Акафіст Покрыву Ўсясьвятой Багародзіцы

Кандак 1

Абраная Прадвечным Царом, усявышэйшая ўсялякага стварэньня Нябеснага і зямлі Ўладарка, што прыйшла калісьці ў Улахернскую царкву на малітву, годнае пакланеньня зь набожнасьцю прыносячы, як у цемры жывучыя, пад Твой сьвятланосьбітны амафор і верай і радасьцю сябе аддаём. Ты ж, як маючы дзяржаву непераможную, ад усялякіх бед нас вызвалі, ды клічам Табе: Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад усялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Ікас 1

Архангелаў і Анёлаў палкі, з Прадвесьнікам, Багасловам і ўсіх сьвятых харамі, супрацьстаяць Табе, Уладарцы сваёй, у царкве Ўлахернскай і, замілаванае маленьня Твае аб усім сусьвеце чуўшы, са зьдзіўленьнем засьпявалі так:

Радуйся, Бога Айца безпачатковага прадвечнае дабраваленьня; радуйся, Бога Сына нятленнага ўсячыстае ёмішча.

Радуйся, Бога Духа Ўсясьвятога абранае жыльлё; радуйся, Горных чыноў анёльскіх няспыннае зьдзіўленьне

Радуйся, цёмных сіл апраметнай найжахлівы жах; радуйся, Ты ў паветры насімая шматвокімі Хэрувімамі.

Радуйся, Табе ўсяхвалу сьпяваюць шасьцікрылыя Сэрафімы; радуйся, Твайму ўсядобраму покрыву і мы, на зямлі народжаныя, удзячна пакланяемся.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 2

Бачыўшыя Цябе сьвяты Андрэй зь Епіфанам у царкве на паветры за хрысьціян Бога молячую, прызнаўшыя, як Маці ўзьнёслага на Нябёсы Хрыста Бога нашага, і, паўшы на зямлю, радасна пакланяліся ўсядобраму покрыву Твайму, сьпяваючы: Алілуя.

Ікас 2

Розумам недасягальна ёсьць, Багародзіца Дзева, у абароне людзей праваслаўных, таму не разумеюць ворагі нашы, наколькі моцнай ёсьць малітва Маці Боскай. Мы ж, аб Тваёй абароне добра ведаючы, заўсёды Табе зь замілаваньням сьпяваем:

Радуйся, усяміласэрная Суцяшальніца ўсіх скарбутных і абцяжараных; радуйся, няспынная Настаўніца ўсіх заблукаўшых і асьлепленых.

Радуйся, справядліва скіраваны на нас гнеў Боскі Тваім маленьнем хутка спыняючая; радуйся, злыя запалы нашы ўсямагутным рухам адганяючая.

Радуйся, моцнае абуджэньня сьпячых сумленьня; радуйся, няцяжкае пераадоленьня думак і спраў беззаконных.

Радуйся, праз Цябе апраметная стогне і духі злыя трымцяць; радуйся, праз Цябе брама раю нам адчыняецца.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 3

Моц Усявышняга ахінае зь верай і набожнасьцю аддаючых сябе пад усячысты покрыў Твой: бо толькі Табе адзінай, Усясьвятой і Ўсячыстай Маці Бога, дадзена, каб усялякая просьба Твая выконвалася. Таму верна ўсялякі праваслаўны славасловіць Цябе і Сына Твайго, сьпяваючы: Алілуя.

Ікас 3

Маючы багацьця міласэрнасьці бясконцае, усім канцам зямлі працягваеш руку дапамогі, Уладарка: хворых вылячэньне, пакутывачых палёгка, сьляпым зрок і ўсім усё па кожнага патрэбе падаеш, удзячна сьпяваючым:

Радуйся, Праваслаўя неразбуральная цьвярдыня і агароджа; радуйся, сьвятых храмаў і алтароў найпершае ўпрыгожаньня.

Радуйся, набожнасьці надзейная ахарона; радуйся, добрых сэрцам кіраўнікоў гарадзкіх няспынная Дапамога.

Радуйся, непераможная Ваявода камандзіраў і ваяроў хрысьціянскіх; радуйся, сьвяты люстэрка праўды судзьдзям справялівым.

Радуйся, дасканалы Розум настаўнікаў; радуйся, дабраслаўленьня дамоў і радоў набожных.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 4

Бурай шматлікіх бед паланёным, нам дапамагаеш, Уладарка: бо стаіш прад алтаром Госпада працягнуўшы рукі Твае, і молішся, дык калі нашу нягодную малітву адкіне Госпад, Цар Славы, паслухае маленьня заклікаючых імя Твае сьвятое, Сыну Твайму сьпяваючых: Алілуя

Ікас 4

Пачуў Госпад Бог Ісуса Навіна, молячагася і просячага сонца спыніцца, каб адпомсьціць ворагам. Чуе і цяпер Тваю малітву Госпад Ісус, абраны Палац Духа Сьвятога. Таму і мы, грэшныя, на Твой надзею маючы покрыў, Табе, як Боскай Маці, сьпяваем:

Радуйся, ад Сонца нястворанага асьветленая і нас сьвятлом не заходзячым асьвячаючая; радуйся, зьзяньнем усячыстай Душы Тваёй ўсю зямлю адукаваўшая

Радуйся, чысьцінёй цела Твайго ўсе нябёсы разьвесяляўшая; радуйся, сьвятых манастыроў Хрыстовых покрыў і забесьпячэньня.

Радуйся, верных пастыраў Царквы бадзёрасьць і навучаньня; радуйся, набожных манахаў і манахіняў Настаўніца.

Радуйся, непераможны супакой старцаў набожных; радуйся, таямнічае вясельля чыстых дзеў і ўдоваў.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 5

Богаабраны Маісей, у старажытнасьці на Амаліка паўстаўшы, рукі працягнуўшы ворага народу Ізраільскага перамог. Ты ж, о Боская Маці, працягнуўшы рукі Твае ў маленьні, заўсёды перамагаеш ворагаў хрысьціян і нам шчытом ёсьць непераможным, сьпяваючым: Алілуя.

Ікас 5

Бачыўшы Цябе ў царкве Ўлахернескай, у паветры малебна рукі да Сына і Бога працягваючую, сьвятых сабор радасна зь Архангеламі і Анёламі ўдзячную Табе песьню засьпявалі. Мы ж, мацнейшымі, чым Майсея рукі, рукамі Тваімі ўмацаваныя, замілавана сьпяваем:

Радуйся, Твая падтрымлівае ўсіх нас толькі Тваёй да нас любоўю і міласэрнасьцю; радуйся, прад Ёй жа ворагі нашы, бачныя і нябачныя, стаяць ня здольныя.

Радуйся, цёмныя палкі запалаў і спакусаў нашых праганяючая; радуйся, Вагонь Боскі – Хрыста бясшкодна ў руце Сваёй трымаўшая і нас, халодных, тым запальваючая.

Радуйся, паўстаўшых на запалы плоцкія, цнотай годна вянчаньня; радуйся, жывучых у пасьце і бязмоўя заўсёды суразмоўніца.

Радуйся, зьнямоглых ад маркоты і скрухі хуткая Суцяшальніца; радуйся, дабрынёй пакоры і цярплівасьці пастаўшчыца.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 6

Апавядальнікам няспынных дабротаў і міласьці Тваёй выявіўся сьвятой Раман Салодкасьпеўнік, калі ад Цябе ў сьне прыняў сьвітак кніжны: таму будучы адукаваны мудра пачаў сьпяваць славу Табе, сьвятым жа пісаць хвалу, сьпяваючы зь верай: Алілуя.

Ікас 6

Зазьзяў ад праўдзівага Сонца Праўды Сьвітанак, Дзева Богаюначка, адукаваўшая ўсіх прамудрасьцю Бога Сына Твайго і ў вызнаньня праўды прыводзячая сьпяваючых Табе так:

Радуйся, Моц Боскую і Прамудрасьць Боскую – Хрыста ў плоці нарадзіўшая; радуйся, маладумную мудрасьць стагодзьдзя нашага пасароміўшая і асьлепленых ёй на шлях праўдзівы скіраваўшая.

Радуйся, сьвятой веры ахоўніца і праваслаўных догматаў Настаўніца; радуйся, нягодных ерасей і тленатворчых расколаў Зьнішчальніца.

