УЗЬНЯЦЬЦЯ ГОДНАГА І ЖЫВАТВОРЧАГА КРЫЖА ГОСПАДА

(14 верасьня)

Сьвята Ўзьняцьця ёсьць слаўная ўрачыстасьць годнага і жыватворчага Крыжа Госпада. Яно запачаткаванае ў памяць дзьвюх сьвятых падзеяў у гісторыі Царквы Хрыстовай. Першай падзеяй ёсьць цудоўная зьяўленьне і знаходка Крыжа ў час цараваньня Канстантына Вялікага. Канстантын не зьяўляўся хрысьціянінам, але, па загаду свайго бацькі, да хрысьціян ставіўся прыхільна.

Кесар Італіі Максэнты агаласіў вайну Канстантыну, каб адпомсьціць яму за сьмерць свайго бацькі Максэміяна і ў асобе Канстантына зьнішчыць моцнага абаронцу хрысьціян. Сьвяты Яўсевій апавядае, што войска Канстантына прайгравала варожаму войску ў колькасьці і сіле. Ён адчуваў, што яму неабходна дапамога зь вышыні, і ён шукаў яе. Мудры цар ведаў, што шмат дзяржаўных дзеячаў зьвярталіся да розных багоў, але яны не дапамагалі. А яго бацька Канстантый усё сваё жыцьцё маліўся да адзінага Бога, які заўсёды дапамагаў. Канстантын пачаў маліцца да адзінага Бога і прасіць, каб Ён зьявіўся і дапамог яму.

Цар апавядае, што ў 312 годзе, 28 кастрычніка, калі сонца пачало садзіцца, ён пабачыў на небе выяву Крыжа Госпада і надпіс зь зорак: “Гэтым пераможаш”. А ў наступную ноч ва сьне Канстантын пабачыў самога Ісуса Хрыста, які загадаў яму зрабіць на вайсковых сьцягах крыж і апавясьціў, што Канстантын пераможа ў гэтай бітве.

Канстантын зрабіў такі крыж зь золата і каштоўнага каменьня. Падобныя крыжы былі зроблены для ўсёй арміі. І сапраўды, яго войска, сярод якога было шмат хрысьціян, у наступны дзень перамагло ў бітве і пераможна ўвайшло ў Рым. Сілай Боскай Канстантын зьнішчыў ворага, які, цікаючы, быў скінуты зь мосту ў рэчку Тыбр і патоплены. Пераможца ўрачыста ўвайшоў у горад, дзе яго сустракалі людзі зь вясёлымі тварамі і добрымі сэрцамі, зь дабраслаўленьнямі і вялікае радасьцю. Ён не хваліўся і не ганарыўся сваёй перамогай, а адразу ж прынёс падзяку Госпаду сваёй малітвай да Яго. У сваім выступе прад народам ён паказаў вялікую сілу выявы Крыжа Госпада. Пасьля гэтага ў горадзе была пастаўлена статуя цара з крыжам у правай руцэ. На ёй зроблены надпіс: “Гэты ратуючы крыж, ісьціны сьведка мужнасьці, якім я выратаваў і вызваліў горад наш ад ярма мучыцеля і павярнуў рымскаму сэнату волю і былую славу.”

І ў далейшым Канстантын і ягоныя ваяры неаднаразова пераконваліся ў вялікай сіле і дапамозе Крыжа. Калі ворагі бачылі сьцяг з крыжам, то адразу ўцякалі. Сьцяг ахоўвала пяцьдзесят моцных ваяроў. Сам цар распавядаў, што аднойчы адзін зь ахоўнікаў сьцяга спужаўся і, перадаўшы сьцяг іншаму, пабег з полю бою. Але яго нагнала страла, уразіла яго ў жывот, і ён памёр. Гэта была яму кара за баязьлівасьць і няверу. А той ахоўнік, што падхапіў сьцяг, застаўся жывы. Сілай крыжа Канстантын перамог не толькі аднаго Максэнтыя, але і Аўгуста Лікінія, скіфаў і сарматаў.

Крыж, які быў у язычнікаў прыладай сьмяротнае кары, з часоў зьяўленьня і дапамогі Канстантыну ў перамогах над ворагам, зрабіўся знакам перамогі хрысьціян над язычнікамі ў рымскае імпэрыі.

Годнае і шляхетнае зьяўленьне крыжу ўсяліла ў Канстантына Вялікага любоў да хрысьціянства. Ён адмяніў сьмяротнае пакараньне на крыжы. Сьцягі і зброю ўпрыгожыў выявай крыжа. Заўсёды зь сабой меў стала жыватворчы крыж, для якога паставіў асобны намёт у лягеры, дзе маліўся да Бога. Да таго ж, у гонар жыватворчага крыжа ён вырашыў пабудаваць храм у Ерусаліме на месцы пакут і ўваскрошаньня Госпада нашага Ісуса Хрыста. У выкананьні яго добрых намераў яму дапамагала яго набожная маці Алена.

У 326 годзе сьвятая раўнаапостальная царыца Алена зь лістом цара дасягнула Ерусаліму, каб адшукаць Крыж Госпада нашага Ісуса Хрыста на Галгофе. У юдэяў быў звычай закопваць прыладу пакараньня сьмерцю недалёка ад месца страты.

Не толькі юдэі, але і язычнікі, што зьмянілі юдэяў у нянавісьці да Хрыста і хрысьціян, прыклалі ўсе сілы, каб зьнішчыць Боскі помнік пакут, сьмерці і ўваскрошаньня Хрыста Выратавальніка. У 119 годзе язычнікі па загаду Андрыяна, які выгнаў юдэяў зь Ерусаліму, завалілі пячору зямлёй, замасьцілі каменьнем і закрылі ідальскім капішчам. Царыца Алена знайшла месца пакут і сьмерці Хрыста на Галгофе і арганізавала расчышчэньне яго. Пры раскопках было знойдзена тры крыжа і дошку зь надпісам: “Ісусу Назаранін – Цар Юдэйскі”. Гэты ж словы, як чытаем у Эвангельлі, па загаду Пілата – кіраўніка Юдэі, былі над галавой Укрыжаванага Ісуса (Ян. 19:19). Аднак цяжка было адрозьніць Крыж Госпада ад іншых крыжоў, паколькі таблічка зь надпісам ляжала асобна. З гэтай падставы Боскае дрэва Крыжа Госпада заставалася яшчэ невідомым і патрэбна было засьведчыць зь вышыні. Бог не дапусьціў, каб хрысьціяне замест Крыжа Госпада аддавалі пашану крыжу разбойніка. Таму адбылося выява цудатворнай сілы Жыватворчага Крыжа. Адбылося вылячэньне жанчыны ад цяжкай хваробы і уваскрэсеньне памёршага, калі паклалі адзін з крыжоў на іх. Выратавальны Крыж, якой тады адшукалі, знаходзіцца ў Ерусаліме ў срэбраным каўчэгу, а частку адправіла свайму сыну Канстантыну.

Пры знаходцы Крыжа, апрача царыцы Алены, былі прысутны Ерусалімскі патрыярх і шмат хрысьціян і няверуючых. Дабрашчасная Алена, патрыярх, усе людзі з радасьцю і набожным ушанаваньнем схілілі свае галовы прад Жыватворчым Крыжам, пакланяючыся яму да зямлі, цалуючы яго і сьпяваючы: “Госпадзі, памілуй!”

Такім чынам, дзень адшуканьня Крыжа зрабіўся пачаткам штогадовага сьвяткаваньня Ўзьняцьця Крыжа і тых маленьняў, пакланеньня, цалаваньня, якія захаваліся ў Праваслаўнае Царкве ад дня Ўзьняцьця Крыжа.

З таго часу пачалі будаваць храмы ў гонар яго. Такія храмы пабудавала і царыца Алена ў Ерусаліме на месцы адшуканьня Крыжа і Канстантынам Вялікім у Рыме.

Пасьля адкрыцьця храму ў Ерусалім сыходзілася шмат веруючых. У V ст., у іх ліку была звышгодная Марыя Эгіпэцкая, якая пакланілася храму Госпада. У VІІ ст., сьв. Андрэй Крыцкі ў казаньні на Ўзьняцьця Крыжа казаў: “Крыж уздымаецца, і ўсе верныя сыходзяцца. Крыж узьняўся, і горад радуецца, і народы сьвяткуюць. Узьняўся Крыж не толькі таму, што Хрыстос быў укрыжаваны на ім, але і таму, што Крыж быў знойдзены і выкрыў вар’яцтва юдэяў. Таму і мы цяпер сьвяткуем, што ў сёньняшні дзень знойдзена сьвятыня, што гэты схаваны скарб быў выняты зь зямлі і зазьзяў як золата.”

У VІІ ст. зь сьвятам Узьняцьця Царква павязала ўспамін і аб іншай сьвятой падзеі, якая зноў уславіла Жыватворчы Крыж Госпада. Гэта было слаўнае вяртаньне Жыватворчага Крыжа з Пэрсіі.

У час цараваньня грэцкага імпэратара Фокі (602-610) Хазрой ІІ, цар пэрсаў, агаласіў яму вайну пад прывадам помсты за сьмерць Маўрыкія і яго дзяцей.

Пэрсы перайшлі Ярдан, апустошылі Палестыну і Ерусалім, забілі багата сьвятароў і хрысьціян, спалілі Ерусалімскі храм Уваскрошаньня, парабаваўшы яго і захапіўшы дрэва Крыжа Госпада. Патрыярх Захарыя і шмат людзей былі ўзяты ў палон. Сьвятыня чатырнаццаць гадоў знаходзілася ў руках язычнікаў. Ведаючы моц Крыжа, язычнікі не адважыліся датыкнуцца да Крыжа і ківоту, у якім ён захоўваўся. Сын Хазроя заключыў мір з Грэцкім царом Іракліям і ў канцы 628 году павярнуў палонных і сьвяты Крыж.

Радуючыся і дзякуючы Богу за вялікую міласьць да хрысьціян – вяртаньня сьвятыні, сам цар з патрыярхам і народам з прыхільнасьцю сустрэлі Крыж у Канстантынопалі і адсюль у 629 годзе перадалі яго ў Ерусалім. Дакрочыўшы да гары Эляёнскай, цар прыняў Крыж на свае плечы, каб унесьці яго ў храм Уваскрошаньня. Патрыярх Захарый, які суправаджаў Крыж, казаў цару, што Сын Божы нёс дрэва Крыжа на Галгофу не ў царскай вопратцы, а крочыў як пакорлівы раб.

Уражаны парадай сьвяціцеля, цар зьняў царскую вопратку і абутак, басы ўнёс Жыватворчы Крыж у храм і паставіў на тое месца, дзе ён стаяў раней. Хрысьціяне з радасьцю назіралі ўрачыстасьць Крыжа Госпада. У храме, згодна старажытнаму звычаю, Крыж быў зноў узьняты рукамі патрыярха, і людзі, радуючыся. Сьпявалі “Госпадзі, памілуй!”

Адшуканьне і вяртаньне Крыжа Госпада ў Царкву зьяднаны ў адно сьвята Ўзьняцьця. Яно далучана да дванадзесятых сьвятаў і аб’яднана з постам.

Далейшая доля дрэва Крыжа Госпада наступная: ён знаходзіўся ў Ерусаліме ў час крыжовых паходаў ад 1099 па 1245 г., часта выносіўся да ваяроў у час баёў. Быў забраны ў Багдад мусульманамі, але неўзабаве быў павернуты ў Ерусалім.

Цяпер мы не можам пабачыць Крыж цэлым. Часткі ад яго раздаваліся для асьвячэньня па ўсяму сьвету. Частка Крыжа знаходзіцца ў Кіеўскім Сафійскім саборы, а таксама ў старажытнасьці захоўвалася і ў Полацку. Такім чынам, Крыж Госпада дастаўся ўсім часткам сьвету, дзеля выратаваньня якога Хрыстос быў укрыжаваны на Крыжы. Найбольшая частка Крыжа захоўваецца ў Ерусаліме, у храме Уваскрошаньня, у алтары саборнае царквы грэкаў у асаблівым каўчэгу.

