МАЛІТВЫ НА ВОЗЕРЫ (працяг 5)

сьвяціцель Мікалай Сэрбскі

51. Гасподзь Трысонечны, папалі бруд розуму майго

Радуйся, душа мая, вырасла немаўля твае і сілай, што мацней зямлі, пераперазаўся. Разбуральнік замкаў паветраных вырас, і сьвет не заўважыў і не пазнаў яго.

Пустэльня была яму сябрам, думка і малітва – сувязьзю зь небам, айчынай ягонай.

Вось, бясстрашна крочыць ён насустрач цёмным спараджэньнем тваім. У вачах яго зьзяе вечнасьць; на чале вечнасьць чытаецца, на руках спачывае вечнасьць. Радуйся, душа мая, перасягнуў ён сьвет у сіле і выходзіць на бітву зь ім, з усімі прывіднымі сьветамі тваімі, душа паланёная.

Спакойны, як ваяр, дасьведчаны ў неадольнае сілу сваю і бясьсільле саперніка, крочыць умілаваны мой сярод зьвярэй, і ухіляюцца яны са шляху ягонага, напоўненыя трапятаньня.

Сапраўды, прырода раней людзей яго пазнала і аддалася яму, як раб праўдзівы праўдзіваму гаспадару свайму.

МОВА ЦАРКВЫ І МОВА СЬВЕТУ – ДЫЯЛЁГ АЛЬБО КАНФЛІКТ

Афанасіяс Н. Папафанасіў,

галоўны рэдактар грэцкага праваслаўнага часопісу “Synaxi”

Часам у мяне складаецца уражаньне, што вывучаць традыцыі Царквы азначае быць гатовым да шматлікіх дзіўных адкрыцьцяў. Так я быў зьдзіўлены, адшукаўшы ў тварэньнях сьвц. Рыгора Багаслова (+389/390 г.) наступны радок: “”Наватары” — гэта неразумная назва прадбачлівых” [1].

Гэта больш, чым проста сьцьвярджэньне. Гэта адначасова задача і выклік, таму што гэта выказваньне ставіць перад Царквой важныя пытаньні: “Што вызначае новаўвядзеньні?” і “Хто зьяўляецца наватарам?” Шматлікія праваслаўныя сёньня могуць не пагадзіцца са сьвц. Рыгорам Багасловам, бо новаўвядзеньні, як правіла, лічацца дзёрзкасьцю і сынонімам сэкулярызацыі. Небясьпека сэкулярызацыі сапраўды існуе, але мы, тым не менш, не можам не прызнаць той факт, што Царква сама абяцае сьвету усёабдымную навізну: адукацыя цалкам новага створанага сьвету, яго ператварэньне праз зносіны з Богам. Гэта апісана ў кнізе Адкрыцьця 21:1—5. Такім чынам, жыцьцё верніка — гэта не проста пасіўнае чаканьне канца, але і актыўны удзел у ажыцьцяўленьні Божага задуму. Іншымі словамі, Царква ў гісторыі зьяўляецца прадбачаньнем і лябараторыяй гэтага эсхаталягічнага канца. У гэтай лябараторыі сьвет паступова ператвараецца ў Цела Хрыстова.

МАЛІТВЫ НА ВОЗЕРЫ (працяг 4)

сьвяціцель Мікалай Сэрбскі

41. Гасподзь, дапамажы радасна посьціць і радасна надзею мець

Постам радую надзею сваю на Цябе, надыходзячы Гасподзь.

Пост робіць хутчэйшае падрыхтоўку да прыходу Твайго, адзінае чаканьне дзён і начэй маіх.

Пост зьмяншае плоць маю, каб рэшту было лягчэй духам асьвяціць.

У чаканьні Цябе не жадаю крывёй сілкавацца, нейкага жыцьцё адымаючы, каб радасьць чаканьня падзялілі са мной і жывёліны.

