АКАФІСТ ПАКУТАМ ХРЫСТОВЫМ

Кандак 1

Слаўны Ваявода й Гасподзь зямлі  нябёсаў! Пабачыўшы Цябе, несьмяротнага Ўладара, памёршага на крыжы, твар стварэньняў зьмяніўся, нябёсы жахнуліся і падмуркі сусьвету захісталіся. Я ж зь удзячнасьцю пакланяюся Тваёй дзеля мяне пакуты і малюся з разбойнікам: “Ісус, Бог мой, памяні мяне ва ўладарстве Тваім!”

Ісус, Бог мой, памяні мяне ва ўладарстве Тваім!

Ікас1

Памятаючы падзеньня анёлаў, Ты не прыняў анёльскае выявы, а, зьяўляючыся Богам, зрабіўся дзеля мяне чалавекам і гэтак ажывіў памёршага чалавека сваім жыватворчым Целам і сваёй жыватворчай Крывёй. Таму дзякуем Табе за любоў нявымоўную і сьпяваем ў гонар Цябе сутонна:

Ісус Божа, Любоў адвечная, Ты ўсямоцна сусьвет палюбіў; Ісус, Ты пакінуў анёлаў у нябёсах і сышоў да людзей.

Ісус, Ты людзьмі запоўніў месца адышоўшага хору анёльскага; Ісус, Ты роўнымі зрабіў людзей і анёлаў.

Ісус, Ты людзей абагавіў Тваімі боскімі таямніцамі; Ісус, Ты накарміў нас анёльскаю ежаю.

Ісус, Ты – сапраўдная мана; Ісус, Ты – Хлеб, што сышоў зь нябёсаў.

Ісус, Ты – не здраджваючая апора сэрцам нашым; Ісус, Ты – сілкаваньня, што ніколі не канчаецца.

Ісус, Ты – несьмяротнасьць сусьветная; Ісус, Ты – асалода вечная.

Ісус, Бог мой, памяні мяне ва ўладарстве Тваім!

ПАКУТНАЯ ПЯТНІЦА

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

Мы, людзі, усю нашу надзею пасьля Бога усклалі на абарону Багародзіцы. Мы гэтыя словы паўтараем часта, яны нам сталі звыклыя. А разам з гэтым, перад тварам таго, што зьдзяйсьнялася учора і сёньня, гэтыя словы неспасьціжна страшныя. Яны павінны уяўляць ці дзіўную веру ў Багародзіцу, ці уяўляюць насамрэч, што мы не глыбока перажылі на працягу свайго жыцьця гэты заклік да дапамогі Боскай Маці.

Перад намі труна Госпада. У гэтай труне чалавечым целам бачны нам шматпакутны, скатаваны, змучаны Сын Дзевы. Ён памёр; памёр не толькі таму, што калісьці нейкія людзі, напоўніліся злосьцю, Яго загубілі. Ён памёр з-за кожнага зь нас, дзеля кожнага зь нас. Кожны зь нас нясе на сабе дзель адказнасьці за тое, што здарылася, за тое, што Бог, не церпячы адпадзеньня, сіроцтва, пакуты чалавека, зрабіўся таксама Чалавекам, увайшоў у вобласьць сьмерці і пакуты, за тое, што Ён не знайшоў той любові, той веры, таго водгуку, які выратаваў бы сьвет і зрабіў немагчымай і непатрэбнай тую трагедыю, якую мы завём Пакутнымі днямі, і сьмерць Хрыстову на Галгофе.

СЫНАКСАР У СЬВЯТУЮ ВЯЛІКУЮ ПЯТНІЦУ

Верш на раскрыжаваньне:

Ты, Божа, жывы – і забіты на дрэве;

О, аголены труп – і Сын Жывога Бога.

Верш на разбойніка, раскрыжаванага з Хрыстом:

Разбойнік адчыніў зачыненую браму раю;

Ён уставіў ключ – малітву: Памяні мяне!