Сьвяткуючы Ўзьняцьця Крыжа, Царква ўслаўляе яго асаблівую Боскую сілу, як паруку яго перамогі і жыцьця, называючы Крыж Жыватворчым. У VІІ ст. Андрэй, япіскап Крыцкі, у VІІІ – Кузьма Маіўмскі, Феафан Канстантынопальскі – спавядальнік, сьв. Ян Дамаскін, у ІХ – Іосіф Студыт, Леў імпэратар мудры ды іншыя склалі ў гонар сьвята песьні, якія і цяпер услаўляюць Годны Крыж.

Пры богаслужбах сілу Крыжа Царква назірае ў старазапаветных вобразах і прароцтвах (Быц. 22:10; Друг. 21:4; Вых. 15: 15:22–27; 16:1; Іс 60:11–16.) Па словах Царквы, Крыж ёсьць дрэва жыцьця і выратаваньня, дрэва несьмяротнасьці, дрэва розуму, азначэньне невымоўнае Тройцы.

На ўсяночным богаслужэньні Крыж упрыгожваюць кветкамі, як сымбаль дрэва жыцьця, і кладуць на сьвяты пасад, туды дзе ляжыць Эвангельля, кладуць на горнае месца. Прад Крыжам ставяць сьвяцільнік на ўсю ноч. Чытаецца Эвангельля паводле сьв. Яна (Ян. 12:28-35)

Пасьля вялікага славаслоўя сьвятар ва ўсім аблачэньні, тройчы кадзіць пасад, на якім ляжыць крыж, сьпяваючы “Сьвяты Божа”, далей ўзносіць сьвяты Крыж на галаву і ў суправаджэньні сьвечканосцаў і пад гук звона выносіць яго на сярэдзіну храму да вернікаў для пакланеньня і цалаваньня.

Статутам усталяваны вялікі чын Узьняцьця Крыжа праводзіцца на чатыры бакі і двойчы на ўсход. Пасьля трохразовага дабраслаўленьня вернікаў, Крыж ўздымаецца і апускаецца. Пры пакланеньні сьпяваецца “Госпадзі, памілуй!” восемдзесят разоў і пры ўзьняцьці столькі ж, уздымаючы і зьніжаючы голас.

Вернікі пакланяюцца яму і цалуюць пры сьпеве “Крыжу Твайму пакланяемся, Уладыка, і сьвятое Ўваскрошаньне Тваё услаўляем”. У Эвангельлі Царква ўзгадвае аб судзе Пілата і аб укрыжаваньні Хрыста (Ян. 19:7-24).

У дзень адданьня сьвята Ўзьняцьця 21 верасьня Крыж, пасьля каджэньня прад ім, урачыста ўздымаецца зь аналою на галаву сьвятара і адносіцца на пасад.

Трапар сьвята, тон 1

Збаў, Госпадзі, людзей Тваіх / і дабраславі спадчыну Тваю, / перамогі верным над непрыяцелямі даруючы / і Крыжам Тваім захоўваючы Твой народ.

УЗМАЦНЯЙЦЕ СВАЕ РЭЛІГІЙНАЕ ЖЫЦЬЦЁ

Прат. М. Аўчарэнка.

1. Мета жыцьця чалавека.

Якая мэта жыцьця чалавека? Гэта пытаньне найбольш важнае, бо ад адказу на яго залежыць і ўдасканаленьне кожнага чалавека. Розныя людзі даюць розныя адказы, але праз тое, што людзі недасканалыя і яшчэ вельмі шмат чаго не ведаюць, то і адказы іх “ад сябе”, на ўзроўні чалавечага розуму, не могуць прэтэндаваць на ісьціну.

Толькі Хрысьціянства дае правільны адказ, бо гэта адказ не ад чалавека, а ад Бога. Хрыстос гаворыць: “Дык вось, будзьце дасканалыя, як дасканалы Айцец ваш Нябесны.” (Мц. 5:48), — значыцца, мэта жыцьця чалавека – удасканаленьне (у шырокім і глыбокім разуменьні гэтага слова) аж да абагаўленьня. Удасканаленьня чалавека пачынаецца тут, на зямлі, і будзе працягвацца ў іншым Вечным Жыцьці. Яно ніколі не скончыцца, бо чалавек, бясконца набліжаючыся да Бога, не можа сам зрабіцца Богам. Удасканаленьне немагчыма разглядаць як турботу чалавека толькі за сябе самога.

“Бог ёсьць любоў” (1 Ян 4:8). А гэта значыцца, што для чалавека любоў ёсьць найбольш важным зь усяго (1 Кар. 13:13). Любоў чалавека, удасканальваючыся, павінна дасягнуць дасканалай любові да Бога, значыцца, каб любіць і ворагаў сваіх. Аб гэтым ясна сказана Хрыстом (Мц. 5:44-45, 48). Гэту найвышэйшую ступень любові чалавек набывае, удасканальваючы сябе ў любові да родных, да бліжэйшых, да свайго народу, на ўсяго чалавецтва.

Любоў да іншых людзей настолькі важна, што на Страшным Судзе Госпад будзе судзіць кожнага па ягонай любові, служэньню іншым: Ці накарміў галоднага? Ці апрануў голага? Ці паслужыў хворым? ды іншае. (Мц. 25:31-46)

Наш Сьвяцейшы Ўладыка Мітрапаліт Іларыён стала падкрэсьлівае, што “Служыць народу – гэта служыць Богу!”. Удасканаленьне сябе і служэньне іншым людзям так павязаны адно зь адным, што падзяліць іх немагчыма. Чым больш дасканалы чалавек, тым больш ён можа паслужыць іншым.

Любоў, служэньне іншым людзям павінны ісьці ад шчырага сэрца, а не быць толькі фармальнымі. Праўдзівая любоў ёсьць толькі тады, калі чалавек не можа не любіць, не можа не служыць. Царква і розныя арганізацыі – гэта месца, дзе найбольш і найлепш выяўляецца служэньне іншым. Толькі трэба памятаваць, што Царква і сьвецкія арганізацыі – не ёсьць аднолькавымі

2. Царква і сьвецкія арганізацыі — розныя рэчы

Ёсьць розныя аб’яднаньні – арганізацыі людзей, кожнае зь якіх скіравана да адной альбо іншае мэты. Але ўсе сьвецкія арганізацыі маюць на мэце толькі зямное жыцьцё чалавека. Ёсьць толькі адно аб’яднаньне, якое мае на мэце і зямное і нябеснае жыцьцё, значыцца Вечнае Жыцьцё чалавека. Гэта аб’яднаньне, утворанае Самім Хрыстом Богам, і носіць назву Царква (Мц. 16:18). Вечным кіраўніком Царквы ёсьць Сам Хрыстос, а Царква – цела Яго (Эф. 1:22-23).

Якая розьніца паміж каапэрацыяй і целам? Ва ўсялякай каапэрацыі кожны жыве сваім жыцьцём і каапэрацыя, значыцца сумесная дзея зь іншымі, выгадна для дасягненьня пэўнае мэты. У целе ж ёсьць арганічная залежнасьць усіх чальцоў. Баліць рука – баліць і ўсё цела. Прыемна воку – прыемна і ўсяму целу. У целе ёсьць розныя чальцы, але ўсе яны патрэбны. Калі захварэў нейкі чалец, то ўсё цела лечыць яго. У целе найслабейшы чалец не толькі раўнапраўны боль моцнаму, а нават важнейшы за яго, чаго пры каапэрацыі ў сьвецкіх арганізацыях няма. Гэта вельмі добра паказаў Сьвяты Апостал Павал ў 1-м Пасланьні Карынфянаў (1 Кар. 13:12-27).

Для чаго людзі аб’ядноўваюцца ў Царкву? А для таго, каб у агульнай малітве славіць Бога, дзякаваць Яму за ўсе Яго даброты і прасіць у Яго дапамогі для далейшага жыцьця.

Царква – гэта школа, дзе вернікі навучаюцца Закону Гасподняму, навучаюцца як ім жыць, дзе верныя ўдасканальваюцца ў сваіх маральных сілах. Царква – гэта месца дзе вернікі словам і справай выяўляюць сваю любоў адзін да аднаго.

Усе людзі памыляюцца, усе людзі грашаць, а таму і ў Царкоўных Грамадах магчымы памылкі іх сяброў, магчымы непаразуменьня. Але злосьці, “прынцыповай” непрымірымасьці адзін да аднаго не можа быць у Царкве. Калі чалавек каецца, яго патрэбна прабачаць, бо ў Царкве дзее Навука Хрыстова: “Бо калі вы будзеце дараваць людзям правіны іх, дык даруе і вам Айцец ваш Нябесны; а як ня будзеце дараваць людзям іх правінаў, дык і Айцец ваш не даруе вам правінаў вашых.” (Мц. 6:14-15) Калі ж няма пакаяньня, а дзее злосная ўпартасьць, то там справа іншая (Мц. 18:15-17).

Каб Царкоўная Грамада духоўна ўзрастала, удасканальвалася – за гэтым назірае духоўны кіраўнік яе – Сьвятар. Аб гэтым ясна напісана і ва ўсіх Парафіяльных Статутах нашай Царквы. Сьвятар – духоўны айцец сяброў Царкоўнае Грамады. Ён мусіць правільна навучаць верных, мусіць змагацца са ўсялякімі праявамі антыхрысьціянскага ў Грамадах. А гэты праявы магчымы, бо мы жывем сярод іншавернага і нават атэістычнага атачэньня. Сьвяты Апостал Павал вучыў Япіскапаў і Сьвятароў: “Прапаведуй слова, настаўляй у час і ня ў час, выкрывай, забараняй, умаўляй доўга з поўнай цярплівасьцю і настаўленьнем. Бо будзе час, калі здаровага вучэньня прымаць ня будуць, а паводле сваіх прыхамацяў будуць выбіраць сабе настаўнікаў, лісьлівых слыху” (2 Цім. 4:2-3).

Становішча Сьвятара ў Царкоўных Грамадах абсалютна іншае, чым любых кіраўнікоў ці працаўнікоў у сьвецкіх арганізацыях, бо Сьвятар атрымоўвае Дабрыню Боскую пры Рукапакладаньні (у Сьвятой Таямніцы Сьвятарства). Гэта гаворыць, што жыцьцё Царкоўнае Грамады іншага характару, чым сьвецкіх арганізацый, і розьніца між імі істотная. Саборнапраўнасьць і дэмакратыя не ёсьць тое ж самае. На жаль, часта блытаюць гэтыя паняцьця.

Вельмі вялікую памылку (калі не казаць мацней) робяць тыя, хто разглядае Царкву, як адну з чалавечых арганізацый. А некаторыя ўпарта вяжуць Царкву з палітыкай, блытаючы палітычнае і нацыянальнае, хоць гэта розныя паняцьця. Так, Царква – нацыянальная, бо толькі праз нацыянальнае перакананьне чалавек найбольш адчувае Бога; Бог робіцца для яго сапраўдным Айцом (Мы ж молімся “Ойча наш…”), але Царква далёкая ад палітыкі. Аб гэтым Хрыстос ясна сказаў: Ян. 18:36; Мц. 22:21 і інш. Ворагі Хрыстовы ўмешваюць палітыку ў Навуку Хрыста (Ян. 19:12), і фармальная падстава асуджэньня Хрыста на сьмерць Пілатам была палітычнага характару (Ян. 19:19-22; Мк. 15:26), хоць Хрыстос не мяшаўся ў палітыку.

Гэта не значыцца, што нельга займацца палітыкай, а толькі значыцца, што палітыку нельга ўносіць у Царкву.