Але, сапраўды, не выратоўвае мяне толькі ўстрыманьне ад ежы. Нават калі адным жвірам азёрным сілкавацца буду, не прыйдзеш Ты да мяне, калі пост не ўвойдзе глыбока ў душу маю.

У малітве адкрылася мне, што пост цялесны – сымбаль посту сапраўднага, карысны пачаткоўцам у надзеі на Цябе, але абцяжарваючы дзеля таго, хто толькі ім абмяжуецца.

Таму і далучыў я да посту душу сваю, каб ачысьціць яе ад мноства жаніхоў дзёрзкіх і, быццам нявесту, падрыхтаваў дзеля Цябе.

І ўнёс пост і ў розум свой, каб выгнаць зь яго мары аб сьвецкім і разбурыць усе замкі паветраныя, узьведзеныя зь мараў гэтых.

ДА ПЫТАНЬНЯ АГІЯГРАФІІ КІЕЎСКАЙ ЦАРКВЫ ІХ – ХІІІ СТ.СТ.

прат. Сяргей Горбік

У рэчышчы вывучэньня гісторыі і традыцыі Кіеўскае Праваслаўнае Царквы натуральна выклікае цікаўнасьць і пытаньне ушанаваньня яе “уласных” сьвятых. На наш погляд, ня гледзячы на багатую літаратуру па агіяграфіі Кіеўскай Царквы, застаецца яшчэ шмат ня высьветленых пытаньняў.

Асноўнай праблемай вывучэньня першаснага пэрыяд кананізацыі сьвятых Кіеўскай Царквы (практычна – да ХVІ ст.) – гэта праблема першакрыніц. У летапісах і хроніках практычна няма апісаньня працэсаў кананізацыі. Няма і канкрэтнага вызначэньня саміх крытэрыяў кананізацыі. Заўважым, мітрапаліт Іларыён (Огіенка) сьцьвярджае: “нетліньня тіла для канонізації в давній Українській Церкви не вимогалося, — вимогалося нетліньня мощів, а “мощі” – це кості (мощь – міц, сила)”¹. Гэта пацьвярджаюць і працы сучасных праваслаўных дасьледчыкаў. Так, па словах праваслаўнага ігумена Андраніка (Трубачова), працэс кананізацыі ў XI—XVII ст. адразьняўся ад сучаснага ў бок спрошчаньня, шматлікія пісмовыя акты кананізацыі XI—XVII ст кепска захаваліся альбо напрач адсутнічают². Кананічная структура Кіеўскай Царквы не вымагала вызнаньня кананізацыі Канстантынопальскім патрыярхам. Менавіта таму сучасны украінскі дасьледчык а. А. Дублянскі сьцьвярджае: “Канонізація українських сьвятих княжої доби, а також і пізніших, переводили Київські митрополити, за винятком тих сьвятих, що були канонізовані не нашою Церквою”³. Кананізацыя адбывалася хуткім часам пасьля сьмерці, а асабліва – у выпадку пакутніцтва (прыкладам ёсьць кананізацыя сьв. Барыса і Глеба). Факт досыць “хуткай” пасьмяротнай кананізацыі пацьвярджае і практыка Канстантынопальскай Царквы. Так, разглядаючы зьяўленьне ў агульнацаркоўных месяцасловах памінаньня канстантынопальскіх сьвятых і патрыярхаў, варта яшчэ раз узгадаць Звг. Афанасія Афонскага († каля 1004 г.) і яго прысутнасьць у грузінскім Вялікім Сінаксары Рыгора Мтацміндзелі (†1065 г.).

МАЛІТВЫ НА ВОЗЕРЫ (3)

Сьвяціцель Мікалай Сэрбскі

31. Гасподзь, дзякую Табе за бачаньне ў сьне невымоўнае явы Тваёй

Праліў праўдзіва сьвятло ў цемры, Госпадзі, і зьявіліся колеры і формы. Схіліўся над безданьню, імя якой Нішто, і бездань мучылася, спрабуючы ценямі выявіць прыгажосьць твару Твайго. Якім бездань пакажа Цябе, такім Цябе і ўсе тварэньня бачаць.

