АСПРЭЧАНЬНЕ РЭЛІГІІ ЮДЭЯЎ І ІХ АБРАДАЎ СЬВЯТЫМ ПІСАНЬНЕМ СТАРОГА І НОВАГА ЗАПАВЕТУ, ЧАСТКАЙ ЯКОЙ І ЗЬЯЎЛЯЕЦЦА ПРАПАНАВАНЫ ТВОР

пакорлівы манах Ніфант

Дабраслаўлёны будзь Айцец, і Сын, і Дух Сьвяты, Адзіны Бог наш, Які жадае кожнаму чалавеку выратаваньня і дасягненьня разуменьня праўды.

...Бо Гасподзь наш Ісус Хрыстос зьлітаваўся над маёй нягоднасьцю і узьняў мяне зь цемры да сьвятла Сонца, то ў удзячнай ахвяры Боскаму Выратавальніку і склаў гэтую кнігу, невялікую па памерах, але, спадзяюся, вельмі карысную для хрысьціян. У ёй на самай справе ўтрымліваюцца шматлікія таямніцы юдэяў, якія са дня расьпяцьця Ісуса Хрыста да гэтага дня не былі яшчэ цалкам нікім выкрытыя.

І

Як маглі юдэі захаваць у таямніцы ужываньне імі хрысьціянскай крыві

Таемнае ужываньне крыві, якую юдэі зьбіраюць ад зарэзаных імі хрысьціян, ёсьць абрад, які яны лічаць пакінутым у спадчыну самім Богам і паказаным у таямнічых выразах Пісаньня.

Шматлікія навукоўцы пісалі працы зь мэтай давесьці пры дапамозе Бібліі зьяву праўдзівага Месіі, абяцанага Богам айцам нашым, які ёсьць Гасподзь Ісус Хрыстос, Сын Усячыстае Дзевы Марыі. Незьлічоная колькасьць прац была таксама напісана ў аспрэчаньне забабонных вераваньняў юдэяў і іх ілжэвучэньняў. Сярод гэтых аўтараў шмат было прыроджаных жыдоў, якія перайшлі ў Хрысьціянскую веру. Паміж тым ніхто яшчэ не апублікаваў нічога сур'ёзнага адносна гэтай варварскай таямніцы крыві, якую захоўвае і ужывае сынагога. Калі часам пападае ў рукі хрысьціян нейкая кніга, намякаючая на гэтую таямніцу, і яны робяць на яе спасылку, то жыды ніколі не адказваюць на гэта інакш, як няшчырымі насьмешкамі або выкрутамі, накшталт наступнай: “Як жа забівалі б мы хрысьціян, калі закон забараняе нам ужываць кроў?”

Па маім меркаваньні, чыньнік, якая перашкаджае юдэям, нават што зьвярнуліся ў Хрысьціянства, даць ясныя выкрыцьці па гэтай падставе, крыецца або ў тым, што яны сапраўды не былі пасьвечаныя ў таямніцу, або ў тым, што, захоўваючы безразважны жаль да нашага няшчаснага народа, яны баяцца наклікаць на яго моцную помсту хрысьціянскіх народаў.

Я ж, па літасьці Боскай успрыняў ужо Сьвяты хрост і манаскае прысьвячэньне, не пабаюся ў інтарэсах хрысьціян вольна заявіць усё, што я ведаю аб гэтых абрадах, якія я сам старанна зьдзяйсьняў і захоўваў у найбольш строгай таямніцы увесь час, пакуль быў хахамам, або рабінам.

Але першым чынам неабходна растлумачыць, што таямніца крыві вядомая не усім юдэямі, а толькі хахамам, або рабінам, перапісчыкам, або фарысэям, якія таму і завуцца захавальнікамі таямніцы крыві, — таямніцы, якая да таго ж не утрымліваецца ў ясных словах ні ў адной зь іх кніг і якую яны перадаюць выключна славесным паданьнем

Айцы сямействаў, пасьвечаныя ў таямніцу, перадаюць яе толькі таму зь сыноў, таемнасьць якога выпрабавалі, і пры гэтым настойваюць на абавязкі яго перадаваць таямніцу няйначай, як пры тых жа умовах і ў той жа форме, і ніколі не расчыняць хрысьціяніну, нават пры самых жорсткіх бедзтвах, нават для выратаваньня жыцьця. Гэтае адкрыцьцё суправаджаецца самымі жахлівымі праклёнамі на таго, хто выдасьць таямніцу. Вось, напрыклад, як быў пасьвячоны ў яе я сам.

Калі мне зрабілася трынаццаць гадоў — век, у якім юдэі маюць звычай ускладаць на галаву сваіх сыноў вянок, званы вянком сілы, — бацька мой адасобіўся са мной і доўга казаў мне, укараняючы ў мяне як абавязак, адпісаны Богам, нянавісьць да хрысьціян, якая павінна даходзіць да забойства іх; затым ён паведаміў мне аб звычаі зьбіраць кроў забітых і дадаў, абдымаючы мяне: “Вось, сын мой, такім чынам зрабіў я цябе маім павераным і як бы другім маім я”. Надзеўшы мне затым вянок на галаву, ён растлумачыў мне зь вялікімі падрабязнасьцямі гэтую таямніцу крыві як найбольш сьвятую зь сьвятых і найважнейшы абрад юдэйскае рэлігіі. “Сын мый, — працягваў ён, — замаўляю цябе усімі стыхіямі неба і землі заўсёды захоўваць гэтую таямніцу ў тваім сэрцы і не давяраць яе ні братам, ні сястры, ні маці, ні пасьля жонцы нікому зь сьмяротных, асабліва ж жанчынам. Калі Бог дасьць табе нават адзінаццаць дарослых сыноў, то не адчыняй таямніцу ім усім, а толькі аднаму — таму, якога ты прызнаеш самым разумным і найболей здольным захаваць таямніцу, гэтак жа, як зараз паступаю я з табою. Ты павінен уважліва сачыць за тым, каб гэты сын твой быў прыхільны і дбайны да нашай веры. Яшчэ раз загадваю табе: беражыся даверыцца жанчынам, нават дочкам тваім, жонцы, маці, але толькі сыну, якога ты зьлічыш годным даверы”. “О сын мой, — выклікнуў ён нарэшце, — хай уся зямля адмовіцца прыняць труп твой і адпрэчыць яго зь нетраў сваіх, калі ты некалі і пры якіх бы ні было акалічнасьцях, нават пры самой крайняй неабходнасьці, адкрыеш гэтую таямніцу крыві каму-небудзь, акрамя таго, каму я сказаў, нават у тым выпадку, калі ты зробісься хрысьціянінам дзеля выгады або па іншых абставінах. Глядзі ж, не зьмяні бацьку свайму, выдаўшы гэтую боскую таямніцу, якую я табе сёньня адкрыў. Інакш ды спасьцігне цябе мой праклён у тую ж гадзіну, як ты згрэшыш, і ды спадарожнічае ён табе усё тваё жыцьцё да сьмерці і на вякі вякоў”.

Айцец, Якога я набыў на небе і Які ёсьць Гасподзь Ісус Хрыстос, адхіліць гэтыя праклёны з галявы таго, хто піша выключна дзеля карысьці Царквы і перамогі Ісьціны.

ІІ

Чыньнікі, па якіх юдэі ужываюць хрысьціянскую кроў

Падставы гэтага варварскага звычаю наступныя: 1) нянавісьць да хрысьціян, 2) забабоны, 3) вера ў духоўную рэчаіснасьць хрысьціянскай крыві. Я растлумачу кожны з гэтых пунктаў.

Аб першым чыньніку, які ёсьць нянавісьць да хрысьціян.

Жыды як бы зь малаком маці укараняюць у сыноў сваіх зь самога раньняга дзяцінства нянавісьць да Хрысьціянства. Атрымаўшы тыя ж перакананьні ад сваіх бацькоў на працягу цэлага шэрагу пакаленьняў, яны сапраўды шчыра перакананыя, што грэбаваць хрысьціянамі і нават забіваць іх справа вельмі прыемнае Богу, апраўдваючы, такім чынам, у дакладнасьці слова Боскага збавеньня: “...калі кожны, хто забівацьме вас, будзе думаць, што ён тым служыць Богу.” (Ян. 16:2).