Уладыка Мітрапаліт Іларыён (Агіенка) у сваёй кніжцы: “Як правіць Сьвятую Літургію”, Вінніпенг, 1952 г., у якой ён дае ўказаньні Сьвятарам, піша: “Царква і Сьвятар не для палітыкі” (б. 16). Тыя, хто разглядае Царкву, як адну з чалавечых арганізацый, пазбаўляюць Царкву Сьвятасьці, Дабрыні Боскай у ёй, і Боскую Ўстанову прыніжаюць да ўзроўню чалавечых устаноў. Гэтым яны шмат шкодзяць нармальнай незалежнае працы Царквы, і тармозяць духоўны рост Царкоўных Грамад, хоць матэрыяльна Грамады могуць і расьці.

Сьвяты Павал забараняе прыстасоўваць Царкву “да гэтага стагодзьдзя” (Рым. 12:2), бо Навука Хрыста – гэта абсалютна вечная Праўда. Але гэта не значыцца. Што патрэбна адарваць Царкву ад жыцьця. Царква шчыльна павязана з жыцьцём: яе заданьне – уплываць на жыцьцё, пераўтвараць яго, рабіць людзей лепшымі. Вельмі важным ёсьць не блытаць Навукі Хрыста са звычаямі, якія ёсьць чалавечым стварэньнем.

Каб жыцьцё Царкоўнае Грамады праходзіла нармальна, патрэбна, каб кожны сябра яе ўмеў адрозьніваць Богаабвешчаныя Ісьціны ад абрадаў, звычаяў. Богаабвешчаныя Ісьціны, як Боскія, не могуць зьменьвацца людзьмі. Таксама не магчыма “замоўчваць” адно альбо іншае зь Сьвятога Пісьма толькі таму, што яно супярэчыць пэўным “нашым” поглядам. А справа тут у тым, што альбо “нашы” погляды няправільныя, альбо няправільна разумеецца Сьвятое Пісьмо. Адносна абрадаў і звычаяў, дык іх ствараюць людзі, і яны могуць быць рознымі ў розных народаў, і могуць людзьмі зьменьвацца.

Колькі шкоды прыносяць Царкве тыя, хто зьмешвае ў адно і Боскія Абвяшчэньня і звычаі! Нават бывае. Што звычаі ставяцца вышэй Богам Абвешчаных Ісьцін. Абавязкова патрэбна сыстэмная праца ў адкрыцьці Навукі Хрыстовай. Нельга дапускаць, каб Праваслаўя пераўтваралася ва абрадаслаўнасьць, і гэтым зацямняўся б сьветлы глыбокі зьмест Хрысьціянства.

Царква не можа адмаўляць сьвецкае жыцьцё, сьвецкія арганізацыі, бо чалавек мае матэрыяльнае цела, а адсюль і матэрыяльныя патрэбы, задавальненьнем якіх і займаюцца сьвецкія арганізацыі. Матэрыяльны сьвет створаны Богам, і таму не можа быць нядобры сам па сябе, бо Бог нічога нядобрага не творыць. Але ж не трэба аж занадта пераацэньваць матэрыяльнае жыцьцё, бо тады занепадае жыцьцё духоўнае.

3. Сьвятасьць Храму

Мы жывем сярод іншаверных, а то і атэістаў, і іх уплыў, часта незаўважаны, пазнаецца і ў тым, што ў некаторых зь верных памяншаецца пачуцьцё Сьвятасьці ў Царкве. Сьвятасьці Сьвятых Таямніц, асабліва Пакаяньне, Прычасьце і Сьвятарства; Сьвятасьці Храму ды інш. Мы спынімся толькі на адным – Сьвятасьць Храму. Храм – гэта Дом Божы, гэта Сьвятыня. А таму ў будынку Царквы нельга рабіць нічога, што ёсьць зьнявагай Боскага Дому. Ва ўмовах жыцьця ў Канадзе, Царквы будуюць з памяшканьнямі для правядзеньня ў іх нацыянальна-культурнай працы, як, напрыклад, школа, нацыянальныя імпрэзы ды інш., што ўзмацняе Царкоўную Грамаду ў рэлігійна-нацыянальным дусе. У гэтых памяшканьнях магчымы і развагі для Грамады, толькі каб яны насілі хрысьціянска-культурны характар.

Гэтыя памяшканьні ёсьць часткай Боскага. А наш украінскі народ лічыць Сьвятасьцямі не толькі ўвесь будынак Царквы, а нават і агароджаны пляц вакол Царквы, не дазваляючы на ім паліць. Але нехта лічыць, што нам патрэбны грошы для выплаты пазык ці ўтрыманьня Царквы, і таму мы вымушаны рабіць у залях пад Царквой нешто і неадпаведнае.

Такі погляд няправільны, не хрысьціянскі. Ніколі не трэба забывацца, што спосаб здабыцьця грошаў для Царквы не мусіць выходзіць па-за межы хрысьціянска-культурнага характару. Богу не патрэбны падарункі, здабытыя неадпаведным спосабам. Наш Т.Г. Шаўчэнка гэта вельмі добра разумеў і пісаў зь абурэньнем: “А потым у дар Табе прыносім з пажару выкрадзены Пакроў” (“Каўказ”).

Спосабы здабыцьця грошаў, праца, якая праводзіцца ў будынку Царквы, павінны быць такімі, каб не рабіць зьнявагі Богу, не было зьнявагі Сьвятасьці Царквы. Не магчыма пагодзіцца з тым, што гэта, гавораць, часовая зьява, бо ці раз зрабіць зьнявагу Сьвятыні, ці сто разоў – усё роўна гэта зьнявага Сьвятасьці! Грамада мусіць працаваць плянава, тады не будзе непасільных даўгоў. Плянавасьці ў працы навучаў нас Сам Хрыстос (Лк. 14:28-30)

4. Барацьба зь атэізмам.

Мы жывем у час пасільнага наступу атэізму. Праз прэсу, кіно, тэлебачаньне і інш., дзе вольна, а дзе прыхавана, але ён нясе зьняверу альбо хоць бы сумнеў у існаваньні Бога, у праўдзівасьць Сьвятога Пісьма, нясе зьнявагу Сьвятасьці і б’е па духоўнаму кіраўніку – Сьвятару, выклікаючы зьнявагу да яго.

Барацьба з гэтым – абавязак кожнага вернага, абавязак усёй Царквы. Найлепш гэта рабіць праз царкоўны ворган. Нам патрэбна выданьне такіх рэлігійных часопісаў, заданьне якіх было б раскрыцьцё непраўдзівасьці атэізму, і тлумачэньне Праваслаўнай Хрысьціянскае Навукі. Такія выданьні мусяць бы быць на адпаведным узроўні. У наш час навука пайшла далёка наперад, колькасьць адукаваных людзей багата большая, а таму ўжо недастаткова толькі пачатковае тлумачэньне пытаньняў Рэлігіі. Прэса ж – вялікая сіла, надзвычайна вялікая сіла. Мы мусім мець выключна рэлігійны ворган зь аддзеламі для моладзі і дзяцей.

Узмоцнім жа сваю Царкву. Змагаемся са ўсім нэгатыўным, што намагаецца ўлезьці ў нашу Сьвятую Царкву! Не зачыняем вачэй і на свае памылкі, не баімся вызнаць іх, бо толькі дзякуючы гэтаму магчыма пазбавіцца іх.

Заўсёды памятаем, што найбольш галоўнае, найбольш важнае для Царкоўных Грамад, для ўсёй Царквы – гэта рэлігійная праца праз нацыянальную сьвядомасьць, бо для гэтага і сама Царква існуе, а ўсё іншае – толькі прылады, толькі дапамога.

Што б мы не рабілі – заўсёды глядзім, а ці не супярэчыць гэта сутнасьці Хрысьціянства, яго духу, ці не ёсьць перашкодай нашаму ўдасканаленьню, ці вядзе нас да мэты, якую ўказаў Хрыстос: “Будзьце дасканалыя, як дасканалы Айцец ваш Нябесны.” (Мц. 5:48).

Да сьветлае мэты павінны і крочыць сьветлым шляхам.

“Вірі й культура”, нумар 4 (136), году 1965 б.б. 9-12

http://uaoc.net/?p=1637

СЛУЖЫЦЬ НАРОДУ – ГЭТА СЛУЖЫЦЬ БОГУ

Мітрапаліт Іларыён (Агіенка) УАПЦ

Сьвятаайцоўская літаратура дае вялікую колькасьць пераканаўчых доказаў, што Сьвятыя Айцы спавядалі на справе вялікую і выратавальную навуку: Служыць народу – гэта служыць Богу. Але я падаю толькі частку зь іх, якую маю каля сябе. Яшчэ зь раньняга Хрысьціянства моцна пашырана была навука, што Богу лепш служыць самотай, у пустэльні, адкуль і пайшло хрысьціянскае пустэльнае жыцьцё. Але таксама зь даўняга часу пайшла і супрацьлеглая навука – што Богу боль прыемна служба Яму ў сьвеце, сярод жывых людзей, бо яны ўсе патрабуюць менавіта гэтай службы для сябе.

Я ўжо неаднойчы распавядаў, як на Запавет любові да блізкага глядзелі ў старажытнасьці Сьвятыя Айцы.

1. Прарок Майсей усё свае жыцьцё служыў свайму народу, і гэтую сваю службу лічыў службай Богу. А “Вераю Майсей, у сталым веку, адмовіўся называцца сынам дачкі фараонавай, і лепей захацеў пакутаваць з народам Божым, чым мець часовую, грахоўную асалоду.” (Жыд. 11:24-25)

2. Таксама, па загаду Боскаму, служылі свайму народу ўсе Патрыярхі, Судзьдзі і ўсе Прарокі, і яны ўсе лічылі, што служачы народу, яны гэтым служаць Богу.

3. Калі прынесьлі Дзіцё Ісуса да Ерусалімскага Храму, то там “быў у Ерусаліме чалавек, імем Сымон. Ён быў муж праведны і пабожны, чакаў суцяшэньня Ізраілевага”. (Лк. 2:25)

Прыглядзімся бліжэй да гэтага. Праведны Сымон жыў тым, што чакаў суцяшэньня не для сябе самога, а для свайго роднага народу. Бо ён служыў свайму народу, і гэту службу лічыў службай Богу. А калі Сымон узяў Ісуса на свае старыя рукі, тады прамовіў хвалу Богу, а ў ёй ён сказаў: “Сёньня адпускаеш раба Твайго, Уладыка, паводле слова Твайго, зь мірам; бо бачылі вочы мае збавеньне Тваё, якое Ты ўгатаваў перад абліччам усіх народаў, сьвятло на асьвятленьне язычнікаў, і славу народу Твайго Ізраіля.”(Лк. 2:29-32) І тут зноў праведны Сымон падкрэсьліў, што настае слава не для яго, а для яго народу, значыцца зноў свой народ ён ставіць на першае месца. Ды інакш і быць не магло, бо ён жа “чакаў суцяшэньня для Ізраіля”, і толькі тым і жыў. І за гэта, што Сымон Верай і Праўдай служыў свайму народу, жыў толькі ягонай доляй, мрояў толькі аб ягонай славе, а ўсё гэта лічыў службай Бог, Бог узнагародзіў яго за гэта, удастоіўшы зрабіцца Баганосным.

4. Пры Ерусалімскім храме жыла і 84-ці гадовая Прарочыца Ганна, якая распавядала аб Дзіцяці Ісусе ўсім, хто “хто чакаў ратунку ў Ерусаліме”(Лк. 2:38). Ерусалім быў заняты тады чужынцамі, акупантамі, рымлянамі, а Ганна і іншыя чакалі яго вызваленьня, бо любілі свой народ, служылі яму, любілі сваю сталіцу. Вось таму, і Праведны Сымон, і Праведная Ганна гарманічна зьядналі ў сябе любоў да Бога зь любоўю да свайго роднага народу, бо ж на гэтым, уласна, “увесь Закон і Прарокі стаяць” (Мц. 22:40). Яны служылі Богу службай народу.