Прыгожае возера маё, пакуль сонца ціхамірна глядзіцца ў яго.

Вандроўнікі захапляюцца прыгажосьцю возера майго. Але закоціцца сонца, і возера змрочнай бездані прыпадобніцца. І ніхто ужо не захопіцца ім, пакуль ізноў сонца не зьявіцца ў суправаджэньні сьвіты сваёй зіхатлівай.

МАЛІТВЫ НА ВОЗЕРЫ (працяг 2)

сьвяціцель Мікалай Сэрбскі

21. Маці Боская, схавай мяне ад усіх, апрача Цябе

Маці Боская, прымі мяне ў славу Тваю. Бо слава сьвецкая, калі пацьмянее, не узгарыцца зноў. Карона, якой шлюбуюць людзі, заўсёды цярновы вянок для мудрага і штукарскі каўпак для вар'ята. Пакуль золата утоена ў зямлі, усё прагнуць і шукаюць яго. Калі ж увянчае галяву чалавечую, цямрэча зайздрасьці і злосьці азмрочвае бляск ягоны.

Зрабі мяне золатам, утоеным у найбольш каштоўнай рызьніцы Тваёй, каб ніхто, акрамя Цябе, не ведаў аб мне. Бо, пакуль Ты ведаеш мяне, я спазнаны; пакуль ведаюць аб мне толькі людзі, імя мне — сумнеў.

БЕЛАРУСЫ ЎКРАІНЫ ПАМЯНУЛІ СВАІХ ПРОДКАЎ

Ушанаваньне распачалося вечарам 30 кастрычніка ўсяночным дбаньнем, у якім прынялі ўдзел праваслаўныя беларусы Львову, Ів.Франкоўска, Луцка, Кіева і Роўна.

Таксама, па інфармацыі “Беларускай Аўтакефаліі”, шмат асобных памінальных богаслужбаў было замоўлена беларусамі ў храмах Украінскай Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы і Ўкраінскае Праваслаўнае Царквы Кіеўскага Патрыярхату.

СЛОВА Ў ДЗЕНЬ СЬВЯТОГА АПОСТАЛА І ЭВАНГЕЛІСТА ЛУКІ

архіяпіскап Лука (Война–Ясянецкі)

Чулі вы цяпер у Эвангельскім чытаньні вялікія словы Хрыстовы, зьвернутыя да вучняў Ягоным, апосталам сьвятым: “Хто слухае вас, Мяне слухае, і хто вас цураецца, Мяне цураецца; а хто цураецца Мяне, цураецца Таго, хто паслаў Мяне.” (Лк. 10:16)

О як гэта страшна!

Калі не слухаем сьвятых апосталаў, калі не лічым іх сьвяцільнікамі свайго жыцьця, тое гэта значыць, што адпачываем і Госпада Ісуса Хрыста і Адвечнага Айца Ягонага.

А калі так, калі такія сьвятыя і вялікія сьвятыя апосталы, калі ў сьвятых эвангелістаў ёсьць, апроч агульных усім апосталам найвялікіх заслуг, яшчэ бязьмерная заслуга напісаньня Боскага Эвангельля, то асаблівую пашану павінна аддаваць ім, любіць іх усёй душой, бо ім сказаў Хрыстос, што яны сябры Ягоныя, сказаў ім, што ў будучыні усьсядуць яны на дванаццаці пасадах і будуць судзіць разам зь Ім увесь сусьвет.

А сьвяты апостал кажа пра тое ж, яшчэ распаўсюджваючы гэтыя словы і пытаючы нас:

“Хіба не ведаеце, што сьвятыя будуць судзіць сусьвет?”

МАЛІТВЫ НА ВОЗЕРЫ (працяг 1)

Сьвяціцель Мікалай Сэрбскі

11. Гасподзь, сьвятло маё, разгані цемру ў сэрцы маім

Калі я прывязаўся да Цябе, любоў мая, усе ранейшыя прывязанасьці мае рассыпаліся.