Аб другім чыньніку, якая ёсьць забабоны.

Другі чыньнік засноўваецца на забабонных вераваньнях, якіх прытрымліваюцца юдэі, якія адносяцца да вобласьці магіі, вядзьмарства, кабалы і іншых таямнічых абрадаў; яны менавіта вераць, што для гэтых д'ябальскіх апэрацый неабходная хрысьціянская кроў. Зь усіх гэтых забабонаў я пакажу толькі адзін, датычны Боскага праклёну, які напаткаў няшчасны народ ізраільскі і прадказанага самім Майсеем у наступных выразах: “Уразіць цябе Гасподзь пошасьцю эгіпэцкаю... пошасьцю на каленах і галёнках, ад якой ты не зможаш вылечыцца” (Друг.Зак. 28:27, 35).

Гэтая жудасная хвароба заўсёды была і ёсьць вельмі часта сярод юдэяў, значна больш, чым думаюць... І вось, калі хахам наведвае хворых, уражаных ёй, і дае ім лекі, ён у той жа час акрапляе іх хрысьціянскай крывёй, калі мае такую ў сваім распараджэньні, як адзіным сродкам вылячэньня...

Аб трэцім і галоўным чыньніку, які ёсьць вера юдэяў у духоўную дзейнасьць хрысьціянскай крыві.

Галоўная падстава, якое прымушае юдэяў рэзаць хрысьціян і зьбіраць іх кроў, ёсьць менавіта вера, таемна захаваная асабліва хахамами, або равінамі, у тое, што Ісус Хрыстос, Сын Марыі зь Назарэта, прысуджаны нашымі продкамі да сьмерці на Крыжы, ёсьць, па усёй верагоднасьці, праўдзівы Мэсія, гэтак доўга чаканы і пакліканы патрыярхамі і прарокамі. Даволі ім прароцтваў для перакананьня ў тым; асабліва важна месца зь Іраміі: “Падзівуйцеся з гэтага, нябёсы, і здрыганецеся і жахнецеся, кажа Гасподзь. Бо два ліхі ўчыніў народ Мой: Мяне, крыніцу вады жывой пакінулі і высеклі сабе вадаёмы разьбітыя, якія ня могуць трымаць вады” (Ер. 2:12-13).

Гэтае прароцтва добра вядома і разумеецца ў праўдзівым яго значэньні шматлікімі рабінамі, як было выдатна вядома Ганьне і Каяфе. Але, падобна ім, з гонару і чэрствасьці сэрца, рабіны не жадаюць прызнаць яго, і таму, зьвяртаючыся да бездапаможнага тлумачэньня, яны склалі новыя правілы — праўдзівую пародыю на найгалоўныя таямніцы Царквы, каб выратавацца хрысьціянскаю крывёй, у якой яны бачаць кроў Самога Месіі.

ІІІ

ЯКІМ СПОСАБАМ УЖЫВАЮЦЬ юдэі ХРЫСЬЦІЯНСКУЮ КРОЎ

З падставы перакананьня, якое я толькі што паказаў, юдэі карыстаюцца хрысьціянскай крывёй пры абразаньні, уяўляючым хрост; пры шлюбе, які адпавядае гэтай таямніцы ў хрысьціян; у праснаках Пасхі, уяўляючых Еўхарыстыю; на нябожчыках, пераймаючы ялеяасьвячэньня; у сваім плачы аб разбурэньні Ерусаліму, уяўляючы таямніцу пакаяньня. Вось падстава таямніц, якія я ведаў і ужываў некалі зь надзвычайнай стараннасьцю. Я спынюся на кожным з гэтых тлумачэньняў.

Шлюб. Калі паміж юдэямі складаецца шлюб, то жаніх і нявеста рыхтуюцца да яго строгім пастом на працягу сутак, устрымліваючыся нават ад вады да заходу сонца. Тады менавіта зьяўляецца рабін. Ён бярэ толькі што выпечанае яйка, чысьціць яго і падзяляе напалову. Затым ён пасыпае яго не сольлю, а адмысловым попелам, аб якім я скажу далей; так пасыпанае яйка ён дае па палове кожнаму зь уступаючых у шлюб.

Распавядзём зараз, што гэта за попел. Ён ужываецца не замест солі, а замест сьвежай хрысьціянскай крыві, быўшы на самай справе зьмененай хрысьціянскай крывёй. Менавіта крывёй, пакінутай ад падрыхтаваных для сьвята праснакоў ахвярапрынашэньняў, чым больш, тым лепш, рабіны прамакаюць адпаведную колькасьць ільнянога або баваўнянага прадзіва, затым яны яе высушваюць і спальваюць. Попел захоўваецца ў бутэльках, дбайна запячатаных і давераных скарбніку сынагогі. Апошні падзяляе яго паступова па рабінах, якія просяць аб тым альбо для уласнага ужываньня, або для дасылкі ў тыя краіны, дзе нельга дастаць хрысьціянскай крыві, ці таму што тамака няма хрысьціян або жатаму што тамака абуджана ужо пільнасьць паліцыі і асьцярога хрысьціян.

Ва усякім разе сьвежая кроў заўсёды лепш, але неабходная яна толькі для праснакоў, і ў выпадку непераадольных перашкод паказаны змрочны попел уяўляе дастатковую замену.

Абразаньне. Да абразаньня дзяцей на восьмы дзень па нараджэньні таксама зьяўляецца рабін. Ён бярэ ў чару крыху лепшага, якога толькі можна дастаць, віна і улівае туды адну кроплю хрысьціянскай крыві, сабраную з катаваньнем, а пры адсутнасьці такой — трохі вышэйзгаданага попелу і туды ж упускае кроплю крыві абрэзанага немаўля. Калі гэта добра зьмяшаецца зь віном, рабін апускае мезенец дзіцяці ў чару, кажучы: “Я заявіў табе, дзіцё: жыцьцё тваё ў тваёй крыві”. І ён двойчы паўтарае гэты абрад і гэтыя словы.

Вось забабоннае тлумачэньне, якое паміж сабою даюць рабіны гэтай цырымоніі. Прарок Езэкііль кажа двойчы: “…”у крыві тваёй жыві!” Так Я сказаў табе: “у крыві тваёй жыві!” (Ез. 16:6). Гэтымі словамі прарок, можа быць, жадаў паказаць на кроў Ісуса Хрыста, вызваліўшага ад палону душы Сьвятых айцоў, не атрымаўшых хросту вадою; і ў такім разе душы юдэяў, хоць і пазбаўленыя самі па сабе воднага хросту, будуць выратаваныя крывёй хрысьціяніна, хрышчанага вадою. А адзін з чыньнікаў, па якім кроў гэтая павінна зьбірацца сярод жорсткіх пакут ахвяры, ёсьць менавіта неабходнасьць прадставіць тым Пакуты Хрыстовы. Наадварот, калі прарок Езэкііль жадаў сказаць толькі аб крыві абразаньня кожнага, то юдэйскае дзіця будзе выратаваны сілаю кроплі уласнай крыві, зьмяшанай рабінам у віне з хрысьціянскай крывёй. Бездапаможны народ!..

Угодкі узяцьця Ерусаліма. Юдэі ужываюць яшчэ попел, аб якім я казаў, у дзевяты дзень ліпеня, калі яны аплакваюць разбурэньне Ерусаліма Цітам. У гэтыя угодкі яны ужываюць яго дваяк: па-першае, націраюць ім сабе віскі, што зьлічылі б недарэчным рабіць сьвежаю крывёй, і, па-другое, пасыпаюць ім яйка, і ў гэты дзень кожны сын Ізраілю без выключэньня павінен зьесьці зваранае яйка, пасыпанае гэтым попелам. Гэтая страва завецца імі scido amafreikes (сцыда амафрейкэс).