Радуйся, тайнае і нядобрае праўдзіва прадбачачы і праўдзіва папераджаючы; радуйся, ілжывых прарокаў і ганебнага гадальніцтва пасароміўшая.

Радуйся, у час роздумаў думку добрую на сэрца падаючая; радуйся, ад згубных пачынаньняў і неразумных жаданьняў абараняючая.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 7

Хоць выяўляе доўгацярплячы Ўсябачны Госпад у Сваё чалавекалюбстве незьлічонай шчодрасьці бездань, абраў Цябе ў адзіную Маці Сваю і стварыў Цябе людзям непераможнай абаронай: нават калі хто зь іх і праўдзівага асуджэньне судом Боскім годны, Тваім ўсягодным дзяржаўным пакровам захоўваецца дзеля каяньня, сьпяваючы: Алілуя.

Ікас 7

Дзіўныя справы Твае ў Усячыстай Маці Тваёй, Госпад, калі прыцудоўны амафор у руце Яе, зьзяючы мацней праменьняў сонечных, паказаў. Ім жа пакрыўшы людзей, быўшых у царкве Ўлахернескай. Аб гэтым знаку міласэрнай Яе абароны пачуўшы, жахам і радасьцю напоўненыя, усе сьпяваюць:

Радуйся, нерукатворны амафор, як воблака, над усім сусьветам раскінуўшая; радуйся, прадвечнага Архірэя, Сына Свайго, знак у руках Сваіх трымаючая.

Радуйся, новую міласьць і новую дабрыню гэтым у Царкве Праваслаўнай выяўляючы; радуйся, слуп воблачны ад спакусаў сусьвету ўсіх нас пакровам ахоўваючы

Радуйся, слуп вогнены, сярод імглы грахоў усім нам шлях выратаваньня паказваючы; радуйся, у праўдзівай набожнасьці жывучых яўнае ўмацаваньня.

Радуйся, таемных сярод сусьвету слуг Боскіх таемнае адукаваньня; радуйся, і мяне, грэшнага, не пакідаючая без Сваёй пакровы і дабраваленьня.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 8

Дзівосна зь Нябёсаў у Ўлахернескую царкву зьявіўшуюся, Цябе Анёлы апяваюць, апосталы славяць, хор сьвяціцеляў і звышгодных жанчын сутонна ўсхваляць. Прадвесьнік з Багасловам пакланяюцца, людзі ж, быўшыя ў царкве, з радасьцю сьпяваюць: Алілуя.

Ікас 8

Усімі вышэйшымі і ніжэйшымі ўладарыўшы Госпад, бачыў Цябе, Маці Сваю, ў царкве стоячую і зь замілаваньням да Яго молячую, мовіць: “Прасі, Маці Мая, ніколі не адвярнуся ад Цябе, але выканаю ўсе просьбы Твае і ўдзячнасьць Табе ўсіх сьпяваць навучу”:

Радуйся, Каўчэг Запавету, у ім жа захоўваецца асьвячэньня ўсяго роду чалавечага; радуйся, дыскас усясьвятой, на ім жа жадаючым праўды падносіцца Хлеб Жыцьця Вечнага.

Радуйся, сасуд ўсязалаты, у ім жа падрыхтаваная дзеля нас плоць і кроў Боскага Агнца; радуйся, пакінутых лекарамі ў Свае ўсямагутныя рукі прымаючая.

Радуйся, зьнямоглых целам, але не духам і вераю, зь ложка хваробы ўздымаючая; радуйся, гінуўшым ад хваробы розум новы і лепшы сэнс падаючая.

Радуйся, на сьмяротным шляху запалаў і граху нас прамудра спыняючая; радуйся, жорсткасьць некаяннага сэрца нашага на дабрыню каяньня зьмяняючая.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 9

Усе палкі анёльскія прыносяць хвалу Табе, праўдзівай Маці Боскай і Абаронцы ўсіх прыходзячых да Цябе, ведаючы, як непераможна пакровам Тваім праваслаўных радуеш, грэшнікаў абараняеш, у бедах знаходзіўшыся вызваляеш і молішся аб усіх верных, сьпяваючых: Алілуя.

Ікас 9

Мудрацы шматвяшчаўшыя, як рыбы безгалосыя, не ведаюць, як славіць па годнасьці вялікае ўсячыстага Покрыву Твайго сьвята: бо ўсё ад іх аб Табе выказанае не годна апісаць нязьлічоныя шчадроты Твае. Мы ж, Твае нязьлічоныя даброты бачыўшы, з радасьцю сьпяваем:

Радуйся, ад язваў і ўсязгубнасьці сьмяротнай нас захаваўшая; радуйся, ад неспадзяванага трымценьня зямлі гарады і вёскі абараняючая.

Радуйся, ад павадку і патапленьня рукой усямоцнай ратуючая; радуйся, ад паленьня вогненага расой малітваў Тваіх вызваляючая.

Радуйся, ад голаду душэўнага і цялеснага Хлебам Жыцьця забясьпечваючая; радуйся, удары маланкі і грому ад галоў нашых адводзячая.

Радуйся, ад палону варожага і таемных забойцаў ратуючая; радуйся, ад хатняй бойкі і варожасьці адзінакроўным мірам і любоўю агароджваючая

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 10

Выратаваць жадаючы род чалавечы ад спакусы варожай Чалавекалюбчы Госпад Цябе, Маці Сваю, падараваў нам, зямным, у дапамогу, покрыў і абарону, ды ў скрусе знаходзячымся суцяшэньня, скарбутным радасьць, пакрыўджаным абаронца і ўсіх з безданяў грахоўных уздымаючая, сьпяваючых: Алілуя.

Ікас 10

“Уладар Нябесны, - мовіць у малітве на паветры зь Анёламі стоячы ўсягодная Ўладарка, - прымі ўсялякага чалавека, молячагася Табе і заклікаючага імя Мае ў дапамогу, ды не сыдзе ніхто ад твару Майго галодны і непачуты”. Гэтую добрую малітву чуўшыя, саборы сьвятых удзячна засьпявалі:

Радуйся, чыстых рукамі і сэрцам земляробаў дабраслаўлёнымі пладамі вянчаючая; радуйся, дапамога і праўдзівая ўзнагарода ўсім дабро няспынна робячым.

Радуйся, клятвазлачынства і няпраўды ўсенароднае выкрыцьцё; радуйся, патрабуючым ў дарозе, на зямлі і на моры неспадзяваная дапамога.

Радуйся, бязьдзетных бацькоў пладамі веры і духа радуючая; радуйся, сірот нябачная Выхавацелька.

Радуйся, моцная Абаронца, у палоне і выгнаньні знаходзячыхся; радуйся, няспынная Апякунка ў цямніцах сядзячых.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 11

Сьпеў усязамілаваньня чуўшы і цёплай мілітве Тваёй аб нас радуючыся, просім Цябе, Дзева Багародзіца, не пагрэбуй маленьнямі слуг Тваіх: бо да Цябе ў бедах і скрусе зьвяртаемся і прад Табой сьлёзы нашыя льем, сьпяваючы: Алілуя.

Ікас 11

Як сьвятлапрыемную сьвечку, у малітве гарачую, бачыўшы Цябе на паветры ў Улахернскай царкве, сутонна з шматлікімі вернікамі, ў ёй знаходзячыміся, прамаўляючы: “Адкуль мне гэтае, ды прыйшла Маці Госпада Майго да мяне?”. Сьвяты ж Андрэй зь Епіфанам цёпла моляцца да Цябе, сьпяваючы:

Радуйся, усіх падарункаў духоўных і цялесных незайздросныя Падаўца; радуйся, пачынаючых каяньня грэшнікаў надзейная Прадстаяльніца.

Радуйся, змагаючыхся зь запаламі і нападамі варожымі няспынная Дапаможніца; радуйся, нябачнае пакора ўладароў жорсткіх і зьверанораўных.

Радуйся, таемны спакой і радасьць слуг у послуху знаходзячыхся; радуйся, усяжаданае стварэньня добрых сем’яў.

Радуйся, парадзіх хуткае і бязбольнае вызваленьне; радуйся, ў час спачыну адзіная нам усім Дапамога.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 12

Дабрыню Боскую выпрасі нам ад Сына Твайго і Бога, працягні нам руку дапамогі, адгані ад нас усялякага ворага і супраціўніка і зьміры жыцьцё наша, ды не загінем зло без каяньня, але прымі нас ў вечныя пакровы, Апякунка наша, ды радуючыся Табе сьпяваем: Алілуя.