Гляджу, як ластаўка трывожна мітусіцца над зьнішчаным гняздом сваім, і кажу: не прывязаны я да гнязда майго.

Гляджу на сына, смуткуючым па памёршаму бацьку, і кажу: не прывязаны я да бацькоў сваіх.

Гляджу як задыхаецца рыба, што апынулася па-за вадой, і кажу: вось так і я, калі адкінуць мяне зь абдымкаў Тваіх, у адзіны міг задыхнуся, быццам рыба, выкінутая на жвір.

Але ці мог бы я настолькі беспаваротна патануць у Табе і жыць, калі б раней ніколі не знаходзіўся ў Табе? Сапраўды, знаходзіўся я ў Табе ад пачатку, таму і адчуваю сябе як ў родным доме.

МАЛІТВЫ НА ВОЗЕРЫ (пачатак)



Сьвяціцель Мікалай Сэрбскі

Прадмова

На працягу доўгіх стагодзьдзяў душа сэрбскага народа шукала словы, у якіх яна здолела б выказаць свой боль, смутак, імкненьні і малітву. І яна знайшла гэтыя словы, знайшла ва уладыкі Мікалаі. Яго словамі наша нямая душа малілася і рыдала, рыдала такімі рыданьнямі і малілася такімі малітвамі, якіх не бачыла наша вока і не чула наша вуха. Уладыка Мікалай зрабіўся дадзенай Богам мовай народнай душы, якой яна палымяна і горача паспавядала “Трысонечнага Уладара сусьвету”. Ён кажа... Ніколі яшчэ чалавек у нас не казаў так. Ён моліцца... Ніколі яшчэ чалавек у нас не маліўся так. Ён валодае дарам слова, бо валодае дарам усёабдымнага спачуваньня, усёабдымнага жалю, усёабдымнай любові і малітвы. Да ягонага прыходу мы былі ў роспачы, вычарпалася і замерла імкненьне нашых душ да Хрыста. Зь ім задрыжалі мы радасьцю, прага Богу абудзілася з новай сілай, душа уваскрэсла і зьмянілася. У ім пасялілася палымяная хрыстовая любоў Растка Неманіча (мірскае імя сьвяціцеля Савы Сэрбскага) і разгарэлася ў бушуючы пажар; і ён гарыць у гэтым пажары, гарыць як ахвяра ўсяспаленьня за усіх і уся. Таму менавіта ад яго мы чэрпаем веру і надзею ў гэтыя смутныя і цёмныя цяперашнія дні. Мы з вамі сьведкі вялікага цуду, сьведкі дзіўнага і сьвятога знаку часу: першы раз дабрашчасная вечнасьць Сьвятой Тройцы, пасяліўшыся ў юным хрысталюбчым Растко, зьмяніла яго ў боганоснага сьвятога Саву, другі раз боская вечнасьць, абраўшы стомленага боскай смагай Мікалая, на нашых вачах зьмяніла яго ў боганоснага ўладыку Мікалая.

Ім, абраньнікам вечнасьці, вядома таямніца нашай праваслаўнай душы, ведаюць яны, як багаборніцкую і уражаную славянскую душу зрабіць сьвятой і хрыстападобнай. З часоў сьвятога Савы і да нашых дзён сэрбскае Праваслаўе не мела такога магутнага і адоранага спавяданьніка, як уладыка Мікалай. На яго зь малітоўным захапленьнем і надзеяй будуць пазіраць нашы нашчадкі, як мы пазіралі на сьвятога Саву. Будуць яны дзівіцца і шкадаваць, што не бачылі таго, што мы бачым, і не чулі таго, што мы чуем. Для іх, як і для шматлікіх зь нас, ён стане полымям, у якога адаграваюцца замёрзлыя ад скептыцызму і малавер'я душы.