Сьмерць. Хахам неадкладна адпраўляецца ў жыльлё таго, аб чыім сконе пазнаў. Ён бярэ бялок яйка, падмешвае ў яго трохі хрысьціянскай крыві і трохі попелу і кладзе гэтую сумесь на грудзі трупа, прамаўляючы як бы словы Езэкііля: “І абрашу вас чыстаю крывёй і вы ачысьціцеся ад усіх брыдот вашых” (Ез. 36:25). Езэкііль, праўда, кажа не “чыстай крывёй”, а “чыстай вадою”... Але ў сілу такога скажэньня тэксту юдэі пераконваюць сябе, што нябожчык несумнеўна будзе дапушчаны ў рай.

Сьвяты Пасхі і Пурыма. Гэтыя два сьвята патрабуюць таго жа крывавага абраду.

У пасхальныя дні юдэі павінны ёсьць праснакі, а менавіта маленькія перапечкі, прыгатаваныя аднымі хахамамі, у якія улітая хрысьціянская кроў. Усё, вядомыя і простыя, старыя і маладыя, нават не маючыя яшчэ зубоў, павінны спазнаць гэтага хлеба, хоць бы кавалачак велічынёй зь масьліну. Гэты абрад завецца aufichuoimen (афіхюаймен).

Сьвята Пурыма усталявана ў памяць збавеньня ад валадарства Амана пры ўдзеле Эсфіры і Мардыхая, як гэта расказана ў кнізе Эсфіры. Як вядома, гэтае сьвята адбываецца ў лютым. Пасьвячоныя юдэі займаюцца тады усюды, дзе толькі могуць, выкраданьнем магчыма большага ліку хрысьціян, асабліва дзяцей. Аднак у гэтую ноч яны прыносяць у ахвяру толькі аднаго, прайграваючы пакуту Амана. Але па гэтым ж чыньніку, пакуль вісіць цела, усё прысутныя абсыпаюць яго шматлікімі абразамі, як быццам зьвяртаючыся да самога Аману. Сабраная кроў уліваецца рабінам у растворанае ужо на мёду цеста, зь якога ён затым робіць малыя перапечкі ў выглядзе трыкутніка дзеля абсьмейваньні таямніцы Сьвятой Тройцы. Гэтыя перапечкі прызначаныя не для юдэяў, але па невымернай падступнасьці раздаюцца вядомым сямействам, якія павінны падарыць іх — і падарункі гэтыя лічацца вышэйшай ветласьцю — сваім прыяцелям з хрысьціян. Гэты абрад завецца Хлеб Пурыма.

Варта заўважыць, што гэты абрад не патрабуе ужываньні да ахвяры занадта цяжкіх пакут таму менавіта, што сабраная кроў не мае іншага прызначэньня, як тое, якое я паказаў.

Астатнія выкрадзеныя хрысьціяне, наадварот, захоўваюцца ў таемных сховішчах да дня Пасхі, які адбываецца неўзабаве пасьля Пурыму. У гэты час іх усіх прыносяць у ахвяру самым жорсткім і варварскім чынам і зьбіраюць іх кроў часткай для праснакоў, часткай для іншых патрэб, якія магчымы на працягу году і паказаных вышэй. Гэтыя пакуты на Пасху маюць вызначаную мэту — аднавіць пакуты Хрыстовы, і па гэтым чыньніку яны павінны адбывацца галоўным чынам над дзецьмі, якія па нявіннасьці сваёй і некранутасьці лепш сымбалізуюць Выратавальніка.

Ва усіх гэтых жахлівых праліцьцёў крыві апраўдваюцца словы Ераміі, што прарочыў аб юдэях: “Нават на крысах адзежы тваёй знаходзіцца кроў людзей бедных, нявінных” (Ер. 2:34), і яшчэ лепш Ізекііля: “Вы ядзіце з крывёй... і праліваеце кроў” (Із. 33:25). З прычыны гэтых незьлічоных забойстваў Ізраіль быў выгнаны з розных дзяржаў, у прыватнасьці зь Іспаніі, апраўдваючы тым іншае прароцтва Ізекііля: “Кроў пакліча цябе на суд” (Із. 30:6).

ад рэдакцыі

Манах Нэафіт, які жыў у другой палове XVIII-пачатку XIX стагодзьдзяў, да 38 гадоў быў рабінам, а затым прыняў Хрысьціянства і паступіў у грэцкі манастыр. У 1803 году ён выдаў на малдаўскай мове кнігу “Аспрэчаньне рэлігіі юдэяў і іх абрадаў Сьвятым Пісаньнем Старога і Новага Запавету”, часткай якой і зьяўляецца прапанаваны урывак.

ПАХАВАНЬНЕ АРХІЕПІСКАПА МІРОНА - ВАРШАВА/СУПРАСЛЬ

http://www.kamunikat.org/8431.html

УШАНАВАНЬНЕ ГОДНАГА СЫНА БЕЛАРУСКАГА НАРОДУ – АРХІЯПІСКАПА ГАЙНАЎСКАГА МІРОНА (ХАДАКОЎСКАГА)

Ад Памінальнае нядзелі ва ўсіх парафіях Беларускае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы, па дабраслаўленьню мітрапаліта Ёвана (Пуріца), памінаюць годнага сына беларускага народу вялебнага ўладыкі Мірона (Хадакоўскага). Памінаньне будзе працягвацца да 40-га дня.

Вялебны ўладыка Мірон (Міраслаў Хадакоўскі) нарадзіўся 21 лістапада 1957 года ў Беластоку. Тут скончыў школу і ў 1972 г. распачаў навучаньне ў Праваслаўнай Духоўнай Сэмінарыі ў Варшаве. З 1976 г. – студэнт Праваслаўнай Духоўнай сэмінарыі ў Яблачыне. Пасьля сканчэньня навучаньня, нёс у ёй послух інтэнданту і выкладчыка.

17 сьнежня 1978 году намесьнік манастыру ў Яблачыне, архімандрыт Сава зьдзейсьніў пострыг Міраслава ў рясафор, а 26 сьнежня мітрапаліт Васіль зьдзейсьніў рукапакладаньня ў дыякана. 15 лютага 1979 г., тым жа мітрапалітам Васілём, быў рукапакладзены ў сьвятара. На пачатку лістапада 1979 г. прыняў малую схіму.

У 1981 г. робіцца намесьнікам Яблачынскага манастыру і прарэктарам Вышэйшае Праваслаўнай Духоўнай сэмінарыі. У 1984 г. прыняты ў склад сьвятарства Беластоцка – Гданьскай япархіі і прызначаецца парафіяльным сьвятаром у Супрасьлі. У 1989 г. узнагароджаны паліцай і крыжам зь упрыгожаньнем. У 1989 г. быў узьнесены да чыну архімандрыта. У той жа час скончыў Хрысьціянскую Тэалягічную Акадэмію ў Варшаве.

10 траўня 1998 г. быў рукапакладзены ў япіскапа з тытулам: Япіскап Гайнаўскі. Яму было даручана выкананьне абавязкаў праваслаўнага ардынарыя Войска Польскага, якія ён выконваў да самай ягонай трагічнае сьмерці. 15 жніўня 1998 гю Прэзыдэнт Польшы Аляксандр Квасьнеўскі надаў яму чын брыгаднага генэрала. У 2003 г. атрымаў тытул Доктара тэалягічных навук ў Хрысьціянскай Тэалягічнай Акадэміі ў Варшаве. 10 траўня 2008 г. Сьвяцейшы мітрапаліт Сава ўзьнёс уладыку Мірона да годнасьці архіяпіскапа.

