня сьвятых Айцоў! Гэта — думка ганарлівая, небясьпечная. Лепш хай прывядуць цябе да Эвангельля сьвятыя Айцы, як умілаванае сваё дзіцё, якое атрымала папярэдняе выхаваньне і адукацыю праз іх творы.

Шматлікія, усё, якія адпрэчылі вар'яцкі, пыхліва сьвятых Айцоў, што прыступілі непасрэдна, са сьляпою дзёрзкасьцю, зь нячыстым розумам і сэрцам да Эвангельля, упалі ў згубную памылку. Іх адпрэчыла Эвангельле: яно дапускае да сябе адных пакорлівых.

Чытаньне твораў айцоў — бацька і цар усёй дабрадзейнасьці. З чытаньня твораў айцоў навучаемся праўдзіваму разуменьню Сьвятога Пісаньня, веры правай, жыцьця па запаветах эвангельскім, глыбокай пашане, якая павінны мець да эвангельскіх запаветаў, словам сказаць, — выратаваньню і хрысьціянскай дасканаласьці.

Чытаньне твораў айцоў, па зьмяншэньні Духоўных настаўнікаў, зрабілася галоўным кіраўніком для ахвотнікаў выратавацца і нават дасягнуць хрысьціянскае дасканаласьці (Звг. Ніл Сорскі. Правіла).

Кнігі сьвятых Айцоў, па выразе аднаго зь іх, падобныя люстэрку: гледзячы на іх уважліва і часта, душа можа убачыць усе свае недахопы.

Ізноў — гэтыя кнігі падобныя багатаму збору мэдычных сродкаў: у ім душа можа падшукаць для кожнага са сваіх хвароб выратавальнае вылячэньне.

Казаў сьвяты Епіфан Кіпрскі: “Адзін позірк на сьвятыя кнігі узбуджае да набожнага жыцьця” (Алфавітны Патэрык).

Чытаньне сьвятых Айцоў павінна быць стараннае, уважлівае і сталае: нябачны вораг наш, які ненавідзіць голас сьцьвярджэньня (Прыпавесьці.11:5), ненавідзіць асабліва, калі гэты голас зыходзіць ад сьвятых Айцоў. Гэты голас выкрывае падкопы нашага ворага, яго хітрасьць, адкрывае ягоныя сеткі, ягоныя дзеі: і таму вораг узбройваецца супраць чытаньня сьвятых Айцоў рознымі ганарлівымі і бруднымі намерамі, імкнецца увесьці падзьвіжніка ў мітусьлівыя апекі, каб адцягнуць яго ад выратавальнага чытаньні, змагаецца зь ім засмучэньнем, нудою, няпамятлівасьцю. З гэтага змаганьня супраць чытаньня сьвятых Айцоў, мы павінны зразумець, якая выратавальная для нас зброя, гэтулькі ненавіднае ворагам. Моцна клапоціцца вораг пра тое, каб вырваць яго з рук нашых.

Кожны абяры сабе чытаньне Айцоў, якое адпавядае свайму ладу жыцьця. Пустэльнік хай чытае Айцоў, якія адпавядаюць свайму ладу жыцьця; манах што жыве ў манастыры, — Айцоў, якія напісалі навучаньні для манаскіх сьцен; хрысьціянін, што жыве пасярод сьвету, — сьвятых Айцоў, якія прамовілі свае павучаньні наогул для усяго хрысьціянства. Кожны, у якім бы званьні не быў, пачэрпай багатае навучаньне ў твораў Айцоў.

Абавязкова трэба чытаньне, якое адпавядае ладу жыцьця. Інакш будзеш напаўняцца думкамі, хоць і сьвятымі, але невыканальнымі самой справай, узбуджальнымі бясплодную дзейнасьць толькі ва уяўленьні і жаданьні; справы набожнасьці, годныя твайму ладу жыцьця, будуць высьлізгваць з рук тваіх. Мала таго, што ты зробісься бясплодным летуценьнікам,— думай твае, знаходзячыся ў няспыннай супярэчнасьці з колаў дзеяньняў, будуць абавязкова нараджаць у тваім сэрцы зьбянтэжанасьць, а ў паводзінах нявызначанасьць, цяжкія, шкодныя для цябе і для блізкіх. Пры няправільным чытаньні Сьвятога Пісаньні і сьвятых Айцоў, лёгка можна ухіліцца зь выратавальнага шляху ў непраходныя нетры і бяздоньні, што і здарылася са шматлікімі. Амін.

АДЫХОДЗЯЧЫ АД БОГА, ЧАЛАВЕК АДЧУВАЕ ПЯКЕЛЬНУЮ ПАКУТУ

сьвяты Паісій Сьвятагорац

Я не памятаю дня, у які не адчуваў бы боскага суцяшэньня. Перапынкі часам бываюць, і тады я пачуваюся дрэнна. Такім чынам, я ў стане зразумець, наколькі дрэнна жыве большасьць людзей. Яны адышлі ад Бога і таму пазбаўлены боскага суцяшэньня. Чым далей чалавек адыходзіць ад Бога, тым яму цяжэй. А калі мець Бога, то можна не мець нічога больш — і нічога больш не жадаць. Уся справа ў гэтым. Калі ж у чалавека ёсьць усё, але няма Бога, то ён выпрабоўвае унутраныя пакуты. Таму, наколькі можна, нам неабходна наблізіцца да Бога. Толькі каля Бога чалавек знаходзіць радасьць — сапраўдную, вечную. Жывячы удалечыні ад Салодкага Ісуса, мы п'ЁМ горкую чару. Калі стары чалавек робіцца чалавекам — сынам царскім, ён сілкуецца боскай асалодай, нябеснай саладосьцю і перажывае райскае вясельле, ужо ў гэтым жыцьці збольшага адчувае райскую радасьць. Ад меншай райскай радасьці чалавек кожны дзень пераходзіць да большай і большай. Ён задаецца пытаньнем: “Няўжо ў раі ёсьць штосьці вышэй таго, што я перажываю цяпер?” Ён перажывае такі стан, што не можа займацца ніякай справай. Ад гэтай боскай цеплыні і саладосьці ягоныя ногі хіляцца ў каленах, нібы сьвечкі. Яго сэрца захлынаецца, трапеча ад радасьці, жадае прадраць тонкую гліняную перагародку грудной клеткі і паляцець — таму што зямля і усё зямное здаюцца сэрцу нічога не каштуючымі дробязямі.