5. Сьвяты Мікалай Цудатворца ў маладыя гады ўступіў у манастыр, што зваўся Сіён. І жадаў цалкам аддацца на службу Богу, адарваўшыся ад народу. Але аднойчы на малітве пачуў ён голас: “Мікалай, калі ты жадаеш заслужыць ад Мяне вянец, то ідзі і служы для дабра сьвету. Не ў манастыры твая ніва – кроч у сьвет!” І Мікалай пайшоў у сьвет, і ўсё свае жыцьцё старана служыў народу, за што і зрабіўся найбольш слаўным сярод Сьвятых.

6. Ёсьць добрая народная легенда аб Сьвятых Мікалая і Касьяна, якая глыбока і зразумела тлумачыць, што служыць народу – гэта служыць Богу. Адзін раз паслаў Бог Сьвятога Мікалая і Сьвятога Касьяна на зямлю, каб пабачылі, што робіцца ў сьвеце, і дапамаглі Яму. Ужо павяртаючыся, ідуць сябе Сьвятыя па дарозе, ды і бачаць, што нейкі вясковец патрапіў зь возам збожжа ў бруд, і аніяк не здольны выбрацца. Аж надрываецца вясковец ды і конік яго таксама, але воз не рушыць зь места. – Пойдзем, дапаможам беднаму, – адразу кінуўся Сьвяты Мікалай. Але разважлівы Касьян запярэчыў: – Ды што мы дапаможам? Ды мы ж абодва ў сьветлых рызах, – мы іх, барані Божа, забруднім!...

– Дык ідзі сябе сам наперад, – кажа Сьвяты Мікалай, – а я тут паспрабую, ці не дапамагу… І кінуўся Сьвяты Мікалай да возу, добра ўзяліся разам зь вяскоўцам за яго, – і ўсё ж выцягнулі на сухое… Вясковец і словаў не знаходзіў, каб падзякаваць за такую дапамогу… Але Сьвяты Мікалай цалкам забрудніў свае сьветлыя Рызы ад верху і аж да долу, а да ўсяго яшчэ і падзёр іх… Нагнаў ён Сьвятога Касьяна, а той і не пазнае яго… – Як жа мы цяпер да Бога пойдзем? – жахнуўся Касьян…

– Нічога, – кажа абыякава Сьвятой Мікалай, – неяк яно будзе… – І вінавата абтрасае бруд зь сваіх Рызаў… І падышлі яны да брамы Раю, а там іх сустракае Сьвяты Пётр з ключамі. І таксама не пазнае Сьвятога Мікалая: – А дзе ж ты так забрудніўся? – пытае Апостал. Распавёў Сьвяты Мікалай, пакорліва і вінавата, усё што адбылося зь возам, а твар Пятра аж зазьзяў, – задаволены быў. І пайшоў Пётр да Бога, каб пераказаць усё, што ён пачуў, бо не пускаць жа такога забрудненага прад вачамі Бога… І павярнуўся Пётр, і абвясьціў Божы прысуд: – Добра зрабіў ты, Мікалай!

– За праўдзівую службу блізкаму будуць людзі сьвяткаваць табе двойчы на год… А табе, Касьян, хопіць і самых сьветлых чыстых Рызаў тваіх, а сьвяткаваць табе будуць раз у чатыры гады (29 лютага высакоснага году)… І сапраўды – Сьвята Мікалая сьвяткуецца двойчы ў год: 9 (22) траўня і 6 (19) сьнежня. Звычайна, гэта толькі народная легенда, але як яна вельмі добра даказвае, што служыць народу – гэта служыць Богу.

7. Звышгодны Макар Эгіпэцкі (+390 г.) 60 гадоў знаходзіўся ў пустэльні, служачы Богу Малітвай, а не ў сьвеце. Аднаго разу Госпад адчыніў Макару ва сьне, што ў недалёкім ад яго месцы жывуць дзьве жанчыны, якія больш дасканалыя чым ён у набожнасьці і лепш служаць Богу. Макар занепакоіўся, і пачаў шукаць гэтых жанчын, каб навучыцца ад іх, як лепш дагадзіць Богу. Ён лічыў, што яны робяць нейкія надзвычайныя малітоўныя подзьвігі. І Макар адшукаў гэтых жанчын, і выявілася, што яны вядуць ціхае, сямейнае жыцьцё, звычайнае ў сьвеце. Яны былі ў шлюбе за дзьвюма братамі ўжо 15 гадоў, і годна выконвалі свае шлюбныя і дамавыя абавязкі… І Макар маліў Госпада, каб Ён дапамог яму жыць так набожна ў пустэльні, як і гэтыя жанчыны жылі ў “грэшным” сьвеце, служачы сваім дзецям і муж’ям: варылі і пралі…

8. Мучанік Зьміцер Салунскі (III-IV ст.ст.) верна служыў свайму народу, і гэтую службу сваю лічыў службай Богу. Калі на ягоны родны горад Салунь напалі ворагі, то ён мужна абараняў яго, а Госпада маліў: “Госпадзі, калі Ты пагубіш гэты горад, то і я зь імі (салунянамі) загіну, а калі выратуеш іх, то і я зь імі выратуюся.” Гэта вялікі ўзор нацыянальнага патрыятызму, і служэньня свайму народу!

ІНШЫЯ ДОКАЗЫ

1. Знаходзячыся на гэтым сьвеце, Ісус Хрыстос часта зваў Сябе Сынам Чалавечым, па-жыдоўскі Ben Adam, па нашаму Сын Чалавечы. Значыцца тым Сынам, што цалкам стаў на службу для іх. Зрабіўшыся такім, бо так было прадвызначана Богам яшчэ спрадвеку, і Сын Божы зрабіўся Сынам Чалавечым, і быў паслушны Свайму Айцу, і пакорліва служыў яму службай народу!

2. Сьвятое Богазьяўленьне, калі Ісусу Хрыстос упершыню зьявіўся народу, каб служыць яму, сьвяткуецца боль чым велічна, бо Бог Айцец сьведчыць аб сыне, а Дух Сьвяты Галубкай сышоў на Яго. Гэта было прылюднае зьяўленьне Хрыста ў сьвет, пачатак Яго службы народу, “каб паслужыць і аддаць душу Сваю як выкуп за многіх” (Мц. 20:28; Мк. 10:45). Службай народу Ісус служыў Свайму Айцу, Богу.

3. Сама назва для Духоўных “Пастыр” гаворыць аб службе народу. Бо пастыр не толькі ахоўвае свой статак, але найперш – служыць яму, працуе для яго. Бог – Пастыр Ізраіля (Дз. 76:20, 79:1), а праз гэта і нашага народу. Хрыстос быў заўсёды Добрым Пастырам, бо ўсё жыцьцё служыў народу. Удумайцеся глыбока ў наступныя словы Хрыста: “Я – Пастыр Добры: Пастыр Добры аддае жыцьцё сваё за авечкі” (Ян. 10:11), і наогул ва ўсю прамову Выратавальніка аб Добрым Пастыры (Ян. 10:1-18), – яна ясна сьведчыць, што служыць народу – гэта служыць Богу.

4. Жыцьцё Ўкраінскае Праваслаўнае Царквы перапоўнена прыкладамі, што ў нас заўсёды адчувалася спрадвечная ўкраінская ідэалёгія: Служыць народу, значыцца служыць Богу. Цэрквы і манастыры нашы ад старажытнасьці былі цесна павязаны зь народам, бо служылі яму. Напрыклад, яны ўтрымлівалі для ўсенароднае корысьці бібліятэкі, школы, шпіталі, друкарні, аптэкі і г.д. Кіева-Пячорская Лаўра, яшчэ з часоў свайго заснаваньня, заўсёды шчыра і аддана служыла свайму народу, лічачы гэта службай Богу. Вядома, што Звышгодны Феадосій не дабраслаўляў маладых манахаў на самотнасьць, вымагаючы ад іх найперш працы для сьвету, для народу.

Эвангельскую ідэю: Служыць народу – служыць Богу, глыбока ўжыў у свае жыцьцё наш слаўны філёзаф Рыгор Скаварада (1722 – 1794), які меў магчымасьць заняць высокае становішча ў Царкве, але гэтага не зрабіў, бо ўсё сваё жыцьцё глыбока разумеў, што найбольшая служба Богу – служба народу. І ўсе апошнія 30 гадоў свайго жыцьця Рыгор Скаварада цалкам прысьвяціў службе ўкраінскаму народу, вандруючы па Ўкраіне і ўсюды вучачы найперш просты народ. І ў гэтай сваёй працы ўсё жыцьцё быў манахам – аскетам, хоць і пільна ўнікаў манастыроў.

Супрацьлеглага Скаварадзе ідэалягічнага кірунку быў слаўны аскет, старац Паісій Велічкоўскі, равесьнік Рыгора Скаварады (1722 – 15. ХІ.1794). Ён заклаў у нас інстытут “старцаў”, шмат працаваў пры манастырах, быў пладавітым пісьменьнікам, але ўся праца яго адбывалася ў манастырах, для невялікага кола абраных людзей. І ў гісторыі нашай бачым: Скаварада зрабіўся агульна прызнаным, а Паісій Велічкоўскі – малавядомы, але таксама шматплодным для разьвіцьця ідэалёгіі “старцаў”. Абодва служылі Богу рознымі шляхамі.

ВЯЛІКАЯ ТРАГЕДЫЯ НАШАГА ЧАСУ

Мы перажываем гістарычны час, калі людзі горача шукаюць нейкай вялікай галоўнае ідэі – і не знаходзяць яе. Душа наша прагне Сьвятой ідэі, такой ідэі, каб захапіла яе ўсю, каб захапіла яе на ўсё жыцьцё, каб была Божай Праўдай. Шукаюць, – і знахлдзяць дробныя “ідэйкі”, і ўспрымаюць іх па свайму выхаваньню, па сваёй адукацыі, па свайму атачэньню. І ўспрымаюць гэта новае, як нейкую сапраўды Боскую Праўду, – шчыра аддаюцца яму і служаць яму.

Адны знайшлі яе ў іеговізме, іншыя ў сыботніцтве, іншыя ў іншым і ў сотнях падобных іншых “ідэях”. І служаць новастворанай ілжывай ідэі, як Богу. Аддаюць ёй усё, служаць да сьмерці… Зь “ідэйкі” робяць Самога Бога, і жыцьцё сваё аддаюць ёй…

Але… за такімі “ідэйным” служэньнем не бачаць Чалавека. Жывога праўдзівага Чалавека. Забываюцца аб ім. Абясцэньваюць яго да нулю… “Ідэйка” захіляе ім жывога Чалавека… А Чалавек пакутывая, мучыцца, перапрацоўвае, хварэе, робіцца калекай, галадае, трымціць ад страху прад гвалтам і г.д. — і гэтага ніхто не бачыць!

Людзі зь сваіх “ідэяў” стварылі сябе бажка—куміра — і пакланяюцца, і служаць яму нягледзячы на забарону Божу.

— Выратаваньне ў перэхросьце, – крычаць адны. І хватаюць хворага Чалавека, і робяць другі хрост. Перехрэшчываюць. А чалавек гэты проста перапрацаваў і хоча… есьці.

— Не, выратаваньне ў самой Веры. Ідзіце да нас, і толькі верце. І вы ўжо выратаваны… — крычаць іншыя. – Не трэба адпаведных спраў да Веры!...

— Цалкам не так, – крычаць трэцьці. – Выратаваньне ў тым, каб сьвяткаваць суботу!... І ўсе забываюцца, што “субота для чалавека, а не чалавек для суботы” (Мк. 2:27). І не жадаюць зразумець, што ў цэнтры ўсяго – рэальны жывы Чалавек. І ў кожным зь людзей – Бог, у кожным – Хрыстос. Ён – Чалавек!