ХРОСНАЯ СЛАВА МАНАСТЫРА СЬВЯТОГА АРХАНГЕЛА ГАЎРЫІЛА (ДРАГАНЕЦ)

Манастыр Драганац, што знаходзіцца на самім поўдні Косава і Метохіі, 9 красавіка 2010 году, адзначыў адно зь вялікіх сьвят – Хросную Славу манастыра, інакш кажучы, манастырскі САБОР, ва усім значэньні гэтага слова… У гэты дзень манастыр Драганац звычайна зьбірае больш тысячы людзей… Шмат вернікаў прыяжджаюць з раньняй раніцы, каб заняць месца зблізку манастырскіх варот…

Манастыр сьв. Архангела Гаўрыіла усім знакам як манастыр Драганац, які заснаваў сьвяты князь Лазар у 1381 годзе, таксама як і манастыр Раваніцу… На месцы разбуранай туркамі царквы, быў узьведзены ( 1865 – 1869 г.г.) новы храм, ужо князем Міхалам, які захаваўся да сёньняшняга дня… Ужо тады ў манастыры была адчынена адна з першых мясцовых школ. У сьцен манастыра захаваўся гаючая крыніца, дзякуючы стараньням і высілкам ігумена манастыра а.Кірылы…

У манастыр часта прыяжджаюць гасьці са усёй Сэрбіі…Гэтае вялікае сьвята адбыўся не толькі для жыхароў Косаўскага Памораўля, не толькі для жыхароў Косава і Метохіі, але і для жыхароў і госьцей усёй Сэрбіі. Сьвята, якое аб'ядноўвае усіх родных і не родных, блізкіх і не блізкіх, сяброў і ворагаў… Адным словам САБОР… і гэтым усё сказана!

Любоў Хрыстова, а сёлета яшчэ і Велікодная Радасьць, таму што сьвята прыпала на сьветлы тыдзень, аб'яднала усіх – і старых і маладых, і дарослых і дзяцей, усіх ад мала да вялікага… Пасьля саборнай малітвы на літургіі ў старажытным храме, усё жадаючыя прынялі удзел у сумеснай трапэзе, віншуючы адзін аднаго, і вітаючы адзін аднаго словамі ХРЫСТОС УВАСКРЭС! САПРАЎДЫ ЎВАСКРЭС!

Трапэзу узначаліў дзівосны а. Кірыла… Прымаючы кожнага жадаючага…, і кожнага патрабуючага з такой шчырай любоўю…, што на вачах выступалі сьлёзы радасьці ад сардэчнага замілаваньня…Вось яна праўдзівая ЛЮБОЎ ХРЫСТОВА…, вось яна ВЕЛІКОДНАЯ РАДАСЬЦЬ… Сама прырода цешылася…, здавалася, усе птушкі зьляцеліся ў гэта Богам дадзенае месца…, сонца і блакітнае неба цешыла сваёй цеплынёй і выпраменьваньнем Боскага сьвятла… Душа радавалася…, і усё вакол цешыліся, атрымліваючы асалоду ад гэтай цудоўнай і дзівоснай Боскай прыгажосьці…, атрымліваючы асалоду ад Мілаты Боскай…

Слава Богу, што на Косава і Метохіі, на гэтай шматпакутнай зямлі…, яшчэ захоўваюцца традыцыі сэрбамі, якія да сёньняшняга дня паважаюць і шануюць сваіх продкаў…, любяць, паважаюць і шануюць сваіх бацькоў…, перадаючы з пакаленьня ў пакаленьне гэтыя традыцыі сваім дзецям…

І нам зь Вамі, дарагія мае, ёсьць чаму павучыцца ў нашых блізкіх і родных…, а менавіта, успомніць традыцыі нашых продкаў…, вярнуцца да жывой крыніцы..., і навучыцца любіць адзін аднаго такой жа шчырай любоўю, як любяць нас, нашы браты—сэрбы!

ЧАЛАВЕК – ГЭТА ВОБРАЗ БОЖЫ

архіяпіскап Афанасій (Мартас)

Гэтым казаньнем уладыкі. Афанасія мы працягваем публікацыю ягоных казаньняў, што былі прамоўлены прад вэтэранамі беларускага супраціву ў Аргентыне. Гэтыя казаньня былі запісаны і прысланы ў рэдакцыю спадаром Янам Процькам, які ад 1939 і да 1946 г. змагаўся за незалежнасьць Беларусі ў шэрагах беларускай незалежнай партызанкі.

Куды сёньня ні зірні, усюды бачны вялікі неспакой на зямлі. Усюды чалавек не шануецца, не паважаецца, усюды яго зьневажаюць і абражаюць, усюды чалавек зьменшаны ў нішто. Абдурыць чалавека або забіць яго зрабілася звычайнай справай… Таму і такі неспакой на зямлі. Бог стварыў чалавека цалкам іншым — Ён стварыў яго па Выяве Сваёй і Падабенству. І як мы любім і ушанаваны Бога, так мы павінны пачытаць і любіць кожнага чалавека (Мц. 22:39). Ужо ў старажытнасьці было вядома людзям, што чалавек ёсьць Выява і Падабенства Боскае, але людзі не зразумелі гэтай найбольшай Запаведзі Боскай і не выконваюць яе. Вельмі рана людзі сталі ненавідзець адзін аднаго, стварылі спадароў і рабоў, прыдумалі жорсткі прыгон, завялі міжусобіцы і войны паміж народамі. Замест міру і шчасьці па зямлі усюды пайшлі гвалт і рабаваньні. Адбылося гэта ад таго, што людзі зусім забыліся аб тым, што Бог стварыў чалавека па Выяве і Падабенству Свайму. Гэта значыць, што Бог даў людзям Сваю найпершую Запаведзь, каб яны сваёй выявай і падабенствам, г.з. жыцьцём нагадвалі Бога. Але пайшлі войны, рабаваньні, пахабнае рабства і гвалт адных над іншымі. Так жыць нельга было і Гасподзь Бог наш паслаў у мір Сына Свайго, каб Ён зьмяніў, зьмяніў людзей, каб навучыў іх Праўдзе Божай, каб увёў на зямлі Свой Новы Запавет, каб людзі сталі жыць па—новаму. І Сын Божы, Ісус Хрыстос, прыйшоў на зямлю нашу як Чалавек, не перастаўшы быць Богам, прыйшоў як Богачалавек, каб у чалавечай выяве цесна аб'яднацца зь людзьмі і навучыць іх жыць так, каб на зямлі заўсёды быў мір і праўдзівае шчасьце. І Гасподзь наш Ісус Хрыстос 33 гады прабыў сярод людзей, увесь час дбайна павучаючы іх асновам нашага шчасьлівага жыцьця, паказваючы нам мэты і задачы нашага зямнога жыцьця.

Хрыстос даў нам Сваё праўдзівае вучэньне, як трэба жыць на зямлі, каб мы былі усё Выявай і Падабенствам Божым, г.з., каб мы былі такімі, якімі стварыў нас Гасподзь спачатку. Калі Хрыста спыталі, якая першая запаведзь у законе, г.з. якая мэта нашага чалавечага жыцьця, альбо — як мы павінны жыць, то Ён рашуча адказаў: “Палюбі Госпада Бога твайго усім сэрцам тваім, усёю душою тваёю і усім разуменьнем тваім”, — гэтая ёсьць першая і найбольшая запаведзь. Другая жа падобная ёй: палюбі блізкага твайго, як самога сябе. На гэтых двух запаведзях сьцьвярджаецца увесь закон і прарокі (Мц. 22:37—40). Гэтай сваёю запаведзьдзю Хрыстос стварыў Новы Запавет. Гэтая запаведзь ёсьць падмурак для новага жыцьця. Гэта значыць, што гэта Божы загад нам, як трэба жыць на зямлі, каб былі на ёй мір і шчасьце. Ніхто ніколі не паставіў чалавека так высока, як паставіў яго Хрыстос: чалавек — гэта Выява і Падабенства Боскае! Чалавека усё павінны любіць, як любяць Бога. А любіць — гэта значыць служыць, дапамагаць, паважаць, шанаваць.

Сёньня няма ў нас, у Беларусі, міру і шчасьця, як і на ўсёй зямлі, таму што людзі не выконваюць найпершай запаведзі, дадзенай Хрыстом, таму што шмат людзей сёньня ілжыва вучыць, быццам няма Бога. Камуністы не прызнаюць Бога і ідуць гвалтам і зманам, агнём і мячом супраць тых, хто Бога любіць. А хто не любіць Бога, той чалавека не паважае. Менавіта таму зараз пайшлі войны, гвалт і д'ябальская хлусьня. Хто не прызнае Бога, той ніколі не будзе мець міру, той чалавека не будзе паважаць. Камуністы выступілі супраць Бога і без канца узброенае сеюць нянавісьць да людзей, гвалт і зман… У 1933 г. яны голадам забілі сем мільёнаў людзей на Украіне, у 1937 і ў далейшыя гады – лепшых дзяцей беларускай зямлі. Камуністы сеюць нянавісьць да людзей, нянавісьць да кожнага, хто думае інакш, чым яны. У сваім вучэньні яны прапаведуюць вайну усім не камуністам і пагражаюць зьняволіць увесь сьвет. Увесь сьвет знаходзіцца пад пагрозай. Толькі Бог можа выратаваць сьвет ад згубы, але дзеля гэтага людзі павінны вярнуцца да Бога.