Ікас 12

Апяваючыя Твой дзяржаўны покрыў, хвалім Цябе ўсе, як няпахістную Прадстаяцельку нашу, і пакланяемся Табе, аб нас молячай: бо верым і спадзяемся, вымаліш ад Сына Твайго і Бога даброты вечныя і часовыя усім зь любоўю сьпяваючым Табе:

Радуйся, усяго сусьвету ўсямоцная абарона; радуйся, усяго зямнога і нябеснага асьвячэньня.

Радуйся, усіх пораў году дабраслаўленьня; радуйся, усіх нагавораў і спакушэньня, ад сусьвету зямнога, плоці і д’ябла сыходзячых, перамога.

Радуйся, нечаканае прымірэньня жорстка варагуючых; радуйся, нечаканае выпраўленьня непакаяных грэшнікаў.

Радуйся, не адкідаючая ўсімі пагарджаных адкінутых; радуйся, найбольш адчайдушных ад бездані гібелі выратоўваючая

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 13

О Ўсясьвятая Маці, Усячыстая Ўладарка, Дзева Багародзіца! Да Цябе скіроўваю вочы душэўныя і цялесныя, да Цябе працягваю зьнямоглыя рукі і з бяздоньня сэрца клічу: паглядзі на веру і пакору душы маёй, пакрой мяне ўсямагутным амафорам Тваім, ды вызвалюся ад усіх бед і скрухі, і ў гадзіну сьмерці маёй, о Ўсядобрая, прыйдзі да мяне і ад прыгатаванага праз грахі мае пазбаў, пакланяючыся сьпяваю: Алілуя. (тройчы)

Ікас 1

Архіанёлаў і Анёлаў палкі, з Прадвесьнікам, Богасловам і ўсіх сьвятых харамі, супрадстаяць Табе, Уладарцы сваёй, у царкве Ўлахернскай і, замілаванае маленьня Твае аб усім сусьвеце чуўшы, са здзіваваньням засьпявалі так:

Радуйся, Бога Айца безпачатковага прадвечнае дабраваленьня; радуйся, Бога Сына нятленнага ўсячыстае ўмясьцілішча.

Радуйся, Бога Духа Ўсясьвятога абранае жыльлё; радуйся, Горных чыноў анёльскіх няспыннае зьдзіваваньня.

Радуйся, цёмных сіл апраметнай ўзяжахлівы жах; радуйся, Ты ў паветры насімая шматвокімі Хэрувімамі.

Радуйся, Табе ўсяхвалу сьпяваюць шасьцікрыдыя Сэрафімы; радуйся, Твайму ўсядобраму пакрову і мы, на зямлі народжаныя, удзячна пакланяемся.

Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад ўсялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

Кандак 1

Абраная Прадвечным Царос, усявышейшая ўсялякага стварэньня Нябёснага і зямлі Ўладарка, прышоўшай калісьці ў Улахернскую царкву на малітву, годнае пакланеньня зь набожнасьцю прыносячы, як у цемры жывучыя, пад Твой сьвятланосьбітны амафор і верай і радасьцю сябе аддаем. Ты ж, як маючая дзяржаву непераможную, ад усялякіх бедаў нас вызвалі, ды клічам Табе: Радуйся, Радасьць наша, пакрой нас ад усялякага зла ўсягодным Тваім амафорам.

ПАКРЫЎ УСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

У цараваньне Льва VI Філёзафа (886 – 911), у 910 годзе, у час нападу сарацынаў на Грэцкую імпэрыю, сьвяты Андрэй Юродзівы і ягоны вучань Епіфан, знаходзячыся 1 кастрычніка ў Канстантынопальскім храме, дзе захоўвалася рыза Багародзіцы, у час усяночнага нядзельнага сьпеву пабачылі ў паветры дзіўнае зьяўленьне Ўсясьвятой Дзевы Багародзіцы ў атачэньні прарокаў, апосталаў і анёлаў. Уся ахінутая сонечным сьвятлом, яна малілася за грэшнікаў і накрывала хрысьціян сваім годным амафорам. Пабачыўшы гэтае зьяўленьне, Андрэй спытаў свайго вучня Епіфана: “бачыш, браце, царыцу і Багіню ўсіх, якая моліцца за ўвесь сусьвет?” – “Бачу, сьвяты ойча, і жахаюся”, – адказаў яму Епіфан. Зьяўленьня было праслаўлена адразу тымі, хто маліўся ў храме, а неўзабаве і ўсім Канстантынопалем.

Жыхары Канстантынопалю, пачуўшы аб гэтым зьяўленьні, узрадаваліся, што Бог малітвамі Абаронцы вызваліць усіх ад бяды, якую нарабілі ім ворагі, якія ўварваліся ў іх імпэрыю. І напраўду, неўзабаве пасьля зьяўленьня Багародзіцы, ворагі Царквы былі пераможаны.

Гонар усталяваньня сьвята Пакровы належыць Кіеўскай Царкве, якая зь самага пачатку верыла ў пакрыў Багародзіцы і асьвяціла дзень зьяўленьня яго ўрачыстым сьвяткаваньнем. Зьяўленьне адбылося 1 кастрычніка, і ў гэты дзень Царква ўсталявала сьвята Покрыва Ўсясьвятой Багародзіцы. Услаўляючы сваю нябесную Абаронцу, Царква сьпявае: “Сёньня мы, людзі праваслаўныя, радасна сьвяткуем, асьвячоныя Тваім, Боская Маці, зьяўленьнем і, уздымаючы вочы да Твайго ўсячыстага вобразу, на каленях просім: пакрой нас годнай Тваёй покрывам і вызвалі нас ад усяго злога, молячы Сына Твайго, Хрыста Бога нашага, каб выратаваў душы нашы.”

“Узьвялічваем Цябе, Усясьвятая Дзева, і шануем покрыву Тваю сьвятую, бо Цябе бачыў сьвяты Андрэй у царкве, як за нас Ты Хрысту малілася.”

Гэта сьвята вельмі вялікае, апрача Божай службы, Праваслаўная Царква служыць акафіст Божай Маці. У акафісьце часта паўтараюцца словы: “Радуйся, Радасьць Наша, пакрой нас аб ўсяго злога годным Тваім амафорам”. Амафорам называецца доўгая шырокая тканіна, упрыгожаная крыжам, якую носяць япіскапы ў часе богаслужбы. Амафор аперазывае іх плечы і зьвісае да зямлі. Амафор азначае сабой асаблівую мілату Боскую, якой абдараваны япіскап, і тое, што ён турбуецца аб усялякім чалавеку, які заблукаў ці адстаў ад Царквы.

Покрыва Боскай Маці для Праваслаўнае Царквы сьведчыць ўспаміны аб розных выпадкі добрай дапамозе Багародзіцы веруючым, якія былі ў Царкве.

Трапар сьвята, тон 1

У гэты дзень мы, праваслаўныя людзі, / урачыста сьвяткуем, / асьветленыя Тваім, Багародзіца, прышэсьцем, / і, пазіраючы на Тваю ўсячыстую выяву, са замілаваньнем заклікаем: / “Пакрой нас сьвятым Тваім Покрывам / і пазбаў нас ад усякага зла, / умольваючы Сына Твайго, Хрыста Бога нашага, / выратаваць душы нашы”.

СЬВЯЦІЦЕЛЬ МІХАСЬ, МІТРАПАЛІТ КІЕЎСКІ

Верасень 30 (Перанясеньне мошчаў)

Сьвяціцель Міхась, першы мітрапаліт Кіеўскі, па Іякімаўскай летапісы, родам сірыец, па іншых летапісных паведамленьнях – баўгары або сэрб. У 989 году ён прыбыў з Корсуню разам зь іншымі сьвятарамі да Кіеўскага князя Уладзіміра , незадоўга да гэтага (у 988 г.) прыняўшага Хрост.

На дзель першага мітрапаліта Кіеўскай Царквы выпала нялёгкае, але дабрадатнае служэньне. Ён дбайна абыходзіў Кіеўскую зямлю, прапаведуючы Сьвятое Эвангельле, хрысьцячы і павучаючы прыняўшых хрост людзей, засноўваючы першыя храмы і духоўныя школы. У Растове ён заснаваў першую драўляную царкву ў гонар Усьпеньня Усясьвятой Багародзіцы і паставіў тамака япіскапам Хвядора Грэка. Сьвяціцель Міхась быў мудрым і ціхім, хоць і строгім герархам. Кіеўская Царква захавала памяць аб заслугах першасьвяціцеля: у сынодзіках Наўгародзкага і Кіеўскага Сафійскіх сабораў ён па праве завецца першым кіраўніком Кіеўскае Царквы.