І даўным-даўно ўжо і Запавет дадзены, як служыць Богу, дадзены Самім Ісусам Хрыстом: “Прыйдзеце, дабраславёныя Айца Майго, прымеце ў спадчыну Царства, угатаванае вам ад стварэньня сьвету: бо быў галодны Я, і вы далі Мне есьці; быў сасьмяглы, і вы напаілі Мяне; быў падарожны, і вы прынялі Мяне; быў голы, і вы адзелі Мяне; быў хворы, і вы адведалі Мяне; у цямніцы быў, і вы прыйшлі да Мяне.” (Мц. 25:34-36) Вось гэта рэальная служба Госпаду. І ў службе гэтай у цэнтры заўсёды адно – Чалавек. Чалавек галодны, прагнуўшы, голы, хворы, катаваны, цёмны – ёй паслужы, і гэтым паслужыш Самаму Госпаду! (Мц. 25:40)

Чалавецтва ўжо забылася, што Сам Госпад Ісус Хрыстос даў ясны адказ, які Запавет першы ў Законе. Ён на гэта адказаў усяму сусьвету: — Першы Запавет: Любі Госпада Бога свайго. А другі: Любі блізкага свайго, як самога сябе. І абодва гэтых Запавету – казаў Хрыстос – аднолькава роўныя. Тут не першы – другі, а адзіны непадзельны Запавет!

Чалавецтва з гэтага Запавету крыху запамятавала пачатак яго: Любі Госпада Бога свайго, а сканчэньне яе, другую палову яго: Любі блізкага свайго, як самога сябе – цалкам забыла. І даўно ўжо забыла! І моцна забыла… І адсюль сучасная трагедыя сьвету, адсюль трагедыя чалавецтва…. Адсюль рабства, адсюль войны, адсюль паншчына.

Хоць яшчэ апостал Ян нагадваў чалавецтву аб гэтым забыцьці і перекручаньні: “Хто кажа: я люблю Бога, а брата свайго ненавідзіць, той ілжэ; бо хто ня любіць брата свайго, якога бачыць, як можа любіць Бога, Якога ня бачыць?” (1 Ян. 4:20)

Вось жа, у Сьвятым Пісаньні загадваецца раней паказаць, што ты любіш брата, тады па гэтаму будзе бачна, ці любіш ты Бога. Любоў да брата, гэта служэньне брату альбо народу, Сьвятое Пісьмо вуснамі ўлюблёнага Вучня Ісуса ставіць на першае месца, робіць першым Запаветам, ставіць умовай тваёй службы Госпаду. Таму: Служыць народу – гэта служыць Богу! І найбольшая трагедыя сучаснае гісторыі чалавецтва – забыцьцё менавіта гэтага першага – другога Запавету Божага.

І Чалавека, што створаны па Вобразу і Падабенству Боскаму, забылі, абясцэнілі яго… А ў нашы часы ўжо ніхто стомленаму і абцяжаранаму не дапаможа, бо праз служэньне “ідэйкам” зрабілася не бачна Чалавека, што жыве ў пакутах, Іконы Боскай…

Хрысьціянства цяпер распадаецца на сотні сэкт, якія гатовыя праглынуць адна адну, і ў якіх ад праўдзівага Хрыста мала што засталося. Яны не бачаць бяздольнага Чалавека, яны ўсе забыліся, што любіць – гэта служыць, “жалаваць”, што служыць Чалавеку – гэта служыць Богу. І ўсе сэкты адна адну завуць грэшнымі, і толькі сябе саму праведнаю… І ўсе забыліся, што Хрыстос “еў і піў з грэшнікамі”, што Хрыстос гасьцяваў у доме мытніка Закхея.

І ўсе забыліся, што Хрыстос прабачыў нават блудніцы… І ўсе толькі сябе лічаць Праведнікамі, і як Праведныя, гатовыя першымі кінуць камень у іншых… (Ян. 8:7). За сваёй фальшывай верай усе забыліся аб найвышэйшым тварэньні Боскім – аб Чалавеку! За сваімі фальшывымі “ідэйкамі” цяпер цалкам забыліся, што Чалавек – гэта Вобраз і Падабенства Боскае! (Бц. 1:26)

Чалавек – Ікона Божа! І так нарадзілася вялікая трагедыя сучаснасьці: Сьвет згубіў Чалавека! Сьвет абясцэніў Чалавека!

Дэвальвацыя Чалавека!....

http://uaoc.net/?p=1638

Кіеўскі Патрыярхат: Чарговы “пракол”

Як распавядае япархіяльны сайт Каламійска-Чарнавецкай япархіі Украінскае Грэка-Каталіцкае Царквы, а таксама шэраг сьвецкіх рэгіянальных СМІ, нядаўна, на Надвірнянскае зямлі, у вёсцы Быткіўчык адбылася досыць двухзначная падзея. Падзяліць радасьць мясцовых уніяцкіх вернікаў зь нагоды асьвячэньня мясцовага вясковага каталіцкага храму сьвятога сьвятамучаніка Язафата (!!!) прыйшоў і адзін зь найвядомых аднавяскоўцаў. Ім быў не нехта, а вядомы праваслаўны герарх, уладыка Ян (Бойчук), кіруючы Косаўска-Каламійскай япархіяй УПЦ Кіеўскага патрыярхату.

Мясцовых праваслаўных (як з рэшты, і саміх каталікоў) уразіў удзел праваслаўнага япіскапа ў богаслужбе, у якой ён прымаў чынны ўдзел не толькі як звычайны госьць сьвята, а як непасрэдны ўдзельнік. Аб гэтым магчыма меркаваць зь вопраткі япіскапа: ён быў апрануты не ў клобук і мантыю альбо расу, што адпавядала б яго статусу праваслаўнага архірэя ў храме інаслаўных. Але ж япіскап Ян быў у поўным архірэйскім аблачэньні, неабходным для служэньня Боскай літургіі.

Спадзяемся, што ўладыка Ян знаходзячыся ў добрай памяці і здаровым розуме разумеў, што менавіта ён робіць, і якія гэта можа мець кананічныя наступствы як для яго асабіста, так і для аўтарытэту ўзначаленай ім праваслаўнае япархіі. Асабліва важна гэта нагадаць улічваючы “не цалкам ідэальныя” асабістыя адносіны ўладыкі Яна з Патрыярхам КП Філярэтам. Абазнаныя людзі кажуць, што япіскап Ян менавіта праз гэта рэдкі госьць у сталіцы, і на тамтэйшае Пушкінскае вуліцы бывае толькі пару разоў на год, “апраўдваючыся” кепскім самаадчуваньнем і станам здароўя. Звычайна, паправіць псыхічнае і фізычнае здароўе ў Патрыярхіі ўладыка Ян шансаў мае сапраўды мала.

У сьвятле шматабяцаючых слоў аб дыялёгу Кіеўскага Патрыярхату зь Маскоўскім сьвятло ў канцы тунэлю недзе можа і існуе. Але відавочным ёсьць тое, што ў любым выпадку вернікам Кіеўскага Патрыярхату з грэка-каталікамі ўжо сёньня будзн дамаўляцца значна лягчэй: па-першае іх абодвух яднае даўняя мроя аб Кіеўскім Патрыярхаце; па-другое – абодва ўжо маюць сваіх беспамылковых Пантыфікаў (а гэта азначае, што моцна пераўладкоўваць уласную псыхалёгію ў будучыні ім не прыйдзецца), а па-трэцяе – сам працэс такога аб’яднаньня “на месцах” ужо, як бачым, і так зрушыў зь месца. Далей будзе і больш.

http://uaoc.net/?p=2995

P.S. Матар’ялы аб афіцыйным стаўленьні Праваслаўнае Царквы да малітвы зь іншаверцамі і інаслаўнымі чытайце на нашым блозе і бачыне “Украінскае Аўтакефаліі”.

ТОМАС КАНСТАНТЫНОПАЛЬСКАГА САБОРУ 1180 ГОДУ (АБ “БОГУ МУХАМЕДА”)

Сьвятая Царква зь старажытнасьці і нават да сёньняшняга часу мела агульнавядомыя абвяшчаючыя кнігі, у тым выглядзе, як яны былі першапачаткова складзеныя. У ліку іншых выслоўяў у гэтых кнігах зьмешчана наступнае: “выш усяго гэтага, анафэма Богу Мухамеда, аб якім той сказаў, што ён ёсьць Бог адзіны, Бог не нарадзіў ён і не быў народжаны, і не зьявіўся ніхто, падобны яму”. [Зроблена было гэта] бо, зь аднаго боку, сам Мухамед абвясьціў памылковае разуменьне Бога з гэтым [тэрмінам] як, з рэшты, зразумелі тады, і ў то час, калі праз апублікаваную ім кнігу Каран, ён перадаў атачыўшым [яго людзям], якія не мелі раней большай колькасьці гнюсных і непрыдатных рэчаў.

Але прыходзячыя зь мусульман да боскага хросту і, паводле звычаю, пакліканыя, зважаючы на выслоўе аб богу Мухамеда, стала прыходзяць у цяжкасьць аб гэтым, асьцерагаюцца відавочна абвяшчаць анафэму Богу па імю, і па чыньніку [іх] некультурнасьці, і няведаньні пісьменства, і таму як цалкам не ведаюць, што азначае? Бо Бог – не Бог [для іх], і мусульмане сьведчаць, што ніколі не чулі аб такім, калі нават і нешта іншае разумеў [пад гэтым словам] той, хто склаў абвяшчальны кнігі.

І вось, паколькі яны знаходзяцца ў нерашучасьці, заняўся гэтым рознагалосьсем наш багамудры і сьвяты імпэратар, і, лічачы іх асьцярогу аб Богу не зусім неапраўданай, пажадаў выдаліць гэтыя паўсядзённыя зьдзіўленьне і зьбянтэжанасьць для думкі вагаючыхся [мусульман] і захаваць іх ад спакусы і сумневу ў стаўленьні да праваслаўнай веры (і не іх адных, але і іншых, хто бянтэжыцца з-за гэтага), сваёй боганатхнённай царскай уладай пастанавіў абвясьціць анафэму Богу Мухамеда зь абвяшчальнай кнігі выдаліць, [і замест гэтага] падвяргаць анфэме самога Мухамеда, і усё, у кнізе яго Каране [што зьмяшчаюцца] высьмятковыя і агульнавядомыя вучэньні, блага перададзеныя ім насуперак вучэньням Хрыста Бога нашага. Такім чынам, рашэньне аб гэтым было ясна выказана ў лісьце яго вялікасьці, вялізным і падрабязным, у якім усе думкі падводзяць да выніку: не пакідаць гэтую частку зь вышэйзгаданай анафэмай як выслоўе, уяўнае блюзьнерствам па стаўленьні да Бога.

Таму наш багамудры імпэратар, перасьледваючы гэтую мэту, на працягу ліста, пасланага нам, усталёўвае неабходнасьць быць выдаленай той скандальнай часткі выслоўя зь абвяшчальнае кнігі, паколькі яно здаецца не адпавядаючым таму, што павінна было бы [тамака знаходзіцца]. Мы жа, саборнае разгледзеўшы згаданы імпэратарскі ліст, вызначаем і пастанаўляем выкінуць зь абвяшчальнай кнігі вышэйпаказанае выслоўе, дзеля прыходзячых да боскага хросту і іншых, спакушаных

такім найменьнем Бога, накладаць анафэму на самога Мухамеда і кнігу яго, Каран, ва [усіх пунктах], у якіх ён супярэчыць сьвятым вучэньням Хрыстовым, і мець наступнае выслоўе [наўзамен ранейшага]:

“Анафэма Мухамеду, [і яго] вучэньню, перададзенаму ў Каране, у якім ён вызнае, што Госпад, Бог і Выратавальнік наш Ісус Хрыстос не зьяўляецца Сынам Боскім; добрае заве благім, а сьвятло выстаўляе цемраю, яшчэ ж [анафэма] і кепскаму вучэньню яго, адваротнаму сьвятым вучэньням Хрыста і багамудрых сьвятых, а таксама [анафэма] і таму, хто унушыў яму і думаць і вучыць гэтым кепскім і пагарджаным рэчам, будзе гэта хто-небудзь зь людзей, або жа злых дэманаў і айцец зла, або жа сам кепскі Мухамед спарадзіў ад сябе гэтак больш чым благі плод; акрамя таго, анафэма тым, хто [лічыць], што Мухамед ёсьць прарок і пасланец, ад якога прынялі вучэньні і запаведзі, адваротныя вучэньню Хрыста”.