1959 г.

НЯДЗЕЛЯ РАССЛАБЛЕНАГА

Мітрапаліт Антоній (Суражскі)

Ізноў і ізноў, з году ў год тыя жа самыя эвангельскія урыўкі чытаюцца ў царкве; і калі яны вяртаюцца, заўсёды устае перад мной пытаньне: А што ты зрабіў і працяг цэлага году для таго, каб гэты урывак Эвангельля не быў словам, сказаным табе і не пачутым, не быў словам, проста дарма прагучаўшым?..

Сёньняшняе Эвангельле кажа аб паралізаваным чалавеку, які на працягу шматлікіх гадоў не мог знайсьці сабе вылячэньне, таму што ніхто, ні адзін чалавек не знайшоўся за усе гэтыя гады, каб дапамагчы яму апусьціцца ў вылечваючыя воды хрысьцільні. І вось перад мной, як перад кожным зь вас, верагодна, стаяць два пытаньні, і першы зь іх: Хто я? Зь аднаго боку, я той чалавек, пазбаўлены сілы, які няздольны, не можа знайсьці сабе вылячэньне саматугам. Колькі здранцьвеньня ў душы, колькі бясьсільля ў волі, колькі нячуласьці ў сэрца, колькі цьмянасьці ў розуме кожнага зь нас, у мне... І вось, з году ў год, калі—небудзь, хоць сёньня, ураз, устае пытаньне: Ты можаш вылечыцца? – і адказ: Не, не магу; сілы няма, не магу узьляцець душой да Бога, не магу сабрацца зь сіламі – не магу; я паралізаваны ва усіх адносінах...

І другое пытаньне, ужо дваякае: няўжо няма нікога каля мяне, хто дапамог бы мне ажыць? Не апусьціўшы мяне, вядома, у гаючыя воды, а, можа быць, сказаўшы жыватворнае слова? Можа быць, прапанаваўшы, калі я сам, адзін, не магу ісьці, мяне падтрымаць, мне дапамагчы хоць некалькі крокаў ступіць – няўжо няма нікога?.. І калі спытаць сябе – колькі ёсьць такіх галасоў, колькі сяброўства, колькі падбадзёрлівых слоў, колькі слоў, зьвернутых да мяне асабіста і да кожнага зь нас, да цябе Самім Выратавальнікам Хрыстом, якія маглі бы крануць душу так, каб яна здрыганулася і зрабілася жывой...

І зваротны бок гэтага другога пытаньня: колькі вакол мяне людзей, паралізаваных воляй, сэрцам, душой, якім я мог бы дапамагчы ажыць, устаць, пайсьці, – а мне лянота, мне няма калі, я забываю... І калі я кажу “я” – то, па сумленьні, я кажу аб сабе, але таксама, верагодна, аб кожным зь вас, хто слухае, хто чуе маё прызнаньне ў коснасьці...

І што жа нам рабіць? Няўжо зноў чакаць на працягу году, каб тыя жа словы прагучалі, каб зноў Хрыстос нам сказаў тыя жа словы і мы зноў падумалі: А, мінуў год – і усё адно і тое ж паўтараецца ў царкве... Паўтараецца, так! – як у нашым жыцьці; калі бы толькі мы ажылі ад першага слова, нам не трэба было б яго чуць ізноў і ізноў, мы бы гэтае слова увасобілі ў сабе, мы б яго пранесьлі праз усё жыцьцё, як паходню, і загарэліся бы душы вакол нас, і ажылі бы людзі вакол нас, і яны таксама панесьлі б добрую, жыватворчую вестку...

Вось, на працягу тыдню, які сёньня пачаўся гэтым чытаньнем, паставім перад сабой пытаньне аб тым, у чым мая немач? Чым я паралізаваны? Якой часткай душы? Што занесла гэты параліч, гэтае здранцьвеньне ў маю душу? – і адкараскаемся ад гэтага зь дапамогай Хрыста, зь дапамогай любячых нас людзей, сабраўшы усе свае сілы. І спытаем сябе: хто каля мяне патрабуецца ў той дапамозе, аб якой я мару, без якой я жыць не магу?.. І не чакаючы нічога, не чакаючы, каб я сам стаў жывым, – паспрабую даць іншаму тую дапамогу, якая яму дапаможа ажыць. Амін.

НЯДЗЕЛЯ ЖАНЧЫН–МІРАНОСІЦ

Мітрапаліт Антоній (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Мінуў Пакутны тыдзень, але мы усё ж ў эвангельскіх чытаньнях успамінаем Крыж Госпада, Расьпяцьце і прысутных каля Крыжа Госпада Яго вучняў і вучаніц.

Стаяў Крыж, і ў Крыжа стаяла Маці Боская, Якая такім чынам злучыла цалкам Сваю волю зь воляй Боскай, Якая такім чынам цалкам была адзіная са Сваім Сынам, што разам са Айцом, разам зь Ім прыносіла Яго на ахвяраваньне. Ні адным словам Яна не пярэчыла Яго сьмерці, ні адным словам, ні рухам Яна не запрацівілася Яго расьпяцьцю. І Яна стаяла ў такой глыбіні бязмоўя, якога можна дасягнуць толькі тады, калі чалавек цалкам, цалкам да канца сышоў у Бога і жыве толькі тым, што зьяўляецца воляй, думкай Бога.

Каля крыжа стаяў таксама малады вучань Выратавальніка, Ян. Ён Хрыста палюбіў, палюбіў усім сэрцам, усім жыцьцём, і калі справа дайшло да сьмяротнай небясьпекі, ён стаяў у крыжа, гатовы быць разам са сваім Настаўнікам адпрэчаным. Апосталы, як нам апавядае Эвангельле, зьбеглі. Калі яны сталі сьведкамі бачнай паразы Хрыста, яны адчулі, што загінула уся іх надзея, што нішто не можа іх выратаваць, і яны зьбеглі і схаваліся ў доме Марка. Яны зьбеглі ў разгубленасьці душы, у адчаі, у страху.

Але невялікая група Хрыстовых пасьлядоўнікаў стаяла крышку наводдаль, але разам са Хрыстом укрыжаваным. Гэта былі жанчыны—міраносіцы, памяць якіх мы цяпер успамінаем. Яны палюбілі Госпада, яны паверылі Яму сэрцам, яны ў сэрца сваім пачулі ісьціну і праўду, і яны не зьбянтэжыліся тым, што адбывалася, а засталіся вернымі таму, што спазнала іх сэрца. Яны засталіся са Хрыстом укрыжаваным, як яны былі са Хрыстом прапаведуючым, і як яны апынуліся — трохі пазьней, калі яны дашлі зь мірам памазаць цела памерлага свайго Настаўніка — апынуліся са Хрыстом уваскрэсшым.