Спачыў сьвяціцель Міхась у 992 г. і быў пахаваны ў Дзесяцінае царкве Ўсясьвятой Багародзіцы ў Кіеве. Каля 1103 г. пры сьвятым ігумене Феактысьце, ягоныя мошчы былі перанесеныя ў Антоніеву пячору, а 1 кастрычніка 1730 г. у Вялікую Пячорскую Царкву (храм Усьпеньня). У сувязі з гэтым памяць ягоная ўсталяваная на 30 верасьня, а таксама на 15 чэрвеня – дзень спачыну. Раней памяць яго сьвяткавалася і 2 верасьня, разам зь звышгоднымі Антоніем і Хвядосам Пячорскімі. Пацверджанне гэтаму ўтрымлівае служба яму: у 2-1 вершыры на “Хваліце” аб сьвяціцелю Міхасю гаворыцца так: Першы Новага году пачынаючы абыход, як найпершаму табе, дабрашчасны, і кіруючаму Кіеўскае зямлі архірэю, першыя песьні ў пашану прыносім”.

ЗВЫШГОДНЫ ХАРЫТОН СПАВЯДАЛЬНІК

(Дзень памяці 28 верасьня)

Звышгодны Харытон Спавядальнік пацярпеў у Іконіі ў час аднаго зь ганеньняў на хрысьціян пры імпэратары Галэрыі (305 – 311), Максіміяне (305 – 313) альбо Лікініі (311 – 324). У подзьвігу спавяданьня яго ўмацоўваў добры набожнасьцю прыклад сьвятой першамучаніцы Фёклы (памяць 24 верасьня), народжанай у яго родным горадзе, памяць якой ён асабліва глыбока шанаваў. Сьвяты Харытон мужна выкрываў язычніцкіх багоў і цьвёрда спавядаў веру ў Адзінага Праўдзівага Бога – Хрыста Выратавальніка. Сьвяты спавядальнік пацярпеў жорсткія пакуты, але, па Задуму Боскаму, застаўся жывы.

Калі ганеньні сьціхлі, сьвяты быў вызвалены зь зьняволеньня і усё сваё жыцьцё прысьвяціў служэньню Госпаду. Накіроўваючыся ў Ерусалім на глыбокую пашану сьвятым месцам, ён патрапіў у рукі разбойнікаў. Яны зьвязалі яго і кінулі ў пячору, намерваючыся затым забіць, а самі пасьпяшаліся за новай здабычай.

У чаканьні сьмерці сьвятой горача маліўся, дзякаваў Бога і прасіў Яго стварыць з ім па волі Сваёй. У гэты час у пячору запаўзла зьмея і стала піць віно зь стаяўшай тамака чары, атруціла яе сваім сьмяротным ядам. Вярнуўшыся ў пячору, разбойнікі напіліся атручанага віна і ўсё да аднаго загінулі. Звышгодны Харытон узьнёсшы падзяку Богу, пачаў жыць на месцы свайго цудоўнага ўратаваньня. Нарабаванае разбойнікамі золата ён раздаў жабракам і ў манастыры, а ў разбойніцкай пячоры задаволіў царкву, вакол якой са часам утварыўся манастыр – знакамітая ў Палестыне Фаранская Лаўра. Звышгодны Харытон сам склаў жорсткі ўстаў для свайго манастыра. Імкнучыся да адзіноты, звышгодны сышоў далей у пустэльню, але і там не адпрэчыў тых, хто патрабаваў яго духоўнага кіраўніцтва, і заснаваў яшчэ два манастыра – Іерыхонскі і Сукійскі, які мае назву “Старой Лаўры”.

У канцы жыцьця звышгодны Харытон жыў у пячоры на нары, каля Сукійскага манастыра, але не пакідаў кіраваньня братамі ўсіх трох заснаваных ім манастыроў. Па паданьню, звышгодны Харытон Спавядальнік склаў чын манаскага пострыгу. Спачыў звышгодны Харытон ў глыбокай старасьці і быў пахаваны, па яго запавету, у Фанарскам манастыры, у царкве, пабудаванай на месцы пячоры разбойнікаў.

Трапар Харытону Спавядальніку, тон 8

Сьлёз тваіх струменямі, пустэльню бясплодную апрацаваў ты / і з глыбіні подыхам, у сто разоў ад працы падала яна, / і быў ты сьвяцільнікам сусьветным, / зьзяючы сілай цудаў, ойча наш Харытон, / таму малі Хрыста Бога, каб выратавацца душам нашым.

Чаму ЎАПЦ жадае пад амафор Канстантынопалю?

Украінская П\Аўтакефальная Праваслаўная Царква назвала адным з галоўных сваіх прыярытэтаў уваходжаньне ў супрычасьце зь Сусьветным патрыярхатам, гэта значыцца вяртаньня аб амафор Канстантынопаля. Кіраўнік УАПЦ мітрапаліт Мяфодзій распавёў Бі-Бі-Сі аб магчымасьць аб’яднаньня ўкраінскага праваслаўя і аб сваіх намеры аб’яднацца з Канстантынопалем.

Бі-Бі-Сі: Чаму ў апошніх намаганьнях ёсьць спроба вярнуцца пад амафор Канстантынопаля?

Мітрапаліт Мяфодзій: Працягам тысячагадовай гісторыі мы заўсёды былі з Канстантынопалем, ён наша маці, ён нас заснаваў і ён аб нас клапаціўся. Мы 18 гадоў шукалі шляхі, каб неяк легалізаваць нашу Царкву, каб увайсьці ў праваслаўны сьвет, каб былі нармальныя кантакты, каб мы мелі магчымасьць сьведчыць, што жадае наша Царква. Таму што мы як у цямніцы, нас уціскаюць, не даюць аніякай інфармацыі.

Мы не жадаем зрабіцца часткай Канстантынопаля, мы жадаем на час увайсьці, каб легалізавацца, прыняць кананічнасьць, каб мець магчымасьць зносіцца з праваслаўным сьветам. Найперш мы зараз просім шырокую аўтаномію. Мы жадаем жыць сваім жыцьцём, але каб нас прадстаўляў і абараняў Сусьветны патрыярх. Вы ведаеце, што ў нас вельмі моцны сусед зь Масквы, які не вельмі будзе зь намі цырымоніцца.

Бі-Бі-Сі: Як гэты працэс, гэта значыць пераход пад руку Канстантынопаля, магчыма ўспрымаць на фоне перамоў аб аб’еднаньні праваслаўных Цэркваў ва Ўкраіне? Пры тым, што маскоўская праваслаўная царква пачынае перамоўны працэс з праваслаўнай царквой кіеўскага патрыярхату, і што размовы аб магчымым узьяднаньні ўкраінскіх праваслаўных цэркваў кожны раз гучнейшыя, як гэта магчыма супаставіць? Ці не супярэчыць тое, што робіць Ваша Царква гэтаму магчымаму ўзьяднаньню ўкраінскіх праваслаўных цэркваў?

Мітрапаліт Мяфодзій: Вы ведаеце, Уладыка Філярэт першы раз сустрэўся, але мы ўжо вядзем ужо амаль дзесяць гадоў афіцыйныя перамовы, яны ў нас легалізаваныя, і Сынод Украінскай Праваслаўнай Царквы прыняў гэта да ведама, у нас ёсьць камісіі для перамоў на ўзроўні япіскапату, а там пакуль што аніякіх перамоў няма, гэта была першая сустрэча. Я рады, што яны здолелі сесьці за адзін стол, але інакш трэба па хрысьціянскі ставіцца адзін да аднаго. Ніколі ў жыцьці не будзе перашкаджаць тое, што мы будзем у Канстантынопалі.

Бі-Бі-Сі: Ці азначае Ваш такі адказ на тое, што магчыма пачынаюцца перамовы аб узьяднаньні паміж УПЦ КП і МП тым, што Вы скептычна ацэньваеце магчымасьць узьяднаньня?