Анафэма была напісана і падпісаны гэты томас 13 красавіка 6688 году.

Подпісы зь іншага боку: мая імпэратарская веліч, прыняла да разгляду рашэньне сьвятога і боскага сабору [выкладзеныя ў] гэтым томасе і ўсхваліла іх 13 красавіка 6688 году. Маецца пячатка Мануіла Коміна, ва Хрыста Бога веруючага імпэратара і самаўладца Рымскага. Маюцца таксама подпісы кожнага архірэя наступным чынам: “Такі аб такім пытаньні мае рашэньне і падпісвае”.

ЗВЫШГОДНЫ ЯН ДАМАСКІН. СЛОВА ПЕРШАЕ НА НАРАДЖЭНЬНЕ ЎСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

Прыйдзіце ўсе народы, увесь род чалавечая, усякая мова, век і чын радасна уславім дзень нараджэньня сусьветнай радасьці. Калі і язычнікі – калі дэманы ілжывымі выдумкамі таемна паланілі іх розум і засланялі ісьціну – праводзілі са ушанаваньнем дні нараджэньня сваіх цароў, нават такіх, жыцьцё якіх нярэдка было заганнае, прыносячы ім кожны пасільныя дарункі; то не ці больш мы павінны ушанаваць дзень нараджэньні Богамаці, праз якую увесь род чалавечы абнавіўся і смутак прамаці Евы зьмянілася ў радасьць? Ева чула вырак Боскі: у хваробах будзеш нараджаць дзяцей (Быц.3:16), а Марыі абвешчана: Радуйся, Дабрадатная! (Лк.1:18); той сказанае: да мужа твайго зварот твой, а гэтай: Госпад з Табою! Але што мы прынясем у падарунак Маці Словы, акрамя слова? Ды пераможа усё стварэньне і ды уславіць сьвяцейшы расток сьвятой Ганны! Яна нарадзіла сьвету неад'емны скарб добрых; праз Яе зрабіўшыся чалавекам Творца прывёў усё стварэньне ў лепшы стан. Чалавек, пастаўлены паміж сьветам духоўным і рэчавым, зьвязвае сабою усё бачнае тварэньне зь нябачным так і Творца – Слова Боскае, злучыўшыся зь існасьцю чалавечым, злучыўся праз Яе са усім тварэньнем. Такім чынам, уславіць разбурэньне чалавечай няплоднасьці, таму што для нас бурылася перашкода да асалоды.

Але Чаму Дзева-Маці нарадзілася ад няплоднай? Таму што цудамі павінна было падрыхтаваць шлях да адзінай навіны пад сонцам, найгалоўнаму зь цудаў, і паступова узыходзіць ад меншага да большага. Зрэшты, я ведаю і іншы чыньнік гэтага, значна больш узьнеслы і боскі, – менавіта: прырода саступае магутнасьці дабрыні і, агорнутая трапятаньнем, спыняецца, не сьмеючы ісьці далей. Бо Дзева Багародзіца мусіла нарадзіцца ад Ганны, то прырода не адважвалася папярэдзіць насеньня Дабрыні, але заставалася бесьцялеснаю, дакуль дабрыня не ўзрасьціла плоду. Належала нарадзіцца першароднай, каб нарадзіць Першанароджанага ўсяго стварэньня, у Ім жа усё адбудуцца (Кал.1:15, 17). О дабрашчасная пара, Якім і Ганна! Усё стварэньне абавязаная вам падзякай. Праз вас яно прынесла Творцу падарунак усіх падарункаў найкаштоўнейшы – чыстую Маці, адзіную – годную Творцы. О найдабрашчасныя чрэслы Якіма, зь якіх адбылося найсьвяцейшае насеньне! О найчыстае ўлоньне Ганны, у якой ціха зачаўся, утварыўся, і зь якой нарадзіўся плод найсьвяцейшы! О улоньне якое насіла ў сабе адушаўлёнае неба, усіх нябёсаў прасторней! О зямля, якая прынесла багацьце хлеба жывога, як Сам Хрыстос сказаў: калі пшанічнае зерне, упаўшы ў зямлю, не памрэ, дык застанецца адно! (Ян.12:24). О сосцы, узгадаваўшыя карміцельку Сілкавальніка сусьвету. О дзівосы цудаў! О зьява ўсіх дзіўней! Такімі цудамі павінна было падрыхтаваць шлях да невымоўнаму і паблажліваму увасабленьню Боскаму. Што ж далей скажу? Мой розум выходзіць зь сябе самога: то страх, то задавальненьне займае душу; сэрца хвалюецца, язык дранцьвее. Зьнемагаю ад захапленьня; падаю прад веліччу цудаў. Але моцнае пачуцьцё зрабіла мяне натхнёным змоўкні запал! Выдаліся страх! Разгуляйся каўчэг духу: ды узрадуюцца нябёсы і цешыцца зямля! (Пс. 95:11).

Цяпер адчыняюцца бясплодная брама і зьяўляецца боская брама дзявоцкія, зь якіх і праз які – па выразе Паўла, чуўшага невымоўныя словы – гэта над усімі Бог, надзелены целам, уваходзіць у сусьвет (Рым.9:5. Жыд.1:6). Цяпер ад кораня Яўсеява прарасло жазло, зь якога адбудзецца Богасутная кветка для сусьвету. Цяпер з тленнай існасьці прыгатаваў Сабе на зямлі неба Той, які ў старажытнасьці зь вод саткаў і распасьцёр па вышыні цьвердзь. Сапраўды, гэтае неба непараўнальна таго больш боскае і дзіўнае; таму што на ім зазьзяла Сонца праўды – Той, які на небе зацьвердзіў сонца. Дзьве ў Ім існасьці, хоць апантана узбройваюцца супраць гэтага Акэфалы; адзіная выява, хоць падзяляюць яе Нестарыяне. Вечнае Сьвятло ад вечнага Сьвятла раней стагодзьдзяў адбыўшаеся, нярэчыўны і бесьцялесны, увасабляецца ад Дзевы, і як жаніх ад палаца адбывацца – Бог, зрабіўшыся на зямлі народжаным. Ён цешыцца, яка волат цягнуўшы шлях нашага жыцьця, сьпяшаецца праз пакуты да сьмерці, каб зьвязаць моцнага, і пасудзіны, яго раскрасьці (Мц.12:20), г.з. выкрасьці нашу існасьць і заблукаўшую авечку прывесьці на нябесную пашу. Цяпер тектанаў сын усяўладарнага Слова Стварыўшая Ім усялякая, моцная мышца Бога Вышэйшага, Духам як бы пальцам Сваім выдасканаліўшы прытупленую сякеру прыроды, збудаваў сабе адушаўлёную лесьвіцу, падмурак якой замацаваны на зямлі, а верх кранаецца самага неба, і на якой зацьвярджаецца Бог, вобраз які бачыў Якаў, па якой Бог сышоў нязьменны, або лепш сказаць схіліўшы Сябе, зьявіўся на землі і зь людзьмі жыў (Вар.3:38). Гэты зыход азначае адвольнае прыніжэньне, жыхарства на зямлі, паведамленьне спазнаньня аб сабе жывучым на ёй. Усходы духоўная, г.з. Дзева, зацьверджаная на зямлі: бо Яна нарадзілася ад зямлі; галява Яе дакраналася неба: бо як усякай жонкі галява муж, а Гэтая не ведала мужа, то галявой Яе быў Бог і Айцец, Які ахінуўшы Яе Духам Сьвятым, як бы боскае духоўнае насеньне, паслаў Сына Свайго і Слова – усямагутную сілу. Айцец даюраваліў, каб не праз натуральнае паведамленьне, але ад Духа Сьвятога і Дзевы Марыі звышнатуральным чынам Слова зрабілася целам няўхільна, і усялілася ў нас; таму што зносіны Бога з чалавекамі бывае праз Духа Сьвятога. Шмат умяшчалны ды зьмесьціць: маючы вушы чуць ды чуе. Выдалім ад сябе паняцьці цялесныя. Бажаство беззапальна, о людзі! Айцец, беззапальны які нарадзіў ад пачатку па існасьці, Таго жа Самога Сына ізноў беззапальна нараджае па будаўніцтве выратаваньня людзей, як сьведчыць і Богаайцец Давыд, кажучы: Гасподзь сказаў Мне: Ты Сын Мой; Я сёньня Цябе спарадзіў (Пс.2:7). Слова ніколі не можа быць датычным да прадвечнага нараджэньня, бо яно па-за часам

Цяпер зроблена брама, якая выходзіла на ўсход, праз якую Хрыстос увойдзе і выйдзе, і брама гэтая будзе зачыне (Іез. 44:1-2), у якіх Хрыстос ёсьць дзьверы авечкам. Яму імя Ўсход; праз Яго мы атрымалі доступ да Айца, крыніцы сьвятла. Цяпер падзьмулі ціхія ветракі, прадвесьнікі сусьветнае радасьці. Ды ўзрадуюцца нябёсы – горы і ўзрадуецца зямля – даліна, і да заплюхаецца мора ў радасьці! У ім нараджаецца ракавіна, якая, праз вышэйшае боскае зьзяньне, зачне ва ўлоньні і народзіць каштоўную жамчужыну – Хрыста. Зь яе Цар славы, апрануты ў парфіру плоці, выйдзе да паланёных прапаведаваць збаўленьне. Ды сьвяткуе прырода! Нараджаецца Агніца, праз якую Пастыр зробіцца агнцам і разарве вопратку старажытнай сьмерці. Ды гуляе дзявоцтва! Нарадзілася Дзева, якая – па словах Ісаі – зачне ва ўлоньні і народзіць Сына і назавуць Яго Эмануілам, г.з. зь намі Бог. Ведайце, Нестарыяне, і скарайцеся, бо зь намі Бог! Не чалавек, не Анёл, але Сам Бог! Прыйдзе і выратуе нас. Дабраслаўлёны крочачы ва імя Госпада; Бог Госпад і зьявіўся нам. Сьвяткуем сьвята ў гонар нараджэньня Багародзіцы. Узрадуйся Ганна, няплодная, не нараджаўшая, узьвесьці і засьпявай улоньнем не хварэўшая. Узрадуйся Якім: ад дачкі тваёй Юначкі нарадзіцца нам Сын і падасца нам; і назавецца імя Яго, Анёл вялікага савету аб сусьветным выратаваньні, Бог моцны. Ды пасарамаціцца Нясторый і ды зацісьне рукою вусны свае! Юнак – Бог: як жа не Багародзіца якая нарадзіла Яго? “Хто не вызнае сьвятой Дзеву Багародзіцаю, той бязбожнік.” Гэта – не мае словы, хоць я прыводжу іх у маім слове: іх, як сьвятую спадчыну, я атрымаў ад айца Рыгора Багаслова.