А у гэты час вучні Хрыстовы (дзесяць зь іх, бо Юды больш не было, а Тамаша зь імі ў той момант не было) схаваліся ў доме Марка па страху: іх Настаўнік быў пераможаны, і яны былі пабітыя, сэрца іх завагалася. І калі прыйшоў Выратавальнік, яны узрадаваліся: перамозе, значыць, здабытая! Значыць Ён уваскрэс, як казаў! Значыць, не пераможаны, значыць яны падзяляюць перамогу Боскую на зямлі! І яны весяліліся і узрадаваліся, страх мінуў, жах сышоў, засталася толькі радасьць. Але што ж было, калі вярнуўся ў іх кола апостал Тамаш? Яму сказалі аб тым, што Хрыстос уваскрэс, і Тамаш убачыў толькі вызваленых ад страху, радасных, але не разумных яшчэ вучняў. Яны не зьмяніліся. Зьмянілася толькі тое, што баяцца было не трэба, што Хрыстос уваскрэс, што перамога здабытая, але яны ў гэтай перамозе яшчэ не удзельнічалі. І гэтым тлумачыцца тое, што Тамаш, зірнуўшы на іх, усумніўся: калі сапраўды уваскрэсшы Хрыстос устаў у іх коле, няўжо яны маглі заставацца такімі, якімі былі раней? Хай радаснымі, хай вольнымі ад страху, хай гатовымі жыць новым жыцьцём, але чагосьці зь імі не здарылася: яны не зьмяніліся так, што можна было б зірнуць на іх і сказаць: Так! Яны таксама перайшлі зь вобласьці сьмерці ў вобласьць жыцьця... Гэта здарылася і зь імі пазьней, у дзень Пяцідзесятніцы, калі Дух Сьвятой сышоў на іх, і яны прылучыліся да вечнага жыцьця Хрыстовага. Але ў той момант яны толькі радаваліся аб тым, што іх Настаўнік жывы, і што перамога здабытая, але самі яны заставаліся, якімі былі.

І Тамаш, зірнуўшы на іх, не убачыў перамогі уваскрэсеньня, ён толькі пазнаў, што перамог Хрыстос, але яго су—апосталы усе яшчэ былі такімі, якімі яны былі раней. Мы Тамаша называем “няверуючым”: як гэта жорстка. “Няверуючы” значыць “не паверыўшы”. Гэта не здраднік, гэта не баязьлівец, гэта не чалавек, які няздольны верыць у сваё Настаўніка. Гэты вучань разумеў, што значыць вестка аб Уваскрэсеньні: што сапраўды, калі уваскрэс Хрыстос, то уся зямля, усё неба, усё чалавецтва зьмененыя. Але дзеля таго, каб гэтую вестку пранесьці, вучні павінны былі спачатку прылучыцца таямніцы і цуду Уваскрэсеньня не розумам, не сьвядомасьцю, не бачаньнем, а тым цудам, якое зь імі здарылася, калі сышоў на іх Сьвяты Дух і яны ужо на зямлі як бы уваскрэслыя, сталі грамадзянамі вечнасьці.

Таму будзем дзякаваць Богу, што Тамаш не захацеў проста паверыць словам, але прылучыцца цуду. Апяваем славу жанчын—міраносіц, якія так здолелі усім сэрцам прыняць Хрыста, што ніякага сумневу ў іх не засталося, і яны стаялі ў крыжа, на якім паміраў Выратавальнік, не вагаючыся ў тым, што яны — Яго вучаніцы, і яны ад Яго не адыдуць нават пад страхам сьмерці. І таму ім было дадзена прыйсьці да труны Госпада і убачыць Хрыста ўваскрэсшым; ім было дадзена прынесьці Апосталам вестку аб Уваскрэсеньні. Таму мы іх сёньня сьвяткуем, мы паем іх славу, мы ушаноўваем іх веру, іх любоў, іх адданасьць. Амін.

РАДАЎНІЦА – МАЛІТВА ЗА АДДАЎШЫХ ЖЫЦЬЦЁ ЗА ВОЛЬНУЮ БЕЛАРУСЬ

У аўторак, 13 красавіка, вернікі беларускай праваслаўнай грамады сьв.Кірылы Тураўскага г. Львова маліліся за душы ўсіх тых праваслаўных беларусаў, хто паклаў сваё жыцьцё за Вольную і Незалежную Беларусь.

Памінальную паніхіду каля магілаў беларусаў – балахоўцаў, памёршых у другой палове 20-х гадоў ХХ ст. у Львове і пахаваных на Лычакіўскіх могілках (тамака пахаваны і беларусы, што змагаліся з бальшавікамі ў лавах польскага войска), адправіў прат.Сяргей Горбік.

СЁНЬНЯ – РАДАЎНІЦА

У аўторак наступнага пасьля Вялікадня тыдня - найбольш шанаванае ў шэрагу памінальных гадавых сьвятаў. Назва яго паходзіць ад слова “радасьць”, радасьць, якую прынесла і жывым і мёртвым Уваскрэсеньне Хрыстова.

Гэта дзень, калі жывыя нібыта дзеляцца ёй зь мёртвымі ў надзеі усеагульнага уваскрэсеньня.

Пасьля памінальнай літургіі ў царкве праваслаўныя беларусы разам зь сьвятарамі ідуць на могілкі, дзе адбываецца чын парастасу і прыватнага памінаньня. У шматлікіх месцах Беларусі магілы блізкіх накрываюцца сьветлым абрусам, крыжы абвязваюцца каляровымі вышытымі рушнікамі, на іх вешаюць вяночкі са штучных кветак.

Ля магіл застаюцца даволі доўга, успамінаюць блізкіх, што пакінулі гэты сьвет. Раней на сьвежых магілах галасілі, такім чынам выказваючы нястрымны боль страты. Па народным звычаі, каля пахавальных крыжоў звычайна пакідалі асьвячоныя Велікодныя яйкі і кавалак пасхальнага куліча.

Памінальная трапэза звычайна пачынаецца пасьля палудня. Сярод абавязковых абрадавых страў яе посная куцьця, кулічы, велікодныя яйкі. Рэшткі страў звычайна аддавалі жабракам, бо верылі, што аддадзенае ім так ці інакш дойдзе да нябожчыкаў.

Сьвяткаваньні Радаўніцы звычайна завершваліся прыватнай малітвай за памёршых сваякоў у сямейным коле.

СЁНЬНЯ 430 ГАДОЎ ЗЬ ДНЯ НАРАДЖЭНЬНЯ АРХІМАНДРЫТА ВІЛЕНСКАГА СЬВЯТА–ДУХАЎСКАГА МАНАСТЫРА – ЗВЫШГОДНАГА ЛЯВОНЦІЯ (КАРПОВІЧА)

У 1597 годзе ў Вільні была пабудавана драўляная царква ў гонар Спасланьні Сьвятога Духу на апосталаў. Па даўняй традыцыі гэты год прынята лічыць часам нараджэньня праваслаўнага Сьвята–Духаўскага манастыра, хоць фактычна манаская сяліба пры храме была сфармаваная трохі пазьней. Першым у шэрагу годных павінен быць згаданы аўтар манастырскага Статуту, першы намесьнік мясьціны, сьвяты архімандрыт Лявонцій (сьвецкае імя – Лонгін) Карповіч (1580—1620). Шмат у чым менавіта дзякуючы яго глыбокай веры, арганізатарскім здольнасьцям і асабістай мужнасьці манастыр змог выдужаць пад магутным націскам аб'яднанага каталіцкага рэлігійнага фронту, захавацца, а затым і зацьвердзіцца на стагодзьдзі ў Сьвятым Праваслаўі.

Паходзіў Лявонцій (Лонгін) ад Карповічаў Кіеўскіх, шляхцічаў, якім у ХV стагодзьдзі за верную службу іх спадары–князі аддалі ў валоданьне выспу Асоў у Пінскім ваяводзтве (тэрыторыя цяперашняй Беларусі). З пінскіх краёў у Вільню да свайго сваяка Яну Карповічу, упісанаму, г.з. правадзейнаму сябру віленскага праваслаўнага Брацтва, у канцы ХVІ стагодзьдзя і прыехаў яшчэ падлеткам Лонгін. Апякун аддаў хлопчыка ў Братэрскую школу і па меры сіл дапамагаў яму. Школа існавала на сродкі мэцэнатаў,сіроты і дзеці братчыкаў у ёй вучыліся бясплатна.

Логін выяўляў вялікія посьпехі ў вучобе і ў засваеньні духоўных ісьцін. У 1598 годзе, па дасягненьні паўналецьця, ён быў абраны адным зь двух “дойлідаў царквы”. Акт абраньня адбыўся ў прысутнасьці вялікай колькасьці праваслаўных ў храме Сьвятога духа на Нядзелю Тамаша, г.з. у наступную нядзелю пасьля Вялікадня. Кола абавязкаў “дойлідаў…” было вельмі шырокім: яны павінны былі “клапаціцца аб усім скарбе царкоўным”, аб кнігах, сьвечках і г.д., а таксама рыхтаваць памяшканьне храму дзеля зьдзяйсьненьня богаслужбы.