У сьвятую і Вялікую Пятніцу мы зьдзяйсьняем чын успаміну сьвятых, выратавальных і страшных пакут Госпада і Бога і Выратавальніка нашага Ісуса Хрыста, якія Ён добраахвотна зьведаў за нас. Зьнявага, зьбіваньні, аплявухі, зьнеслаўленьні, насьмешкі, баграніца, кій, губка, воцат, цьвікі, дзіда, і пасьля усяго гэтага Крыж і сьмерць, — усё гэта мела месца ў пятніцу.

ВЫНАС ПЛАШЧАНІЦЫ Ў ВЯЛІКУЮ ПЯТНІЦУ…

Ігумен Дыяніс (Васільеў)

Нагадаем яшчэ раз сябе, што Хрысто прынёс Сябе ў выратавальную ахвяру дзеля вечнага жыцьця і дабротаў кожнага з нас, узяўшы на сябе грахі і хваробы нашы… Задумаемся дзе ж мы апынёмся ў час Ягонага другога прыходу, да каго мы будзем далучаны? Баіцеся, каб не быць нам разам з тымі, крычаўшымі: “Раскрыжуй!!! раскрыжуй!!!”, альбо з тымі, раскрыжаваўшымі Хрыста, а ўсё ж такі молімся, каб мець магчымасьць устаць па правую руку Ягоную ў дзень другога прыходу…

Прабачце і дабраславіце… Нягодны і пакорны прад Богам ераманах Дыяніс просіць Вашых сьвятых малітваў за сябе прад Богам ў гэтыя дні смутку, а найгалоўнае прашу не забыцца маю нягоднае імя памянуць у час Велікоднага богаслужэньня… Зьяднаемся духоўна, і будзем вартымі (ахвяры Хрыстовай)! Хай дабраслаўленьне Госпада сыдзе на вас, годныя айцы, браты і сёстры, і на вашы сем’і, а анёл – ахоўнік дапаможа вам ва ўсе дні і ночы жыцьця вашага… А галоўнае – каб любоў Божа была ў вас і між вамі. Амін.

ЗГАДКА АБ ТАЕМНАЙ ВЯЧЭРЫ

А калі яны елі: Ісус, узяўшы хлеб і дабраславіўшы, паламаў і, раздаючы вучням, сказаў: прымеце, ежце: гэта Цела Маё. І ўзяўшы чару, і падзякаваўшы, падаў ім і сказаў: пеце зь яе ўсе; бо гэта Кроў Мая новага запавету, за многіх праліваная дзеля дараваньня грахоў

Мц. 26:26 – 28

У дзень праснакоў, калі па старазапаветным законе павінна было закалоць і спажываць велікоднага ягня, і “ведаючы, што прыйшла гадзіна Ягоная перайсьці ад сьвету гэтага да Айца” (Ян. 13:1), Ісус Хрыстос, прыйшоўшы выканаць закон, паслаў Сваіх вучняў – Пятра і Яна ў Ерусалім прыгатаваць Пасху, якую, як шаты законныя, жадаў Ён замяніць Пасхай новай, – самім целам і крывёй Сваёю. Па надыходзе вечара Гасподзь прыйшоў зь дванаццацьцю Сваімі вучнямі ў вялікую, высланую, гатовую сьвятліцу аднаго жахара Ерусаліму (Мк. 14:12-17) і узьлёг. Навучаючы, што ў Царстве Божым, якое як не з гэтага сьвету, не зямная веліч і слава, але любоў, пакора і чысьціня духу адрозьніваюць праўдзівых чальцоў, Гасподзь, устаўшы ад вячэры, памыў ногі сваім вучням. Памыўшы ногі і узьлёгшы зноў, Гасподзь сказала вучням: ці ведаеце, што Я зрабіў вам? Вы завяце Мяне Настаўнікам і Госпадам, і правільна кажаце, бо Я сапраўды ёсьць такім. Такім чынам, калі Я, Гасподзь і Настаўнік, памыў ногі вам, то і вы павінны мыць ногі адзін аднаму. Бо Я даў вам прыклад, каб і вы рабілі то ж, што Я зрабіў вам.