Мітрапаліт Мяфодзій: Пакуль што аніякіх перамоў няма, і ў найблізкім часе нічога не будзе, пазыцыя ўладыкі Філярэта на столькі цьвёрдая, што аніякай там талерантнасьці няма. Ён толькі са сваёй кропкі зору ўсё бачыць, ён ніколі не саступіць. Мы ведаем гэта зь сваіх асабістых перамоў зь Уладыкам. Мы ішлі на ўсе саступкі. А ў канцы ад яго пачулі: “Хто Вы такія? Мы – кажух, а вы – гузік на кажусе”. І на гэтым ўсё скончылася

Бі-Бі-Сі: Патлумачце калі ласка ў чым праблема таго, што некаторыя людзі ва Ўкраіне кажуць, што галоўная праблема не ў рэлігіі, не ў веры, не ў цэрквах, а проста ў тым, што царкоўныя кіруючыя мужы змагаюцца за тое, хто будзе найгалоўным, гэта значыцца: два ўкраінца – тры гэтмана?

Мітрапаліт Мяфодзій: Вы правільна кажаце, што ўся віна ў нас саміх. Ніхто не хоча адзін аднаму саступіць. Але патрэбна зразумець, асабліва Ўладыку Філярэту, што без часьціны, якая ёсьць зараз Украінская Праваслаўная Царква Маскоўскага Патрыярхату ніякай аўтакефаліі немагчыма. Я лічу, што калі мы ўсе зьяднаемся, а гэта будзе так, жадаем мы таго, альбо не жадаем, тады магчыма будзе абіраць аднаго патрыярха, кананічнасьць якога ўсе будуць вызнаваць. Я думаю, што трэба цярпліва пачакаць і неўзабаве яно ўсё зьменіцца.

Богдан Цюпін / Бі-Бі-Сі, Лёндан

http://uaoc.net/?p=3051

УАПЦ ЗАДАВОЛЕНА ПЕРАМОВАМІ З ПРАДСТАЎНІКАМІ КАНСТАНТЫНОПАЛЬСКАГА ПАТРЫЯРХАТУ

Вынікі перамоваў Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы зь дэлегацыяй Сусьветнага Патрыярхату перабольшылі ўсе спадзяваньні ЎАПЦ. Аб гэтым у інтэрв’ю Радыё Свабода заявіў кіраўнік УАПЦ мітрапаліт Мяфодзій. “У пачатку лістападу будзе сьвяты сынод Канстантынопальскае Царквы, а ў канцы лістападу зьбяруцца прадстаўнікі праваслаўя, дзе будзе вырашацца пытаньне, як надаваць аўтаномію альбо аўтакефалію”, – сказаў мітрапаліт. Адначасна ён заявіў, што ЎАПЦ не жадае новага ілжэпатрыярхату ва Ўкраіне. “Я магу прад усёй Украінай сказаць: я ніколі, пакуль жывы, не дазволю, каб яшчэ нейкі зьявіўся ў аўтакефальнае царкве патрыярх,” – сказаў мітрапаліт Мяфодзій.

Днямі сьпецыяльная дэлегацыя Канстантынопальскага патрыярхату знаходзілася ў Кіеве і сустракалася зь кіраўнікамі ўсіх украінскіх праваслаўных цэркваў. Сьвяты сынод Сусьветнага патрыярхату прыслаў сваіх прадстаўнікоў у адказ на зварот япіскапаў УАПЦ з просьбай далучыць гэтую непрызнаную ўкраінскую аўтакефалію да Сусьветнага патрыярхату на правах аўтаноміі.

Раней, адказваючы на пытаньні Радыё Свабода, патрыярх УПЦ КП Філярэт заявіў, што асьцярожна ставіцца да прагненьня ЎАПЦ. “Не можа быць украінскае царквы падзеленай паміж трама патрыярхатамі: Кіеўскім, Маскоўскім і Канстантынопальскім. Не патрэбна Ўкраіну разрываць на часткі”, – заявіў Філярэт

Матар’ял Радыё Свабода

http://uaoc.net/?p=3045

СПАЧЫН СЬВЯТОГА АПОСТАЛА І ЭВАНГЕЛІСТА ЯНА БАГАСЛОВА

Сьвяты апостал і эвангеліст Ян Багаслоў быў сынам Зевядэя і Саламіі - дачцы сьвятога Іосіфа Заручанага. Адначасова са сваім старэйшым братам Якавам ён быў закліканы Госпадам нашым Ісусам Хрыстом у лік Сваіх вучняў на Генісарэцкам возеры. Пакінуўшы свайго айца, абодва брата рушылі усьлед за Госпадам.

Апостал Ян быў асабліва любімы Выратавальнікам за ахвярную любоў і цнатлівую чысьціню. Пасьля свайго прызначэньня апостал не раставаўся з Госпадам і быў адным з трох вучняў, якіх Ён асабліва наблізіў да Сабе. Сьвяты Ян Багаслоў прысутнічаў пры уваскрашэньні Госпадам дачкі Іяіра і быў сьведкай Ператварэньні Госпада на Фаворы. Падчас Таемнай Вячэры ён ляжаў побач з Госпадам і па знаку апостала Пятра, прытуліўшыся да грудзей Выратавальніка, спытаў імя здрадніка. Апостал Ян крочыў за Госпадам, калі Яго, зьвязанага, загадай з Гэфсыманскага саду на суд беззаконных першасьвятароў Ганны і Каяфы, ён жа знаходзіўся ў двары архірэйскім пры допытах свайго Боскага Настаўніка і неадступна ішоў за Ім па Хросным шляху, смуткуючы усім сэрцам. У падножжа Крыжа ён плакаў разам з Боскай Маці і пачуў зьвернутыя да Яе зь вышыні Крыжа слова Укрыжаванага Госпада: “Жанчына, гэта сын Твой” і да яго: “Гэта Маці твая” (Ян. 19:26-27). З гэтага часу апостал Ян, як любячы сын, клапаціўся аб Усясьвятой Дзеве Марыі і служыў Ёй да Яе Усьпеньня, нікуды не адлучаючыся зь Ерусаліму. Пасьля Усьпеньня Боскай Маці апостал Ян, па выпаўшаму яму жэрабю, накіраваўся ў Эфэс і іншыя Малаазійскія гарады для пропаведзі Эвангельля, узяўшы зь сабой свайго вучня Прохара. Яны адправіліся ў шлях на караблі, які патануў падчас моцнай буры. Усе вандроўцы былі выкінутыя на сушу, толькі апостал Ян застаўся ў марской бездані. Прохар горка рыдаў, пазбавіўшыся свайго духоўнага айца і настаўніка, і пайшоў у Эфэс адзін. На чатырнаццаты дзень шляху ён стаяў на беразе мора і убачыў, што хваля выкінула на бераг чалавека. Падышоўшы да яго, ён пазнаў апостала Яна, якога Госпад захоўваў жывым чатырнаццаць дзён у марской глыбіні. Настаўнік і вучань адправіліся ў Эфэс, дзе апостал Ян няспынна прапаведаваў язычнікам аб Хрысьці. Яго пропаведзь суправаджалася шматлікімі і вялікімі цудамі, так што лік паверыўшых павялічвалася з кожным днём. У гэты час пачалося ганеньне на хрысьціян імпэратара Нэрона (56 - 68). Апостала Яна адвялі на суд у Рым. За спавяданьне веры ў Госпада Ісуса Хрыста апостал Ян быў прысуджаны да сьмерці, але Госпад захаваў Свайго выбраньніка. Апостал выпіў прапанаваную яму чару са сьмяротным ядам і застаўся жывым, затым выйшаў цэлым з катла з кіпячым алеем, у які быў кінуты па загадзе ката. Пасьля гэтага апостала Яна паслалі ў зьняволеньне на выспу Патмас, дзе ён пражыў шмат гадоў. Па шляху да месца ссылкі апостал Ян зьдзейсьніў шмат цудаў. На высьпе Патмас пропаведзь, якая суправаджалася цудамі, прыцягнула да яго усіх жыхароў выспы, якіх апостал Ян адукаваў сьвятлом Эвангельля. Ён выгнаў шматлікіх нячысьцікаў з паганскіх капішчаў і вылечыў вялікае мноства хворых. Вяшчуны рознымі злымі насланьнямі аказвалі вялікі супраціў пропаведзі сьвятога апостала. Асабліва запалохваў усіх напышлівы вяшчун Кінапс, хваліўшыся тым, што давядзе да згубы апостала. Але вялікі Ян – Сын Грамоў, як назваў яго Сам Госпад, сілай дзейснай праз яго мілаты Боскай разбурыў усе хітрыкі злога, на якія спадзяваўся Кінапс, і ганарлівы вяшчун ганебна загінуў у марской бездані.

Апостал Ян адышоў са сваім вучнем Прохарам на пустынную гару, дзе наклаў на сябе трохдзённы пост. Падчас малітвы апостала гара завагалася, загрымеў гром. Прохар у страху зваліўся на зямлю. Апостал Ян падняў яго і загадаў запісваць тое, што ён будзе казаць. “Я ёсьць Альфа і Амэга, пачатак і канец, кажа Гасподзь, Які ёсьць, і быў, і прыйдзе, Усеўладны.” (Адкр. 1:8) – абвяшчаў Дух Божы праз сьвятога апостала. Так каля 67 году была напісаная Кніга Адкрыцьця (Апакаліпсіс) сьвятога апостала Яна Багаслова. У гэтай кнізе расчыненыя таямніцы лёсу Царквы і канца сьвету.

Пасьля доўгай спасылкі апостал Ян атрымаў волю і вярнуўся ў Эфэс, дзе працягваў сваю дзейнасьць, павучаючы хрысьціян сьцерагчыся ілжэнастаўнікаў і іх ілжэвучэньняў. Каля 95 гады апостал Ян напісаў у Эфэсе Эвангельле. Ён заклікаў усіх хрысьціян любіць Госпада і адзін аднаго і гэтым выканаць запаведзі Хрыстовы. Апосталам любові заве Царква сьвятога Яна, бо ён стала вучыў, што без любові чалавек не можа наблізіцца да Бога. У трох Пасланьнях, напісаных апосталам Янам, гаворыцца аб значэньні любові да Бога і блізкіх. Ужо ў глыбокай старасьці, пазнаўшы аб юнаку, сышоўшым з шляху праўдзівага і зрабіўшагася правадыром хеўры разбойнікаў, апостал Ян пайшоў шукаць яго ў пустэльню. Убачыўшы сьвятога старца, вінаваты стаў хавацца, але апостал пабег за ім і умольваў яго спыніцца, абяцаючы грэх юнака узяць на сябе, абы той павініўся і не губіў сваёй душы. Крануты цеплынёй любові сьвятога старца, юнак сапраўды павініўся і выправіў сваё жыцьцё.

Сьвяты апостал Ян спачыў у веку ста зь лішнім гадоў. Ён нашмат перажыў усіх астатніх відавочнікаў Госпада, доўга застаючыся адзіным жывым сьведкай зямных шляхоў Выратавальніка.

Калі надышло час адыходу апостала Яна да Бога, ён адышоў за межы Эфэсу зь сямю сваімі вучнямі і загадаў прыгатаваць для сябе ў зямлі крыжападобную магілу, у якую лёг, сказаўшы вучням, каб яны засыпалі яго зямлёй. Вучні з плачам цалавалі свайго любімага настаўніка, але, не рашыўшыся непаслухацца, выканалі яго наказ. Яны накрылі твар сьвятога палатном і закапалі магілу. Пазнаўшы аб гэтым, іншыя вучні апостала дашлі да месца яго пахаваньня і раскапалі магілу, але нічога ў ёй не знайшлі.

Кожны год зь магілы сьвятога апостала Яна 8-га траўня выступаў тонкі прах, які вернікі зьбіралі і вылечваліся ім ад хвароб. Таму Царква сьвяткуе памяць сьвятога апостала Яна Багаслова яшчэ і 8 траўня.

Госпад даў свайму каханаму вучню Яну і яго брату імя “сыноў грому” – весьніка страшнага ў сваёй ачышчальнай сіле нябеснага вагню. Гэтым самым Выратавальнік паказваў на палымяны, вагністы, ахвярны характар хрысьціянскай любові, прапаведнікам якой быў апостал Ян Багаслоў. Арол – знак высокага лунаньня Багаслоўскай думкі – іконаграфічны знак эвангеліста Яна Багаслова. Найменьне Багаслова Сьвятая Царква дала зь вучняў Хрыстовых толькі сьвятому Яну, тайнаму назіральніку Лёсаў Божых.

Трапар сьвятому эвангелісту і апосталу Яну Багаслову, тон 2

Апостал, Хрысту Богу палюбіўшыся / пасьпяшы вызваліць людзей, што апраўдацца няздольныя; / малітвы твае прымае Той, Хто цябе прыняў, / калі ты прыпаў на грудзі Яго. / Маліся Яму, Багаслоў, / каб зьнішчыў хмару варожую, што наганяе нас, / і падаў нам спакой і вялікую міласьць.

Кандак, тон 2

Хто здольны распавесьці аб велічы тваёй, цнота чыстая, / бо творыш цуды і падаеш вылячэньня, / і моліш за душы нашы, / як Багаслоў і сябра Хрыстовы

ХАРАКТАРЫСТЫКА ПРАВАСЛАЎНАГА МАНАСТВА

Архімандрыт Рыгор (Капсаніс),

ігумен сьвятога манастыра звг. Рыгора на Сьвятой Гары Афон

Χαρακτηρισμός τοῦ ὀρθoδόξου μοναχισμοῦ[i]

Ἀρχιμ.Γεώργιου (Καψάνη)

καθηγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ ὁσίου Γρηγορίου

Кранаючыся адносін сучаснага грамадзтва да інстытута манаства без сумневу можна канстатаваць наступны факт: для шматлікіх людзей манаства зьяўляецца незразумелым і выклікае раздражненьне. Чыньнік гэтага складаецца ў тым, што манаства зьяўляецца глыбока духоўным інстытутам, і яго немагчыма зразумець з пазыцыі людзей, пазбаўленых праваслаўнага духу жыцьця. Аднак і веруючыя людзі, калі ў іх адсутнічае сапраўдная праваслаўная набожнасьць, таксама не умеюць належным чынам аддаваць павагу манаству.

Я паспрабую прыкласьці усе высілкі да таго, каб вылучыць тыя асноўныя рысы і характарыстыкі праваслаўнага манаства, якія дапамогуць нам яго зразумець, а таксама паспрабую паказаць тыя адрозьненьні, якія існуюць паміж манаствам у розных рэлігіях, заснаваных на розных догматах.

А. Праваслаўнае манаства сыходзіць сваімі каранямі ў Сьвятое Пісаньне

Сьвятыя Старога запавету, такія як прарок Ільля і прарок Елісей, у сваім жыцьці захоўвалі цноту. Апошні з старазапаветных прарокаў, годны Папярэднік Госпада, Ян Хрысьціцель сваім аскетычным жыцьцём і змаганьнем з дэманамі ў пустэльні паклаў пачатак манаству і зьявіўся ў Царкве першым манахам.

Толькі ў Новым Запавеце цнота робіцца дабрадзейнасьцю. Сам Госпад казаў аб скапцах па духу (г.з. нявіньніках), што яны аскапілі сябе дзеля Царства Нябеснага. Цнота, па слове Госпада, зьяўляецца такім дарма Божым, які падаецца вельмі нешматлікім: “Не усё месьцяць слова гэтае, але каму дадзена”. (Мц. 19:11)

Вялікі апостал Павел кажа аб бясшлюбнасьці як аб сродку з дапамогай якога можна прысьвяціць сябе апостальскай дзейнасьці, і рэкамэндуе яго усім тым, хто захацеў бы цалкам прысьвяціць сябе служэньню Госпаду: “Бо жадаю, каб усе людзі былі як і я”. (1 Кор. 7:7)

Зьвяз апосталаў на чале са Хрыстом зьяўляецца самой першай з усіх абшчын Царквы.

У словах Госпада, Яго Апосталаў і Сьвятых мы знаходзім цвёрдае абгрунтаваньне манаскага подзьвігу і прысьвячэньні ў манахі: “І кожны, хто пакіне дамы, альбо братоў, альбо сёстраў, альбо бацьку, альбо маці, альбо жонку, альбо дзяцей, альбо землі дзеля імя Майго, атрымае ў сто разоў больш і ўспадкуе жыцьцё вечнае.” (Мц. 19:29). “Бо Царства Нябеснае падобнае на гаспадара дома, які выйшаў на досьвітку наняць работнікаў у вінаграднік свой.” (Мц. 20:1) Манахі зьяўляюцца тымі, хто прыкладае высілкі дзеля Царства нябеснага. Згодна Яну Лесьвічніку “манах ёсьць сталы прымус існасьці і неаслабнае захоўваньне пачуцьцяў”. Цярпеньне і ачышчэньне сэрца ад запалу, пост, абыякавасьць да грошаў, бескарысьлівасьць, малітва, любоў да братоў – гэтыя галоўныя дабрадзейнасьці манаха зьяўляюцца асаблівымі эвангельскімі дабрадзейнасьцямі. Няспынная малітва (1 Фэс. 5: 17), сузіраньне Бога і абагаўленьне таксама зьяўляюцца эвангельскімі падарункамі.