О дабрашчасная і цнатлівая пара, Якім і Ганна! Ад плоду улоньня вашага мы спазнаем вас, як некалі сказаў Госпад: ад пладоў іх спазнаеце іх. Вы праводзілі жыцьцё богадагоднае і годную Народжанай вамі. Пажыўшы цнатліва і праведна, вы вырабілі на сьвятло упрыгожваньне дзявоцтва: перш нараджэньне Дзеву, у нараджэньні Дзеву, і па нараджэньні Дзеву – адзіную і па розуме, і па душы, і па целе сапраўды дзеву. Ад бязгрэшнасьці і павінна расквітнець Дзева, каб, па дабраваленьню безьцялеснага Нарадзіўшага, у целе нарадзіць на сьвет адзінае адзінароднае Сьвятло, не нараджаючае, але заўсёды нараджаем, якога асаблівая асабістая уласьцівасьць ёсьць нараджэньне. О, якіх цудаў і якога запавету зрабілася падставай гэтая Юначка! Спараджэньне няплоднасьці, дзявоцтва нараджаючае, злучэньне Боскасьці і чалавецтва, запал і беззапальнасьць, жыцьцё і сьмерць, каб ва усім гэтым горшае пераможанае было лепшым. І гэта усё для майго выратаваньня, Госпадзі! Так Ты палюбіў мяне, што не праз Анёлаў, не праз іншае якое-небудзь стварэньне зрабіў маё выратаваньне, але як стварыў, так узнавіў мяне Ты Сам! Таму гуляю, сьпяваю, весялюся, ізноў вяртаюся да крыніцы цудаў і, захоплены захапленьнем, ізноў удараю ў цеўніцу духу і сьпяваю сьвяты гімн нараджэньню.

О чысьцейшая пара разумных галубкоў – Якім і Ганна! Выконваючы прадпісаную законам прыроды цноту, вы ўдастоіліся таго, што вышэй сіл прыроды. Вы нарадзілі сьвету ўсягодную Маці Бога, праводзячы жыцьцё набожнае і праведнае ў сутнасьці чалавечай, нарадзілі цяпер дачку вышэйшую Анёлаў, Уладарку Анёлаў. О дачка добрапрыгожая і найсалодкая! О лілея, сярод высмаглых галінак узросшая ад найшляхетнага царскага кораня Давыдава! Праз Цябе царства узбагацілася сьвятарствам. Праз Цябе зрабілася ужываньне закона і адкрыўся патаемны пад пісьмёнамі дух яго, калі сьвятарская вартасьць з калена Левітава перайшло ў Давыдава. О ружа, ад церніяў Юдзейскіх расквітнеўшая і сваёй боскай духмянасьцю усё напоўніўшая! О дачка Адамава і Маці Боская! Дабрашчасныя чрэслы і улоньне, зь якіх Ты адбылася! Дабрашчасныя рукі, якія насілі Цябе, і вусны, што цешыліся Тваімі найчыстымі цалаваньнем, – вусны адных толькі бацькоў, каб Ты заўсёды і ва усім была Дзеваю. Цяпер пачатак выратаваньні сьвету. Выклікніце Госпаду уся зямля, засьпявайце, узрадуйцеся і затрубіце! Узвысьце голас свой узвысьце, – не бойцеся! Бо нарадзілася нам Маці Боская ў сьвятым двары бацькоўскім, ад якой дабраваліць нарадзіцца Агнец Боскі, узяўшы грахі сусьвету. Узрадуйцеся горы – істоты разумныя, што імкнуцца на вышыні духоўнага бачаньня! Нараджаецца ўсяслаўная гара Госпада, вышынёй і месцам перазыходзячая ўсялякі пагорак і ўсялякую гару, – веліч Анёлаў і людзей, ад якой без рук цялесным чынам дабраваліў адкалоцца краевугольны камень – Хрыстос, адна іпастась, зьядноўваючая ў сябе розныя сутнасьці – Боскую і чалавечаю, і ствараючая Анёлаў і людзей, язычнікаў і цялесны Ізраіль, у адзіны духоўны Ізраіль: Гара Божая! – гара Васанская! гара высокая – гара Васанская! Што ж вы зайздросьліва глядзіце, горы высокія, на гару, на якой Бог зь добрай волі жыве, і Гасподзь жыцьме вечна! Калясьніц Божых процьма, тысячы тысяч сярод іх; сярод іх Гасподзь на Сінаі, у сьвятыні. (Пс. 67:16-18) дабрынёй боская, гэта значыцца Хэрувімаў і Сэрафімаў; верх Сінаю сьвяцейшы, які пакрывае не дым, не змрок, не бура, не жахлівы вагонь, але сьветлае зьзяньне Сьвятога Духа. Там слова Боскае на каменных дошках напісала закон Духам, як бы рукой сваёй, а тут само Слова Боскае ўвасобілася ад Духа Сьвятога і дзявочых крывей і дало само Сябе нашай сутнасьці сапраўдным лекаваньнем выратаваньня. Там манна, тут робячы ману салодкай.

Ды пакланіцца вялікая скінія, пабудаваная Майсеем у пустэльні зь усялякіх каштоўных рэчаў і раней яе быўшая скінія прабацькі Аўрааму, – ды паклоняцца адушаўлёнай і разумнай Скініі Боскай! Гэта зрабілася ня толькі месцам асаблівае дзеі Боскай, але рэальным ёмішчам Сына і Бога. Ды адчуе сваю нікчэмнасьць прад Ёй цалкам пазалочаны ківот, і носячая ману залаты сасуд, і сьвяцільнік, і трапэза, і ўсё старажытнае! Усё гэта таму толькі важна было, што зьяўлялася правобразам скініі духоўнае, як цень праўдзівага першавобраза. Цяпер заўсёды дзеючы Бог Слова, выйшаўшы зь нетраў Айца, склаў новы сьвітак, напісаны духам – мовай Боскай, як бы трасьцінай. Ён дадзены быў чалавеку, ведаючаму пісьменства, але той не разумеў яго: г.зн. Іосіф не пазнаў ні Марыі, ні моцы самой таямніцы. О дачка Якіма і Ганны сьвяцейшая, схаваная ад улады і сілы, і запаленых стрэлаў злога, жыўшая ў палацы Духа і захаваўшая бязгрэшнасьць як нявеста Боская і па існасьці Маці Бога! О дачка сьвяцейшая, яшчэ ў абдымках маці ляжачая, але страшная для сіл, што адпалі. О дачка сьвяцейшая, малаком маці сілкуемая і Анёламі атачоная! О дачка Богу прыемная, слава бацькоўская! Цябе шануюць усе роды, як Сама Ты аб Сябе праўдзіва казала (Лк. 1:48) О дачка, годная Бога, упрыгожаньне існасьці чалавечай і выпраўленьне прамаці Евы! Тваімі народзінамі яна ўзьнялася ад падзеньня. О дачка ўсясьвятая, упрыгожаньне жанчын! Хоць Ева зрабілася першым злачынцам, і праз яе, паслужыўшай для зьмея прыладай падзеньня прабацькі, сьмерць увайшла ў сьвет; але Марыя, пакорная волі Боскай, Сама перамагла зьмея спакусьніка і ўвяла ў сьвет несьмяротнасьць. О дачка сапраўды цнатлівая, без мужа зачаўшая, таму што ва ўлоньні Табой насімы мае Айца вечнага! О дачка на зямлі народжаная, у Богабацькоўскіх абдымках насіўшая Стваральніка! Цэльныя стагодзьдзі змагаліся, каму дастанецца слава Твайго нараджэньня; але прадвызначаны савет Бога, Творцы стагодзьдзяў, перамог гэтую барацьбу стагодзьдзяў, і апошнія зрабіліся першымі, ашчасьліўленыя Тваім нараджэньнем. Сапраўды, Ты зрабілася больш годнай усіх тварэньняў: ад Цябе адной Творца пазычыў частку – падмурак нашай існасьці; плоць Ягоная з Тваёй плоці, і кроў з Тваёй крыві; малаком саскоў Тваіх сілкаваўся Бог, і вусны Твае цалавалі вусны Боскія. О неспасьціжныя і невымоўныя цуды! Бог усіх, прадведаў годнасьць Тваю, палюбіў Цябе, – палюбіўшы прадпаставіў і ў наступны час выканаў раней наканаванае, зрабіў Цябе Багародзіцай, Маці і Гадавальніцай Сына Свайго і Слова. Справядліва кажуць, што супраціўнае ёсьць лекамі для супраціўнага; але нельга казаць, каб зь супраціўнага адбывалася супраціўнае, – хоць кожная рэч заключае ў сябе нешта, як бы супраціўнае сваёй уласьцівасьці, ад лішка таго, ад чаго яна паходзіць. Напрыклад, як грэх, праз добрае зрабіўшы мне сьмерць, крайне такім чынам зрабіўся згубным (Рым. 7:4); так падстава ўсялякага дабра (Бог), як бы праз супраціўнае, уладкаваў тое, што зроблена для нашага выратаваньня. А калі памножыўся грэх, шчодра закрасавала мілата. (Рым 5:20). Калі б мы захавалі першапачатковую еднасьць з Богам, то не ўдастоіліся б лепшага і найцудоўнага; а цяпер хоць, па чыньніку граху, і зрабіліся нягоднымі ранейшых зносінаў зь Ім, не захаваўшы таго, што атрымалі; але па міласэрнасьці Боскай памілаваны і зноў прыняты ў такія зносіны зь ім, якія ніхто не ў змозе разарваць, таму што прыняўшы нас у змозе сілы захаваць іх неразрыўнымі. Быў час, калі зямля знаходзілася ў глыбокай распусьце і народ Боскі, захоплены духам спакусы, пакінуў Госпада Бога свайго – Таго, які набыў яго Сябе рукой моцнаю і мышцай вялікай, у знаках цудаў вызваліў зь дому рабства Фараонава, правёў праз Чырвонае мора і кіраваў ім на шляху зь воблака у дзень і ноччу ў сьвятле вагню; калі Ізраіль павяртаўся сэрцам сваім у Егіпет, і такім чынам зрабіўся народ Божы не народам Божым, памілаваны – не памілаваным, улюблёны – не ўлюблёным. Таму цяпер нараджаецца Дзева, чужая прабацькаўскаму тленьню, заручаецца Самаму Богу, нараджае міласэрнасьць Боскую; і не народ Божы робіцца народам Божым, не памілаваны атрымлівае міласьць, не ўлюблёны робіцца ўлюблёным – таму што зь Яе нараджаецца Сын Божы ўлюблёны, у якім ўсё дабраваленьне Боскае.