ВЯЛІКІ ЧАЦЬВЕР

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

Увечар ці позьняй ноччу ў Гарачай чацьвер чытаецца расказ пра апошнюю сустрэчу Госпада Ісуса Хрыста са Сваімі вучнямі вакол велікоднага сталу і пра страшную ноч, самотна праведзеную Ім у Гэфсіманскам саду ў чаканьні сьмерці, расказ пра Ягонае расьпяцьце і пра Ягоную сьмерць...

Перад намі праходзіць карціна таго, што адбылося зь Выратавальнікам па любові да нас; Ён мог бы усяго гэтага пазьбегнуць, калі б толькі адступіць, калі б толькі Сябе захацець выратаваць і не давяршыць той справы, дзеля якой Ён прыйшоў!.. Зразумела, тады Ён не быў бы Тым, Кім Ён насамрэч быў; Ён не быў бы увасобленай Боскай любоўю, Ён не быў бы Выратавальнікам нашым; але якім коштам абыходзіцца любоў!

Хрыстос праводзіць адну страшную ноч тварам да твару з прыходзячай сьмерцю; і Ён змагаецца з гэтай сьмерцю, якая ідзе на Яго няўмольна, як змагаецца чалавек перад сьмерцю. Але звычайна чалавек проста безабаронна памірае; тут адбывалася нешта больш трагічнае.

СЫНАКСАР У СЬВЯТЫ ВЯЛІКІ ЧАЦЬВЕР

Верш на Боскае мыцьцё ног:

Вучням на вячэры мыў ногі Бог,

Ногі якога потым на дрэва абапіраліся

Некалі забароненага ў эдэме.

Верш на Таемную Вячэру:

Дваістая вячэра гэтая ёсьць, бо ўмяшчае пасху старазапаветную

І Пасху новую – Кроў і Цела Ўладара.

Верш на незвычайную малітву:

Малітва – гэта праца да поту крывавага на твары,

Хрыстос – Айцу маліўся Ты адкрыта,

Страшыўся сьмерці і гэтым ворага падмануў.

Верш на акт здрады:

Падманшчыкі людзей! Навошта вам мячы і дзіды

Супраць Таго, Хто добраахвотна памрэ, каб выратаваць сьвет

Сьвятыя айцы, усе прамудра устроілі, пераемна ад боскіх апосталаў і Сьвятых і Боскіх Эвангельляў запавядалі нам у сьвяты і Вялікі Чацьвер успамінаць чатыры падзеі: 1) Боскае мыцьцё ног; 2) Таемную Вячэру і усталяваньне Сьвятых Таямніц; 3) незвычайную малітву і, нарэшце, 4) здраду.

ВЯЛІКАЯ СЕРАДА ПАКУТНАГА ТЫДНЯ ВЯЛІКАГА ПОСТУ

Юда працягнуў рукі да беззаконных; тая шукала пакіданьні грахоў, а гэты узяў срэбранікі. Грэшніца прынесла міро для памазаньня Госпада; вучань згаджаўся з беззаконнымі. Яна цешылася, марнуючы міро шмат каштоўнае; гэты клапаціўся прадаць Неацэннага. Яна Уладара пазнавала, а гэты ад Уладара выдаляўся. Яна вызвалялася ад граху, а гэты рабіўся палонным ягоным.

Сьвяціцель Ян Залатавусты

У ноч на сераду Гасподзь правёў ў Віфаніі. Тут, у доме Сымона пракажонага, у той час, калі ў радзе першасьвятароў, кніжнікаў і старэйшын было ужо вырашана узяць Ісуса Хрыста хітрасьцю і забіць Яго, нейкая жонка “грэшніца” выліла каштоўнае міро на галаву Выратавальніка і тым прыгатавала Яго на пахаваньне, як судзіў Сам Ён пра яе учынак. Тутака ж, у супрацьлегласьць бескарысьліваму учынку жонкі грэшніцы, нарадзілася ў няўдзячнай душы Юды, аднаго зь дванаццаці вучняў Выратавальніка, злачынны намер здрадзіць беззаконнай радзе свайго Настаўніка і Госпада. Таму ў царкоўнай службе Вялікай серады услаўляецца жонка грэшніца і ганіцца і праклінаецца срэбралюбства і здрада Юды.