Такім чынам, праваслаўнае манаства і ёсьць то эвангельскае цяністае дрэва, якое паўзрастала з зерняў пропаведзі Хрыстова Эвангельлі.

Б. Праваслаўнае манаства зьяўляецца царкоўным інстытутам

Дрэва праваслаўнага манаства стала сілкуецца ад Царквы Хрыстовай. Праваслаўнае манаства не вышэй Цэрквы і не можа існаваць без Царквы. Яно жыве за рахунак той сілы, якая падаецца ў царкоўных Таямніцах, якой захоўваецца і мір Царквы.

З дапамогай канонаў, зацьверджаных Сусьветнымі саборамі, Царква, засьцерагла манаства ад рознага выгляду свавольства. Манаства падарыла Царкве хор сьвятых – звышгодных, мучанікаў, праведнікаў. Яно узбагаціла Царкву манаскім богаслужэньнем, манаскім статутам і усім тым, што яна з любоўю сабе засвоіла з манаства.

Ніяк нельга пагадзіцца з тым, што манаства нібы уяўляе сабой нейкае сховішча для асоб падазроных і небясьпечных для грамадзтва, сярод іншых дзівацтваў якога яшчэ і жаданьне адзіноты. Наадварот, духоўныя рысы, якое нясе ў сабе праваслаўнае манаства, зьяўляюцца выразам сьвятога памкненьня сяброў Царквы ў найвышэйшай духоўнасьці. Як кажа звг. Ян Лесьвічніка, “сьвятло манахаў ёсьць Анёлы, а сьвятло для усіх людзей – манаскае жыцьцё”.

В. Праваслаўнае манаства зьяўляецца ісіхасцкім – яно не накіравана да вонкавай дзейнасьці, у адрозьненьне ад заходняга манаства

Праваслаўнаму манаству як носьбіту эвангельскага праваслаўнага Паданьня чужое імкненьне да кантактаў з сьветам праз вонкавую дзейнасьць; яно імкнецца да ператварэньня сьвету праз пакаяньне, ачышчэньне ад запалу, малітву і удзел у таямніцах Царквы. З іх дапамогай манах адукоўваецца, асьвячаецца, абагаўляецца. Менавіта так – онталягічна, а не вонкава – зьмяняецца жыцьцё манаха. Менавіта так увесь чалавек зьвяртаецца да першапачатковага дабра, у ім аднаўляецца выява і падабенства Боскае.

Заходняе хрысьціянства і хрысьціяне, а значыць, і спароджанае імі манаства, не ведаюць у чым складаецца сэнс абагаўленьня чалавека, і займаюцца толькі маральным удасканаленьнем. Гэта адбываецца таму, што заходняе хрысьціянства не робіць адрозьненьні паміж Боскай сутнасьцю і Боскай энэргіяй, а значыць, не прызнае нярэчавую энэргію абагаўленьня чалавека. Вонкавая дзейнасьць заходняга манаства, выяўленая ў самых розных выглядах сацыяльнага служэньня, не дае яму магчымасьці распазнаць у сабе духоўную хваробу і гарачыню, у якой знаходзіцца чалавек, і па гэтым чыньніку манахі на Захадзе не вядуць барацьбу за ачышчэньне свайго сэрца, асьвету і асьвячэньне саміх сябе.

Праваслаўнае манаства, наадварот, з дапамогай сьвятога бязмоўя мае магчымасьць стала падкруціцца на ніву духоўнай працы (πράξη = κάθαρση; праца=ачышчэньню) у сталым сузіраньні Бога (асьвячэньні і асьвеце).

Знаходзячыся ў Богу і стане абагаўленьня манахі – прызнаная крыніца сьвятла для усяго чалавецтва. Тысячы людзей крочаць да іх за духоўнай дапамогай і малітвай аб выратаваньні сьвету. Досыць прывесьці ў якасьці прыкладу вялікага ісіхаста звг. Антонія, “малітоўніка аб дабрабыце і міры Сусьвету”.

Што жа датычыцца Ватыкану з яго цэзарапапіскімі памкненьнямі, то ён сваё панаваньне разглядае як уладу – у эканоміцы, у дыпляматыі, у ваеннай палітыцы; таму ў манаскім асяродзьдзі не лічыцца благім тонам палітычная і грамадзкая актыўнасьць, і шматлікія дзейныя манахі выкарыстоўваюцца папай у якасьці салдатаў для ажыцьцяўленьня яго мэт па усяму сьвету.

Я жадаў бы тут нагадаць, што добрай памяці архіяпіскап Серафім неяк зьвярнуўся да народа з такім пытаньнем: “Жадаў бы я вас спытаць: няўжо Ватыкан зьяўляецца Царквой?” Вядома ж, на Захадзе існуюць розныя віды манаства (напрыклад у Трапыстоне практыкуюцца ў маўчаньні). Але усе яны (за невялікім выключэньнем) адрозьніваюцца ад праваслаўнага манаства духам.

Для праваслаўнага манаха, які не толькі імкнецца да сузіраньня Крыжа і пакут Хрыстовых, але адначасова атрымлівае асьвячэньне ад сьвятла Ператварэньня і Уваскрэсеньня, не характэрна такая зьява як зьяўленьне на целе так званых сьцігматаў ран Хрыстовых. наадварот, жывучыя ў Богу праваслаўныя манахі успрымаюць вагонь Фаворскага Сьвятла, а з ім і славу будучыні і ужо зьявіўшагася Царства Боскага.

Г. Праваслаўнае ісіхасцкае манаства чужое сьвету, аднак яно не зьяўляецца антысацыяльнай зьявай або паўсьвецкай установай – наадварот, яго сацыяльная карысьць складаецца ў сутнасьці яго служэньня сьвету.

Адметнай асаблівасьцю праваслаўнага манаства зьяўляецца яго грамадзка-сацыяльная значнасьць. Уцякаючы ад міру, манах жыве сапраўдным грамадзкім жыцьцём, інакш кажучы, у зносінах любові з Богам і людзьмі. Такога яднаньня з Богам і людзьмі вельмі цяжка дасягнуць у сьвеце, паколькі грамадзтва абмежавана рознымі відамі парадку, умоўнасьцямі і вонкавымі грамадзкімі адносінамі. Каб здабыць яднаньне з Богам і людзьмі, манаху патрабуецца штодзённае дужаньне з дапамогай пакаяньня, подзьвігу цярпеньня, а таксама сталае ачышчэньне ад народжаных самалюбствам запалаў – галоўнай перашкоды на шляху да гэтай высокай мэты.

Сьвятыя айцы вельмі дакладна паказваюць на тое, што самалюбства не дае магчымасьці мець любові ні да Бога, ні да чалавека. Акрамя таго, самалюбства зьяўляецца коранем усякага зла. Нашы запалы перашкаджаюць нам у тым, каб правільна і непасрэдна бачыць Бога, чалавека і Боскія дарункі. Глядзець з запалам – гэта таксама, што мець хворы духоўны зрок, усё успрымаць у скажоным выглядзе. Сьвет выдатны, аднак мы глядзім на яго варожа – праз то зло, якое самі спараджаем. Як кажа звг. Язэп, “сьвет – гэта наш запал”.

Манах, які працуе над вызваленьнем ад запалу, бачным чынам чысьціць душу і мае магчымасьць глядзець на рэчы з вышыні чыстай набожнасьці. Таму ён можа выбудоўваць дакладныя адносіны з іншымі людзьмі і выкарыстаць рэчы па іх сапраўдным прызначэньні.

Суцэль відавочна,што манаскай абшчыне чужыя якія-небудзь пачуцьцёвыя станы і чалавечая сувязь (сяброўства, роднасныя сувязі, недуховая любоў), але уласьцівыя духоўныя станы, пададзеныя Сьвятым Духам за напружаную працу па ачышчэньні ад запалу. Калі хто не можа зьмясьціць у сваім сэрцы Бога і чалавека, значыць, ён напоўнены самалюбствам. Наколькі хто вызваляецца ад самалюбства, настолькі ў яго узрастае здольнасьць зьмясьціць Бога і свайго блізкага. Гэты дарунак набываецца манахам праз подзьвіг і барацьбу, па сіле пакут роўных праліцьцю крыві.