Сталеньне Лонгіна Карповіча адбывалася на фоне падзей, вызначыўшых лёс Беларусі і Украіны на наступныя стагодзьдзі. У 1569 году была складзеная дзяржаўная і грамадзянская Унія Вялікага княства Літоўскага і Польскага каралеўства, якой сьцьвярджалася вечнае зьліцьцё гэтых двух дзяржаў у адзінае цела, адзін народ, адну дзяржава — Рэч Паспалітую, зь адным самадзержцам – каралём Польскім. Па гэтай дамове да Польшчы адыходзілі велізарныя тэрыторыі княства: Валынь, Падольле, Кіеўшчына, Брацлаўшчына, Падляшша (Беластотчына). З гэтага часу спынялася абраньне і узьвядзеньне на пасад Вялікіх Літоўскіх князёў, а сэймы княства касаваліся. І хоць назоў — Вялікае княства Літоўскае (ВКЛ) – яшчэ захоўвалася, Беларуская дзяржава пачала імкліва губляць прыкметы некалі незалежнай і магутнай дзяржавы, якой яна была ў папярэднія 250 гадоў свайго існаваньня.

Да Уніі ў ВКЛ дзяржаўнай і мовай большасьці насельніцтва была старабеларуская, на ёй быў складзены і знакаміты “Літоўскі статут”, г.з. збор юрыдычных законаў княства (першая рэдакцыя гэтага дакумэнта датуецца 1529 годам). Зараз жа ў дзелавой перапісцы, у суднах, у школах на тэрыторыі ВКЛ замест раней панаваўшай беларускай пачала уводзіцца польская мова. Не толькі палітычныя, але і рэлігійныя законы пачалі фармавацца цяпер у Варшаве. Пасьля прыняцьця Брэсцкай рэлігійнай Уніі 1596 году спыніла сваё існаваньне Праваслаўная Кіеўская мітраполія ВКЛ, яе пераемніцай (без усялякага на то кананічнага права) зрабілася мітраполія уніяцкая, якая прысягнула на вернасьць Папе Рымскаму. Былы праваслаўны мітрапаліт Міхаіл Рагоза перайшоў у Унію, і адразу зрабіўся духоўным лідэрам уніятаў княства. Пад уладу Уніі пад ціскам сталі пераходзіць і цэрквы з праваслаўным людам. Для ВКЛ, дзе раней назіралася адносная верацярпімасьць, надышлі часы, калі быць не–каталіком або не–уніятам азначала прыналежаць да людзей другога гатунку. У разрад гнаных акрамя пратэстантаў, якіх пагардліва звалі дысыдэнтамі, зараз прылічылі і праваслаўных, атрымаўшых мянушку – “схізматыкі” (“схізма” – “раскол”).

Усе пасады, званьні, княжыя тытулы і іншыя прывілеі з гэтага часу выдаваліся толькі асобам, даказаўшым сваю ляяльнасьць Польскай кароне, і толькі па Найвысокім жаданьні караля Польскага. Каб атрымаць маёнтак, чын, права голасу ў магістраце, магчымасьць годнай адукацыі для сваіх дзяцей, значная частка беларуска — украінскае праваслаўнай шляхты, купецтва, мяшчан пачала пераходзіць у унію альбо рыма—каталіцтва — тым самым выявіліся звычайныя чалавечыя слабасьці, якім ва усе часы схільна большасьць, маючая клопат першым чынам аб асабістай выгодзе. Зь цягам часу яны парадніліся з польскай шляхтай, засвоілі польскую мову і польскія звычаі, г.з. зрабіліся палякамі па ладу жыцьця. У Польшчы на праваслаўную, лічы, беларуска — украінскую веру, і беларускую ды украінскую нацыі глядзелі пагардліва: усё тое, што можна было менаваць “праваслаўным”, у сьвядомасьці тагачаснага польскага грамадзтва уяўлялася халопскім, невуцкім, такім, чаго варта сарамаціцца адукаванаму і высокапастаўленаму чалавеку. Выдужаць у гэтых умовах, не паступацца прынцыпамі змаглі толькі тыя нешматлікія падзьвіжнікі, дзякуючы самаадданасьці і духоўнай цьвёрдасьці якіх і захавалася праваслаўная вера айцоў.

У 1599 годзе пад пагрозай арышту змушаны быў пакінуць Вільню рэктар Брацкай школы, бясстрашны абвінаваўца уніятаў Стэфан Зізаній. Гэты вучоны грэк, вядомы прапаведнік, быў таксама галоўным друкаром брацкім. Пасьля выгнаньня Стэфана на месца кіраўніка друкарні Брацтва прапанавалі кандыдатуру Лонгіна Карповіча. І хоць тады юнаку было ад нараджэньня усяго 19 гадоў, ён выдатна валодаў не толькі царкоўна—славянкай, беларускай і польскай мовамі, на якіх друкаваліся большасьць брацкіх выданьняў, але, па водгуках сучасьнікаў, быў і “…у мове грэцкай і лацінскай знакаміта беглы”. Асабліва важным зьяўлялася веданьне ім грэцкай, зь якой ажыцьцяўляліся пераклады богаслужбовых кніг, і латыні — на гэтай мове прыходзілася весьці палеміку з каталіцкім духавенствам.

У Брацкай друкарні не было падзелу працы паміж людзьмі, датычнымі да выдавецкай справы. Карповічу ў адным асобе прыйшлося стаць адначасова і кіраўніком друку, і перакладчыкам з грэцкай і лацінскае, і складальнікам выданьняў, і карэктарам, і рэдактарам. Друкарня выпускала падручнікі для брацкай школы, богаслужбовую літаратуру, вучэньні сьвятых айцоў, а таксама палемічныя артыкулы. Аўтарам некаторых зь іх быў і сам “друкар” брацтва. Чым жа яшчэ маглі адказаць братчыкі на прыгнятаньні, як не боганатхнёнымі словам?

У пачатку 1610 году зь сьцен друкарні выходзіць выдатная анціўніяцкая палемічная праца Мялеція Сматрыцкага “Фрынас” — або “плач” праваслаўных, выклікаўшая актыўную рэакцыю уладаў: 6 траўня 1610 году кароль Рэчы паспалітай Жыгімонт ІІІ загадвае увесь наклад “Фрынаса” спаліць, друкарню ў Брацтва адабраць, а друкароў, наборшчыкаў і “карэктара Лонгіна Карповіча” — у выпадку “калі ён не шляхціч” — адправіць у турму аж да адмысловых распараджэньняў. Аднак Карповіч быў арыштаваны яшчэ за месяц да Каралеўскага указу, у самую Вялікую Суботу 1610 года, якая выпала тады на 7 красавіка. У брацкай друкарні зрабілі ператрус, а “галоўнага друкара брацкага, служку і пісара Лонгіна Карповіча, шляхціча пачцівага,.. засадзілі ў смуродную вязьніцу”. Для тых, хто арыштоўваў Карповіча, ён быў першым чынам чалавекам, якія вызнаваў рэлігію “схізматыкаў”, так што шляхціч Карповіч або не шляхціч у Вільні не вельмі разьбіраліся, зрабілі яму “допыты з пакутам”, а яго выданьня, што мелі павагу ў народзе, забаранілі. У людзей баязьлівых кніжкі адбіралі сілай, а ў нязгодных выкуплялі за вялікія грошы і затым спальвалі.

Два года правёў Карповіч у вязьніцы, але ад сваіх перакананьняў не зрокся. Аб ягонай мужнасьці Мялецій Сматрыцкі сьведчыў, што вязень “праўды эвангельскай аніяк ня здрадзіў” і быў “цьвярдзей, чым дыямэнт”.