Пладаносная лаза узрасла ад Ганны, і сасьпела найсалодкая гронка, які струменіць салодкі напой на зямлі народжаным у жыцьцё вечнае. Якім і Ганна пасеялі сабе ў праўду і зжалі плод жыцьця; яны запалілі для сябе сьвяцільнік веданьня і спагналі Госпада, – і зьявіўся ім расток праўды. Весяліся зямля і сыны Сіёну узрадуйцеся аб Госпадзе Богу вашым! Пустэльня расквітнела; бясплодная прынесла плод свой. Якім і Ганна як разумныя горы, падалі саладосьць. Радуйся, дабрашчасная Ганна, што ты нарадзіла дачку: гэта дачка ёсьць Маці Боская, – дачка сьвятла, крыніца жыцьця, вызваленьне жанчын ад асуджэньня. Будуць прасіць цябе найбагацейшыя людзі (Пс. 44:13), цары народаў з падарункамі прыйдуць і паклоняцца Ёй. Гэтую дачку Ты прывядзеш да Цара Ўсіх – Богу, апранутую ў боскую прыгажосьць дабротаў, як золатам вытканую вопратку і ўпрыгожаньне дабрыню Духа, Слава Яе ўнутры. Усялякай іншай жанчыны слава – муж, звонку прыходзячы; але слава Багародзіцы ўнутры; гэта – плод Яе ўлоньня. О жаданая і дабрашчасная дачка! Дабраслаўлёная сярод жанчын, і дабраслаўлёны плод улоньня Твайго! О дзева – дачка Давыда і Маці Ўладара Бога! О Боскі адушаўлёны вобраз, на які Творца Бог дабрапрыемна назірае; бо ў Яе розум, Богам кіруемы і да аднаго Бога скіраваны; усе жаданьне накіравана да Адзінага годнага жаданьня і любові; нянавісьць – толькі да граху і стваральніку яго. Ты будзеш мець жыцьцё лепшае жыцьця натуральнага, будзеш мець яго не толькі для Сябе Самой, таму што Ты не толькі для Сябе Самой народжана. Ты будзеш жыць для Бога, дабрыня якога ўступіла ў жыцьцё, каб паслужыць выратаваньню ўсяго сусьвету, каб праз Цябе выканаць старажытны савет Боскі аб увасабленьні Слова і нашым абагаўленьні. Твае сэрца нацешыцца словам Боскім і напоўніцца ім, як пладавітая аліва ў доме Боскім, як дрэва, пасаджанае пры вытоках вод Духа, як дрэва жыцьця, якое дасьць плод свой у прадвызначаны час, гэта значыцца ўвасобіўшагася Бога, вечнае жыцьцё ўсіх. Усе думкі Яе карысны душы, вольныя ад лішняга, аддаляючыеся ад усяго злога і згубнага; вочы Яе заўсёды скіраваны да Госпада, назіраючы вечнае і недасягальнае сьвятло; вушы, праз якія ўвайшло ўвасобіўшыся Слова, наладжаныя да слуханьня слова Боскага, насалоджваюцца салодкагалоснай цэўніцай Духа; ноздры адчуваюць добры водар пахашчаў Жаніха, які ёсьць Боскае міра, вольна выходзячае і намошчваючае чалавецтва свае: бо імя тваё – як разьлітае міра, гаворыць Сьвятое Пісьмо (Песьн. 1:2); вусны ўсхваляюць Госпада і цалуюць Ягоныя вусны; язык і гартань размаўляюць аб слове Божым і падаюць боскую салодкасьць; сэрца чыста і цнатліва, бачачы і жадаючы чысьцейшага Бога; улоньне, у якім знаходзіўся Неўмяшчальны, і саскі, малаком сілкуючыя Бога – немаўля Ісуса; брама Боская сапраўды дзявочая; рукі, насіўшыя Бога, і калені – пасад, перабольшылі Хэрувімаў, якімі моцнымі былі слабыя рукі і нямоглыя калені; ногі, кіруемыя законам Боскім, як сьвяцільнікам сьвятла, і неадступна за ім ідучыя, пакуль прывядуць любімага да любячай. Уся – палац Духа; уся – гара Бога жывога, які ўсяляе памкненьні рачныя, гэта значыцца дабрыні Сьвятога Духа; уся – добрая; уся – каля Бога: таму што узышоўшы вышэй Хэрувімаў і будучы ўзьнятая над Сэрафімамі, Яна наблізілася да Бога.

О цуд вышэй усіх цудаў! Жанчына зрабілася вышэйшай за Сэрафімаў, таму што Бог зьявіўся малым чым зьменшаны прад Анёламі. Ды змоўкне прамудры Саламон, ды не гаворыць, што няма нічога новага пад сонцам! О Богадабрашчасная Дзева, храм Бога сьвяты, які пабудаваў і ў які ўсяліўся духоўны Саламон – Кіраўнік сусьвету; храм, упрыгожаны не золатам і камянямі бяздушнымі, але замест золата зьзяючы Духам, замест каштоўных камянёў маючы шматкаштоўную жамчужыну – Хрыста, вугаль Боскасьці! Умольвай Яго датыкнуцца вуснаў нашых, каб мы, ачысьціўшыся, апелі Яго зь Айцом і Сьвятым Духам. Сьвяты, Сьвяты, Сьвяты Госпад Саваоф, адзіная Боскасьць у трох асобах! Сьвяты Бог і Айцец, дабраваліўшы ў Табе і зь Цябе адбыцца таямніцы, раней стагодзьдзя прадвызначанаму. Сьвяты моцны, Сын Боскі і Бог Адзінародны, стварыўшы Цябе цяпер ад бясплоднае Маці, каб Самому, Адзінароднаму зь Айца, і Першароднаму ўсяго стварэньня, нарадзіцца таксама Адзінародным зь Цябе, Дзевы Марыі, і Першародным ва шматлікіх братах, падобна нам прылучыўшыся зь Цябе плоці і крыві. Але Ён вырабіў Цябе не зь аднаго бацькі альбо адной маці для таго, каб дасканалая адзінароднасьць была асаблівай прыналежнасьцю адзінага адзінароднага; бо Ён адзін ёсьць Адзінародны зь адзінага Айца і адзіны Адзінародны зь адзінай Маці. Сьвяты несьмяротны, усясьвятой Дух, расой Боскасьці Сваёй захаваўшы Цябе непашкоджанай ад вагню боскага – як прадказала куст Майсея.

Радуйся, авечая купель (Віфэзда), сьвяты храм Боскай Маці! Радуйся, авечая купель, прабацькаўскае жыльлё Царыцы! Радуйся, авечая купель – старажытнае зборышча авечак Якава, а цяпер Царква небавобразная славеснага Хрыстова статку, раней аднойчы ў год прымаўшая Анёла Боскага, уздымаючага ваду, і толькі аднаго хворага выратоўвала ад хваробы і уздымала здаровым, а цяпер зьмяшчаючая цэлю процьму сіл нябесных, якія усхваляюць зь намі Багародзіцу, бездань цудаў, крыніцу сусьветнага лекаваньня. Яна прыняла не служачага Анёла, але Анёла вялікай рады, які сышоў, як добры дождж на руно, без шуму, і ўсяму пакутываючаму, да вылячэньня прагнаму, існасьць вярнуў да здароўя цэламу і жыцьцю вечнаму. Сілай Ягонай ляжаўшы ў Табе расслаблены чалавек ускочыў як алень. Радуйся, годная авечая купель, ды памножыцца дабрыня Твая! Радуйся Марыя, найсалодкая дачка Ганны! Бо любоў шматлікіх верных цягне да Цябе. Якімі словамі выяўлю Тваю велічную хаду, вопратку, прыгажосьць твару Твайго, дарослы розум у целе немаўля. Вопратка сьціплая, чужая раскошы і пяшчоце; поступ важная, спакойная. Цьвёрдая; нораў добры, не чужы вясёласьці, але непрыступны для мужчын: сьведка таму страх, ахінуўшы Цябе пры нечаканым вітаньні Анёла. Ціхая і пакорная бацькам. Думка пакорлівая, але заглыбленая ў вышэйшыя назіраньні. Гаворка прыемная, ідучая зь добрага сэрца. Як да назваць Цябе, калі не жыльлём годным Бога? Годна шануюць Цябе ўсе роды, як абранае ўпрыгожаньне чалавецтва. Ты слава сьвятароў, надзея хрысьціян, шматплодная лаза дзявоцтва: ад Цябе паўсюдна разьвілася квітненьне яго. Дабраслаўлёная Ты сярож жанчын, і дабраслаўлёны плод улоньня Твайго! Спавядаючыя Цябе Багародзіцай – дабраслаўлёны, не спавядаючыя – пракляты.

О сьвяшчэнная пара, Якім і Ганна! Прыміце ад мяне слова ў гонар Нараджэньня Багародзіцы. О дачка Якіма і Ганны, Уладарка! Прымі слова аб слугі грэшнага, але напоўненага палымянай любоўю і Цябе адзінаю атрымаўшага радаснай надзеяй, прадстаяцельку жыцьця, малельніцу прад Сынам Тваім і існая надзея выратаваньня. Зьнімі зь мяне цяжкую ношу грахоў; разгані змрочныя аблокі, ахінуўшыя мой розум ; памагчы зямную грубасьць маю; спыні спакусы; уладкуй шчасьліва жыцьцё; скіроўвай да нябеснай асалоды. Падай мір сусьвету і ўсім праваслаўным жыхарам горада гэтага, дасканалую і поўную радасьць і вечнае выратаваньне, малітвамі бацькоў Тваіх і ўсёй Царквы. Абуджай, абуджай усіх.

Радуйся, Дабрадатная, Госпад з Табой! Дабраслаўлёная Ты паміж жанчынамі і дабраслаўлёны плод улоньня Твайго – Ісус Хрыстос Сын Божы! Яму слава зь Айцом і Сьвятым Духам у бясконцыя вякі вякоў. Амін.

ІКОНА САФІІ (КІЕЎСКАЯ) ПРАМУДРАСЬЦІ БОСКАЙ

Дзень памяці: 8 верасьня

Абраз Сафіі, Прамудрасьці Боскай (Кіеўскай), займае асобнае месца ў іканаграфіі Кіеўскае Царквы. На іконе выява Боскай Маці і ўвасобіўшагася зь Яе Іпастась Прамудрасьці – Сын Боскі. Пад Прамудрасьцю, альбо Сафіяй маецца на ўвазе Сын Боскі, аб Якім у Кнізе Прыпавясьцяў Саламона гаворыцца: “Прамудрасьць стварыла Сябе Дом і зацьвердзіла сем слупоў” (9:1). У гэтых словах утрымліваецца ўказаньне на Хрыста, Сына Боскага, Які ў апостальскіх пасланьнях завецца “Боскай Прамудрасьцю” (1 Кар. 1:30), а ў слове “Дом” утрымліваецца ўказаньне на Ўсясьвятую Багародзіцу – Дзеву Марыю, ад Якой нарадзіўся Сын Божы. Выява на іконе сьведчыць аб выкананьні прароцтва. На абразе Сафіі Кіеўскай выява храму і стоячая ў ім Багародзіца ў хітоне, з пакрывалам на галаве, пад дахам, які падтрымлівае сем слупоў. Рукі і далоні Яе раскінуты, а стопы абапіраюцца на сярпавобразны месяц. Багародзіца трымае Прадвечнага Немаўля, дабраслаўляючага правай рукой, а ў левай руцэ немаўля дзяржава. На карнізе столі напісаны словы з Кнігі Прыпавясьцяў. Над дахам выявы Бога Айца і Бога Духа Сьвятога. Зь вуснаў Бога Айца сыходзяць словы: “Я зацьвердзіў стопы Яе”. Па абодва бакі выявы Архангелаў з раскінутымі крыламі, трымаючымі сымбалі свайго служэньня ў руках: з правага боку – Міхаіл з полымяным мячом Урыіл – зь маланкай апушчанай да долу, Рафаіл – зь альварастам міру; зь левага боку – Гаўрыіл з кветкай ліліі, Сэрафііл – з ружанцам. Іегудзіл – зь царскае каронай і Варахіл – зь кветкамі на белым пратку. Пад воблакам зь серпавобразным месяцам, выява амбону зь сем’ю прыступкамі, са стоячымі на іх старазапаветнымі тайнымі назіральнікамі ўвасабленьня Прамудрасьці – прабацькамі і прарокамі. На кожным з прыступак амбону надпісы: вера, надзея, любоў, чысьціня, пакора, дабрыня, слава. Сем прыступак амбону стаяць на сямі слупах, на якіх напісаны ўзятыя зь Апакаліпсіса выявы і іх тлумачэньні.

ЛЯСЬНІЦКАЯ ІКОНА БАГАРОДЗІЦЫ

Дні памяці: верасьня 8, верасьня 14

Лясьніцкі абраз Багародзіцы быў знойдзены ў сьвята Ўзьняцьця Крыжа Госпада ў 1683 годзе пастухом у галінах грушавага дрэва і перанесена ў найблізкую праваслаўную царкву вёскі Буковічы, недалёка ад сяла Лясны. Калі слава аб таямнічым зьяўленьні іконы разьнеслася па ўсяму навакольлю, каталікі вырашылі выкарыстаць абраз для пашырэньня каталіцтва. Яны гвалтам адабралі абраз у жыхароў Буковічаў у 1686 годзе і паставілі ў Лясьніцкім касьцёле. У пачатку XVIII стагодзьдзя манахі каталіцкага ордэну заснавалі ў Лясным вялікі касьцёл і манастыр у якім знаходзіўся цудатворны абраз. У 1863 – 1864 г.г. манахі каталіцкага ордэну бралі чынны ўдзел у вызваленчым паўстаньні Кастуся Каліноўскага. Пасьля паразы паўстаньня манастыр быў зачынены і пераўтвораны ў праваслаўны прыход, але абраз, вельмі шануемы беларусамі і зноў павернуты праваслаўным, застаўся на месцы і працягваў прыносіць беларусам шмат цудаў і вылячэньняў.