У тварэньнях Сьвятых Айцоў падзьвіжнікаў Праваслаўя мы знаходзім адзіна дакладнае вучэньне аб чалавеку – праваслаўную антрапалёгію і сацыялёгію. З асабістага досьведу барацьбы Сьвятыя Айцы спазналі, наколькі антысацыяльны сам чалавек, які жыве па запале, і наколькі грамадзк карысны чалавек вольны ад запалу і зьменены. Успомнім словы звг. Максым спавяданьніка: “Розум, прытуліўшыся да Бога і ў Ім знаходзячыся малітвай і любоўю, бывае мудры, добры, моцны, чалавекалюбчы, міласьцівы, велікадушны, і, проста сказаць, амаль усе Боскія уласьцівасьці ў сабе носіць. А які аддаляецца ад Яго і з рэчавымі прадметамі пасябраваўшы, аддаецца салодкалюбасьці, бывае або быдлячы, або зьвярок, ваюючы з людзьмі з-за гэтага”.

Адыход манаха ад сьвецкага жыцьця не азначае, што ён антысацыяльны, сапраўды таксама як і сьвецкасьць зусім не азначае сацыяльнасьць. У тым-то і цуд, што манахі, чужаючыся сьвету, адчыненыя для кожнага чалавека. Чаму жа яны успрымаюць любога з сьвету як выяву Боскую і як брата? Навошта яны, дабрадатныя і пасьпяховыя ў малітве, гатовыя падаваць суцяшэньне заблытаўшамуся і змарнеламу мітусьнёй чалавеку? Яны выпрабавалі на сабе сьвятаайцоўскую аксіёму: “Як што зрабілі вы гэта аднаму з братоў Маіх меншых, дык зрабілі Мне”. (Мц. 25:40)

Аб сацыяльным служэньні і той грамадзкай карысьці, якую нясуць манастыры, сьведчыць павялічыўшыся прыходзячы да іх струмень паломнікаў. Містычны бок любові манахаў да людзей адчыняецца ў іх няспыннай малітве за сусьвет. Наколькі мае посьпех манах у манаскім подзьвігу, настолькі узмацняецца і узгараецца яго малітва і жывых і нябожчыкаў. Старац Сілуян, нядаўна услаўлены ў хоры сьвятых, заўважаў: “Некаторыя кажуць, што манахі павінны служыць сьвету, каб яны не елкі народны хлеб дарма; трэба зразумець, у чым гэтае служэньне і чым манах павінен дапамагаць сьвету.

Манах – малітоўнік за увесь сьвет; ён плача за увесь сьвет, і ў гэтым галоўная яго справа.

Хто прымушае яго плакаць за увесь сьвет? Прымушае Госпад Ісус Хрыстос, Сын Божы. Ён дае манаху любоў Сьвятога Духа, і ад гэтай любові сэрца манаха заўсёды баліць аб народзе, таму што аддаў Сябе на хросную сьмерць. І Боская Маці той жа смутак аб людзях насіла ў сэрца сваім. І Яна, падобна Свайму умілаванаму Сыну, усім да канца жадала выратаваньня”.

Да людзей зьвернутыя і маюць велізарную сацыяльную значнасьць складаньня прп. Нікадзіма Сьвятагорца, перапіска старцаў Данііла Катунакскага і Іосіфа Пячорніка, гутаркі, споведзі і, вядома жа, пастырскае служэньне дабрашчасных старцаў Гаўрыіла Дзіанісіяціса, Філяфея Зервакаса, Амфілохія Макрыса, а таксама шматлікіх іншых падзьвіжнікаў і малітоўнікаў аб выратаваньні сьвету, іх прыклад цярплівага перанясеньня скрух і складаных пэрыядаў у жыцьці Царквы. усе яны пакорліва прымаюць ад людзей перасьлед, прыгнёт, выпрабаваньні і пры гэтым захоўваюць сваю любоў да людзей, сваё грамадзкае служэньне і клопат аб іх, сваю апостальскую пропаведзь і бацькоўскую дапамогу, як гэта, напрыклад, рабіла сьвятая Філяфея ў Афінах падчас турэцкай няволі, сьвяты Касьма Эталійскій, Папулакас і іншыя.

Ваявода Макрыяніс, згадваючы аб значэньні манаства ў народна-вызваленчай вайне, піша наступнае: "Былі цалкам спустошаныя усе манастыры і зьнішчаныя бедныя манахі ў тых месцах, дзе было паўстаньне, таму што менавіта манастыры былі першай апорай нашага паўстаньня. Турка насьцярожвала тое, што ў іх знаходзіліся склады пораху і усякага роду іншыя неабходныя для вайсковых дзеяньняў рэчы. Бедныя манахі пры несьлі сябе ў ахвяру, і большасьць з іх загінула падчас бітвы. Баварезі у Грэцыі, як Капучыні ў Еўропе, гэта ганіў, ён не разумеў таго, як сьціплыя і добрыя людзі, якія працавалі уласнымі рукамі, маглі на такое пайсьці, праводзіць гэтулькі часу ў бітве і працы, жыць у беднаце і ёсьць толькі хлеб... Баварезі у выніку зьнішчыў і разбурыў усе храмы манастыроў”[ii].

У 1821 г. манастыр сьвятой Лаўры заклікаў грэкаў да паўстаньня і удзелу ў вызваленчай вайне, і гэта – гістарычны факт. Вядома таксама, што ісіхасцкае праваслаўнае манаства зьяўляецца знакам захаваньня праваслаўнай веры;менавіта яму грэцкі народ абавязаны тым, што падчас турэцкай няволі і ў іншыя цяжкія пэрыяд гісторыі была захаваныя нацыянальная мова, нацыянальная культура і праваслаўны дух народу.

На шляху сацыяльнага служэньня манах пераадольвае вялікія цяжкасьці. Само служэньне патрабуе доўгага і бесьперапыннай барацьбы. Без яе, як і без мілаты Боскай, не зжыць самалюбства і, такім чынам, не здабыць сацыяльнай значнасьці.

Праваслаўныя кіновіі – манастыры агульнага жыцьця з іх адыходам ад сьвіцкага і адмысловым укладам жыцьця – зьяўляюцца духоўнымі цэнтрамі, што выпраменьваюць сьвятло Праваслаўя, і прызначаны для зносін у Хрысьце. Дакладна таксама і кожны асьвячоны манах, і кожны верны хрысьціянін становіцца цэнтрам яднаньня людзей у веры, стаяньні ў ісьціне ў маштабе грамадзкім.

***

Калі дазволіце, я прапаную вам пахвальнае слова манаству вялікага айца Царквы сьвц. Апанаса, архібіскупа Александрыйскага.

“Здарылася так, што манастыры распаўсюдзіліся і пакрылі горы (Эгіпту); яны апявалі боскія сьпевы і псалтыр, загадай сур'ёзныя гутаркі, пасьціліся, праводзілі час у малітве, услаўлялі надзею будучыні стагодзьдзі і дзеялі літасьць, любоў і усё тое, што прыносіць згоду ва усім. І было цалкам відавочна, што і увесь гэты хор, і кожны з яго нясе ў сабе набожнасьць і праваслўнасьць. І няма тамака ні нягоднасьці, ні ганебных, нічога такога, у чым можна было бы папракнуць, але усё напоўнена аскетызму, і усё падумваюць аб дабрадзейнасьці, так што усякі, хто бачыць манастыры і жывучых у іх у манаскім чыне, ускліча і кажа: “Як выдатныя дамы твае, Якаў, і шатры твае, Ізраілю! Нібы пакрытыя лясамі даліны, нібы сады пры рэках, нібы шатры, як вымавіў Госпад, як кедры пры водах”[iii].

---

[i] Ὅσιος Γρηγόριος? 1998, ἀριθμ. 23

[ii] ῾O πόνος τοῦ Μακριάννη, Ἱ. Μ. Παρακλήτου, Ἀθήναι 1893, σ. 12

[iii] Μ. Ἀθανάσιος, Βίος καὶ πολιτεῖα τοῦ ὁσίου Ἀντονίου, ΒΕΠΕΣ τ. 33, σ. 34