ПАКУТНАЯ СЕРАДА

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

Мы ужо падыходзім да самай пакуты Госпада, і зь усяго, што мы чулі, так ясна робіцца, што Гасподзь можа усё прабачыць, усё ачысьціць, усё вылечыць і што паміж намі і Ім могуць стаяць дзьве толькі перашкоды. Адна перашкода – гэта унутранае адрачэньне ад Яго, гэта адыход ад Яго прочкі, гэта страта веры ў Ягоную любоў, гэта страта надзеі на Яго, гэта страх, што на нас у Бога можа не хапіць любові...

Пётр зрокся ад Хрыста; Юда Яго здрадзіў. Абодва маглі б падзяліць тую ж лёс: або абодва выратавацца, або абодва загінуць. Але Пётр цудам захаваў упэўненасьць, што Гасподзь, ведаючы нашы сэрцы, ведае, што, нягледзячы на яго адрачэньне, на маладушнасьць, на страх, на клятвы, у яго захавалася да Яго любоў – любоў, якая зараз разьдзірала ягоную душу болем і сорамам, але любоў.

Юда здрадзіў Хрыста, і калі ён убачыў вынік свайго дзеяньня, то страціў усякую надзею; яму здалося, што Бог яго ужо прабачыць не можа, што Хрыстос ад яго адвярнуўся так, як ён сам адвярнуўся ад свайго Выратавальніка; і ён сышоў...

СЫНАКСАР У СЬВЯТУЮ ВЯЛІКУЮ СЕРАДУ

Верш:

Жанчына, памазаўшая цела Хрыста міром

Прадказвае сьмірну і алоэ Нікадзіма

У сьвятую і Вялікую Сераду боскія айцы загадалі дзеяць успамін пра жанчыну—блудніцу, якая памазала Госпада мірам, таму што гэта было незадоўга да выратавальных пакут. Для таго усталявана зьдзяйсьняць зараз яе памяць, каб, па слове Выратавальніка, усюды і усім было абвешчана пра яе дбайны учынак.

Калі Ісус увайшоў у Ерусалім і быў у доме Сымона пракажонага, да Яго падышла жанчына і праліла на Ягоную галаву каштоўнае міро. Што ж узьняла яе, каб яна вырашыла прыйсьці? — Паколькі назірала Хрыстова спачуваньне і шчодрасьць да усіх, асабліва зараз, бачачы, што Ён увайшоў у дом пракажонага, якога закон загадваў лічыць нячыстым і забараняў зносіны зь ім, — то падумала, што Хрыстос гэтак жа вылечыць яе бруд душэўны, як і праказу Сымона. І вось, у той час як Гасподзь ляжала на вячэры, жанчына праліла зьверху на Ягоную галаву міро коштам прыкладна ў трыста дынарыяў, гэта значыць шэсьцьдзесят асарыяў, дзесяць пенязей ці тры срэбраніка. Вучні, і першым чынам Юда Іскарыёт, забаранялі ёй, а Хрыстос абараніў, каб не перашкаджалі яе добраму намеру. Потым Ён згадаў пра Сваё пахаваньне, каб адхіліць Юду ад здрады, і удастоіў жанчыну узнагароды — тым, што паўсюды ў сьвеце абвешчана будзе гэтая добрая справа.

Некаторыя думаюць, быццам ва усіх эвангелістаў згадваецца адна і тая ж жанчына. — Трэба ведаць, што гэта не так. Толькі ў трох эвангелістаў, як кажа сьвяты Залатавуст, гаворыцца пра адну і тую ж, якая так і завецца блудніцай, а ў Яна — ужо не пра яе, але пра нейкую іншую цудоўную жонку, сьвятога жыцьця,— пра сястру Лазара Марыі, якая, не быўшы блудніцай, была упадабаная Хрыстом.