Ускосныя зьвесткі паказваюць, што Лонгін Карповіч прыняў пострыг зь манаскім імем Лявонцій і быў пасьвячаны ў сьвятары не позьняе восені 1609 года. У 1611 годзе ў сваім маёнтку Евье, у трыццаці кілямэтрах ад Вільні, уплывовы братчык князь Багдан Агінскі аддаў сьвятадухаўскім айцам месца для друкарні. Менавіта з гэтай друкарні выйшаў у сьвет "Новы Запавет", на тытульным лісьце якога паведамлялася, што выдадзены ён ""працай манахаў агульнага жыцьця". Усе наступныя кнігі таксама маюць такую жа зноску, гэта значыць, у гэты пэрыяд выдавецкая справа пераходзіць ад Брацтва да Сьвята—Духаўскіх манахаў. Што ў сваю чаргу азначала, што ў 1611 году ў Вільні ужо дзейнічаў манастыр агульнага жыцьця, хоць яго Стаміўшыся – “Кінавіён” быў выдадзены толькі ў 1618 годзе.

Зь вязьніцы Карповіч выйшаў пасьля Вялікдня 1612 года. Стан яго здароўя было вельмі трывожным, паўгода ён практычна не уставаў з пасьцелі, суцяшэньнем служыла толькі тое, што ён ізноў апынуўся сярод аднадумцаў у Сьвята—Духавым манастыры. Сам факт прысутнасьці “друкара” у манастырскае сялібе спрыяў бурнаму разьвіцьцю выдавецкай дзейнасьці. Зь друку адно за іншым выходзяць наступныя манастырскія выданьні, друкавальныя напераменку ў Евье і ў Вільні: Гадзінаслоў (Евье,1612 г.), Анфалёгіён, або абраныя малітвы (Евье, 1613 г.), Малітвы паўсядзённыя (Евье,1615 г.), Эвангельле настаўніцкае (Евье,1616 г.), Малітоўнік (Вільня,1617 г.), Служэбнік (Вільня,1617 г.), Кінавіён (Евье,1618 г.), Трэбнік (Вільня,1618 г.), Чытанка славянскай мовы (Евье,1618Г.), “Граматыка славенская" Мялеція Сматрыцкага” (Евье,1619 г.)…

У 1613 годзе Брацтва пачынае і ў 1617—м сканчае будаўніцтва новага каменнага будынку школы, зараз у ёй пяць клясаў: “ад іх жа ў трох лацінская навука чытаецца, у чацьвёртым беларуская, у пятым славянскай і грэцкая мовы выкладаюцца”. Пачаўшы выкладаць у гэтай вучэбнай установе яшчэ ў 1605 годзе, а.Лявонцій Карповіч робіцца яе дырэктарам. Па узроўню падрыхтоўкі выхаванцаў яна стаіць нараўне зь віленскай вышэйшай каталіцкай школай (заснаванай ў 1578 годзе).

Сьвяты айцец Лявонцій Карповіч быў малітоўнікам, зь сваёй кельлі ніколі не выходзіў без клепсыры — вадзянога гадзіньніка, каб не марнаваць час дарма, марна. Аднойчы, успамінае сьвятадухаўскі ераманах Ісая Трафімавіч, айцец архімандрыт маліўся ў сябе ў кельлі, калі яму паведамілі, што ў манастыр прыбыў стараста Брацтва князь Багдан Агінскі і жадае зь ім пагутарыць. Лявонцій Карповіч не мог адмовіць у просьбе абаронцы праваслаўных і перапыніў малітву, але пры гэтым горка зарыдаў, наракаючы на тое, што дзеля зямных спраў яму прыйшлося адкласьці гутарку з Госпадам…

Айцец архімандрыт у Сьвята—Духаўскай царкве зьдзяйсьняў штодзённыя літургіі зь споведзьдзю і прычашчэньнем вернікаў. Калі жа да яго дайшлі пляткарства, што, маўляў, нядобра кожны дзень прыступаць да сьвятых таямніц, духоўны настаўнік растлумачыў маючым сумненьня: “Як, набліжаючыся да сонечнага сьвятла, бачыш на сабе плямы бруду, нават калі яны і вельмі малыя, так і, прычашчаючыся часта Боскімі таямніцамі, бачыш на сабе свае грахі”.

Жыўшы ў манастыры манах Мялецій Сматрыцкі аб сваім настаўніку—архімандрыце адклікаўся так: “Архімандрыцкае служэньне…богабаязна, раўніва і асьцярожна выконваў,.. муж духоўны, прыкладны, настаўнік, набожны, любячы братоў, паблажлівы”

Лявонцій Карповіч быў аўтарам шэрагу палемічных і павучальных выданьняў. Зь мноства яго зваротаў да вернікаў захаваліся толькі тры пропаведзі, у тым ліку і надрукаванае ў 1615 году ў друкарні ў Евье “Казаньне …”, г.з. два павучаньня — адно на сьвята Перамяненьня Госпада, іншае — на Усьпеньне Боскай Маці. Гэтыя творы нашага праслаўленага сьвятога і сёньня зьяўляюцца прыкладам глыбокага асэнсаваньня біблейскіх падзей і ярка сьведчаць, наколькі таленавітым прапаведнікам і багасловам быў віленскі архімандрыт.

Улетку 1620 года ў Кіеў прыбыў Ерусалімскі Патрыярх Феафан. Да 15 жніўня, храмаваму сьвяту Кіева—Пячэрскай лаўры, па старажытным звычаю тут сабралася незьлічонае мноства праваслаўных: духоўных і парафіян, паноў і простага люду, са усіх канцоў Беларусі і Украіны. Усім народам умольвалі Патрыярха, каб ён паставіў для іх праваслаўнага мітрапаліта і япіскапаў. Але Феафан спачатку не згаджаўся, ведаючы, у што можа выліцца накіраваны на “схізматыкаў” гнеў Польскага караля. І толькі тады, калі “сьвяцейшага патрыярха узяўшы на плечы і апеку сваю набожнае войска і гетман, названы Пётр Сагайдачны”, пасланец зь Ерусаліму рашыўся выканаць волю праваслаўнага люду. Тым больш, што казакі Сагайдачнага уяўлялі зь сябе такую сілу, зь якой і каралеўская гвардыя наўрад ці магла змагацца.

У ліку кандыдатаў уладык на аднаўляемыя праваслаўныя катэдры быў і архімандрыт Лявонцій Карповіч, які, па задуму патрыярха і праваслаўнага народу, мусіў быць узьведзены на кіраваньне япархіяй Уладзімірскай і Берасьцейскай. Але а.Лявонцій быў ужо цяжка хворы і пераканаў праваслаўных беларусаў прасіць япіскапскае годнасьці для свайго выхаванца Мялеція Сматрыцкага.

Да лістапада 1620 гады Мялецій вярнуўся ў Вільню з тытулам архіяпіскапа Полацкага. Аднак ён ужо не засьпеў у жывых свайго “старэйшага” па манастыры, архімандрыта Лявонція Карповіча. Мінула шэсьць тыдняў, як той памёр, але цела яго яшчэ не было адданае зямлі. Мялецій, зрабіўшыся з гэтага часу намесьнікам віленскага манастыра, пры першай жа сваёй службе ў Сьвята—Духаўскае царкве зьдзейсьніў адпяваньне і пахаваньне свайго былога настаўніка і вымавіў Слова, якое затым было надрукавана пад загалоўкам: “Казаньне на сумленны спачын прыгоднага і прывялебнага мужа, спадара і айца… Лявонція Карповіча… 1620, лістапада 2 дня”.

Прах сьвятога айца Лявонція Карповіча быў пахаваны ў Сьвята—Духавым манастыры. Аднак бязьлітасны час сьлядоў яго пахаваньня да нашых дзён не захаваў.

Беларускія і ўкраінскія праваслаўныя заўсёды лічылі айца архімандрыта Лявонція Карповіча сьвятым. Яшчэ ў 20 гадох Кіраўнік Польскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы Сьвяцейшы мітрапаліт Дзіяніс даў дазвол на ўшанаваньне архімандрыта Лявонція як мясцова шануемага сьвятога, а ў канцы 40-х гадоў ХХ ст. ён быў кананізаваны Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквой