СЬВЯЦЕЙШЫ САФРОНІЙ, ПАТРЫЯРХ ЕРУСАЛIМСКI ЖЫЦЬЦЁ ЗВЫШГОДНАЙ МАЦІ НАШАЙ МАРЫІ ЭГІПЭЦКАЙ

Артыкул першы

“Таямніцу Цара прыстойна захоўваць, справы жа Боскіх ад­чы­няць і прапаведаваць пахвальна”, — так сказаў Архангел Ра­фа­іл Тавіту пасьля таго, як прыслаўна празерылі сьляпыя ягоныя вочы. Таму што страшна і згубна ёсць не захоўваць дзяр­жаў­най таямніцы, але калі замоўчваць і аб прыслаўнаых спра­вах Боскіх, вялікая шкода душам ад таго адбываецца.

“Таму і я, — гаворыць сьвяты Сафроній, — апантаны поўным глы­бо­кай пашаны страхам, забараняючым мне Боскія справы сха­ваць у маўчаньні, успамінаючы зь Эвангельля віну гу­ль­та­я­ва­та­га раба, дадзены яму талент для атрыманьня прыбытку за­ка­паў­ша­га ў зямлю, не пускаючы яго ў абарачэньне, і асуд­жа­на­га за то Госпадам. Таму не ўмоўчу ніяк, абвяшчу аповесьць сьвя­тую, якая  да мяне дайшла!”

Не толькі ніхто не будзь няверуючым у тое, што я пішу, хай ніхто не падумае, што я адважваюся гаварыць ілжывае, ды не ўпадзе ў сумнеў у рэчы гэтай вялікай. Не трэба мне няп­раў­ду мовіць аб сьвятых!

НЯДЗЕЛЯ ПЯТАЯ ВЯЛІКАГА ПОСТУ

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Зь дня ў дзень Эвангельля ўсё больш настойліва гаворыць нам аб тым, што крочыць Гасподзь на добраахвотную пакуту: “Вось, мы ўзыходзім у Ерусалім, і Сын Чалавечы, выдадзены будзе першасьвятарам і кніжнікам, і засудзяць Яго на сьмерць; і выдадуць Яго язычнікам на ганьбаваньне і біцьцё і крыжаваньне; і на трэйці дзень уваскрэсьне…” (Мц. 20:18 – 19) Як нам ставіцца да гэтых словаў і да таго, што на Госпада нашага крочыць сьмерць, што не столькі Ён да яе крочыць, але яна немінуча крочыць на Яго, згубіць Найбольш Прыгожага зь сыноў чалавечых?

Шматлікія зь нас, пасьля доўгай іх хваробы, гублялі родных, блізкіх, дарагіх; шматлікім зь нас было сказана  — ці сэрца падказала, што вось, застаецца трохі дзён, і сьмерць пажне чалавека, і прыйдзе расстаньне. Як мы тады ставіліся да паміраючых, як мы тады ставіліся да саміх сябе? Калі мы можам амаль зь упэўненасьцю сказаць, што да сьмерці чалавека застаўся дзесятак дзён, тыдзень, дзень, можа быць, толькі гадзіна,  — хіба не робіцца тады ясным, што усё жыцьцё засяроджваецца толькі на гэтым кананьні упадабанага? Тады жыцьцё набывае небывалую глыбіню; тады кожная гадзіна і кожнае імгненьне робіцца бездонна глыбокім і значным, тады робіцца так ясна, што не можа быць пустога, бязьдзейнага, бязмэтнага, бессэнсоўнага слова і учынку, што кожны учынак, кожнае слова, кожнае дзеяньне, кожная думка павінна быць жывым, творчым выразам усёй любові, якая назапасілася за шматлікія гады, выразам усёй глыбіні адносін, якія склаліся за жыцьцё. Тады жадаецца, каб нават кожная дробязь мела глыбіню вечнасьці, была ў меру вечнасьці, якая ужо зьзяе, ужо ахінула, ахапіла і паміраючага, і тых, якія вакол яго чакаюць таямніцы сьмерці.

БОГАСЛУЖЭНЬНЕ Ў ПЯТУЮ НЯДЗЕЛЮ ПОСТУ

У суботу на вялікай вячэрняй

Пасьля першапачатковага псальму чытаем першую кафізму цалкам. На “Госпада клічу” вершыры на 10: нядзельных Актоіха 3, усходніх 3; Трыёдзі 4 з пасьлядоўнасьці звыг. Марыі Егіпецкай:

Тон 6

Табе перашкаджала на сьвятыні пазіраць / ад ранейшых брыдот ідучае апаганеньне; / але тваё пачуцьцё і тваё, богамудрая, асэнсаваньня зробленага / зварот да лепшага ў табе вырабілі. / Бо, паглядзеўшы на абраз дабраслаўлёнай Богаюначкі / і усьвядоміўшы усе свае ранейшыя грахі, усяхвальная, / ты зь адвагай сьвятому Дрэву пакланілася.

Сьвятым месцам пакланіўшыся радасна, / дабрачыннасьці пажаданьне выратавальнае ты адтуль прыняла, / і весела пасьпяшалася выдатным шляхам, / і брую пярашоўшы Ярданскую, / у манастыр Папярэднікі зь стараннасьцю усялілася, / і годнасьцю жыцьця свайго утаймавала неўтаймаванасьць запалу, / робячы зь адвагай, вечна памятная маці, / цела празьмернасьць .

У пустэльню усяліўшыся, / ты запалаў тваіх выяву зь душы згладзіла, / богабачны малюнак у душы напісаўшы / усялякім выглядам дабрачыннасьці, / і настолькі празьзяла, / што і па водах пераходзіла лёгка, дабрашчасная, / і ад зямлі паднімалася пры тваіх да Бога маленьнях; / і цяпер зь адвагай, усяслаўная Марыя, прад Хрыстом стоячы, / маліся аб душах нашых.

Слава Айцу, і Сыну, і Сьвятому Духу.

СЛОВА НА ДАБРАВЕШЧАНЬНЕ ЎСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Сьвяты бываюць розныя. Часам душа бывае так напоўнена радасьцю, захапленьнем, замілаваньнем, што чалавек застаецца бязьдзейным, таму што занадта перапоўнена сэрца, занадта вялікая радасьць. Часам чалавек застаецца бязьдзейным, таму што гора такое глыбокае, скруха так глыбокая, што не паднімецца рука на працу, на дзеі. І ў сьвяце Дабравешчаньня Боскай Маці пераплятаюцца таямніча і жахліва, страшна і дзівосна гэтыя два настроі. Зь аднаго боку — як не радавацца, як не дзівіцца і не трапятаць пры думцы, што голас Гасподні дасягнуў Усячыстай Дзевы Багародзіцы і Анёл абвясьціў Ёй, што Сам Бог праз Яе зробіцца чалавекам, увойдзе ў гэты сьвет, і што прыходам Боскім увесь сьвет ужо будзе зьменены, ужо не будзе стаяць тварам да твару са сваім Творцам толькі ў трапятаньні і глыбокай павазе, але будзе радавацца, што ў ім, у ягоным асяродку — Сам Бог: не толькі пра тое, што чалавек так вялікі, што Бог мог зь ім злучыцца, але усё стварэньне рэчыўная, таямніча бачным чынам злучана зь Ім.

ДАБРАВЕШЧАНЬНЯ ЎСЯСЬВЯТОЙ УЛАДАРКІ НАШАЙ БАГАРОДЗІЦЫ І САПРАЎДЫ ДЗЕВЫ МАРЫІ

25 сакавіка

на Вялікае Вячэрняй

У нядзелю, панядзелак, аўторак і чацьвер вечарам — Вячэрня па парадку, як ніжэй. У сераду і пятніцу пасьля чытаньня бывае Літургія раней асьвячоных дароў.

На “Госпада клічу” вершыры на 10

Сьпяваем з Трыёдзі саматонны дня двойчы, і падобны з Трыёдзі тры, і сьвята тры паўторвая дзьве зь іх.

Тон 6

Спрадвечны плян абвяшчаючы Табе, Юначка, / Гаўрыіл прадстаў прад Табой, вітаючы Табе і прамаўляючы: / “Радуйся, зямля без насеньня; / радуйся цярновы куст не згараючы; / радуйся, глыбіня няўласная позірку; / радуйся мост, да нябёсаў прыводзячы / і лесьвіца высокая, якую Якаў бачыў; / радуйся Боскі сасуд зь манай; / радуйся, збаўленьня ад праклёну; / радуйся, пакліканьня Адама да выратаваньня, / Гасподзь з Табой!” (два разы)

“Як чалавек зьяўляешся ты прад Мной”, / — кажа Архістратэгу Ўсягодная Юначка, — “і як прамаўляеш словы, / перабольшваючыя розум чалавечы?” / Бо ты выказаў, што будзе Бог зь Мною / і ўсяліцца ва ўлоньня Мае. / І як зраблюся Я, распавядзі Мне, месцам прасторным і сьвятым, / Херувімамі Насімага?” / Не спакушай Мяне падманам; / бо Я не ведаю асалоды плоці: / не пасьвячоная я ў таямніцу шлюбу, / як жа Я здолею нарадзіць Дзіця?” (два разы)

“Там, дзе жадае Бог, / адступае прыроды закон”, — кажа бесьцялесны, / — “ і тое, што вышэй чалавека зьдзяйсьняецца. / Бо маім праўдзівымі словамі, Усясьвятая, Усягодная!” / Яна ж усклікнула “Да будзе мне цяпер па слову твайму, / і Я нараджу Бесьцялеснага, плоць ад Мяне прыняўшага, / ды ўзьвядзе Ён чалавека, як Адзіны моцны, / у першапачатковую годнасьць / праз яднаньня зь Сабой!”. (два разы)

Слава Айцу, і Сыну, і Сьвятому Духу, цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

СЫНАКСАР У ЧАЦЬВЁРТУЮ НЯДЗЕЛЮ ВЯЛІКАГА ПОСТУ. ЗВЫШГОДНАГА ЯНА ЛЕСЬВІЧНІКА

Хоць целам быў жывы, але памёр для сьвету Ян;

І вечна жывы душой – памёршы, без дыханьня.

Пакінуў Лесьвіцу з трынаццаці прыступак,

Ён паказаў нам шлях узыходжаньня свайго:

Бо Ян спачыў у трынаццаты вясеньні дзень

Ва узросьце шаснаццаці гадоў, быўшы ужо дасканалым па розуму, Ян прынёс сябе самога як бязгрэшную ахвяру Богу, падняўшыся на гару Сінай. Па сканчэньні яшчэ дзевятнаццаці гадоў ён прыйшоў на ніву маўчаньня, у пяці стадыях (васьмі вёрстах) ад храму Гасподняга. Дасягнуўшы манастыра Палестры на месцы, званым Фала, Ян правёў там сорак гадоў, палаючы Боскай любоўю, бесьперастанку распалёны яе полымем.

Смакаваў ён усё, што не забаронена манаскім статутам, але вельмі умерана, праз гэта прамудра руйнуючы гонар. Але хто ў стане перадаць словамі крыніца сьлёз ягоных? Спаў ён гэтулькі, колькі неабходна было, каб розум не пашкодзіўся ад дбаньня. Уся плынь жыцьця ягонага была бесьперастанна малітва і бязьмерная любоў да Бога.

Гэтак богадагодна жывучы, Ян напісаў кнігу, названую Лесьвіца, у якой выклаў вучэньне пра выратаваньне, і, напоўнены мілатой, годна спачыў у Госпадзе, пакінуўшы і шматлікія іншыя творы.

Ягонымі малітвамі, Божа, памілуй і выратуй нас.

У НЯДЗЕЛЮ ЧАЦЬВЁРТУЮ ВЯЛІКАГА ПОСТУ. СЬВЯТОГА ЯНА ЛЕСЬВІЧНІКА

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Адна за іншай праходзяць тыдні Вялікага Пасту; і, пачаўшы зь натхненьнем, адчуваючы ў сабе сілы зьдзейсьніць гэты шлях, мы часта, набліжаючыся да канца, а парой задаўга да канца, адчуваем, што мы нічога не зьдзейсьнілі з таго, што спадзяваліся зьдзейсьніць. Спадзяваліся пасьціцца строга і сумленна, спадзяваліся маліцца, спадзяваліся адарвацца ад таго, што нас трымае ў палоне ў плыні усяго жыцьця — інтарэсы, клопаты… І вось, прыходзіць момант, калі ужо віднеецца канец шляху, і раптам мы усьведамляем, што нічога ці так мала мы выканалі з таго, пра што марылі. І тут на нас можа знайсьці разбуральны, падрываючы апошнія сілы дух засмучэньня: як жа мне увайсьці ў Пакутныя дні? Як жа мне сустрэцца са славай і сьвятам Уваскрэсеньня Хрыстовага?..

БОГАСЛУЖЭНЬНЕ Ў ЧАЦЬВЁРТУЮ НЯДЗЕЛЮ ВЯЛІКАГА ПОСТУ

У СУБОТУ НА ВЯЛІКАЙ ВЯЧОРНЯЙ

Пасьля першапачатковага псальму чытаем першую кафізму цалкам. На “Госпада клічу” вершыры на 10: нядзельных Актоіха 3, усходніх 4; Трыёдзі 3 сьв. Яну Лесьвічніку:

Тон 8

Ойча Ян звышгодны, / ты заўсёды сапраўды праслаўленьне Бога ў гартані сваёй насіў, / навучаючыся дзейным чынам / боганатхненнымі словам, прамудры, / і адтуль пададзенай дабрынёй узбагаціўся, / зрабіўшыся вялебным мужам, / усіх паганых пастановы зрынуўшы.

Ойча Ян слаўны, / сьлёз крыніцамі душу ачысьціўшы, / і усяночнымі стаяньнем Бога уласкавіўшы, / узьняўся ты да любові Ягонай, дабрашчасны, і прыгажосьці; / ёю ты годна цяпер атрымліваеш асалоду , бесьперастанку радуючыся, / са паплечнікамі тваімі, богамудры звышгодны.

Ойча Ян звышгодны, / акрыліўшы розум да Бога вераю, / пагрэбаваў ты сьвецкім жыцьцём нясталым / і, крыж свой узяўшы, Усёбачнаму рушыў усьлед; / цела непакорлівае навучаньнем падзьвіжніцкім розуму заняволіўшы / сілаю Боскага Духу.

Слава Айцу і Сыну і Сьвятому Духу.

Тон 5: Звышгодны ойча, / голас Эвангельля Госпада пачуўшы, / сьвет пакінуў ты, багацьце і славу ні ў што паставіўшы. / Таму усім агалошваў: / “Упадабайце Бога і знойдзеце дабрыню вечную. / Нічога не упадабайце любові Ягонай, / каб, калі Ён прыйдзе ў славе Сваёй, / здабыць вам супакой са усімі сьвятымі”. / Іх малітвамі, Хрысьце, захавай / і выратуй душы нашы.

Цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

Багародзічыны: дагматык чарговага тону

АКАФІСТ СЬВЯТОЙ ПРАВЕДНАЙ КНЯЖНЕ САФІІ СЛУЦКАЙ

Кандак 1

Дабраслаўлёным Задумам Боскім народжаная на сьвет Сафія, княжна беларуская, ад юнацтва Хрыста Бога ўпадабаўшая, да сьмерці непахісную веру і цярпеньня ў смутках захаваўшая, верных дзяцей Божых у дні ганеньняў ахоўваючая, добрую набожнасьць праваслаўя зацьвердзіўшая на зямлі Беларусі, мір для народу свайго ў Бога вымаліўшая, Боскую Царкву ад рук паганых уніятаў ратаваўшая і ўсю сябе ў рукі Боскія аддаўшая, пакуты прад адыходам з пакорай і веліччу прыняўшая. Сабой хор сьвятых беларускіх узбагаціўшая. Беларускага княжага роду сьвятая праведніца і зорка нязгасная Праваслаўя Беларускага, як сонца на зямлі нашай праведнасьцю зазьзяўшая, удзячна сьпяваем табе: Радуйся, Сафія, княжна беларускага, хуткая дапамога ўсім тым, хто зь верай і любоўю да цябе прыбягае.

СЬВЯТАЯ ПРАВЕДНАЯ САФІЯ, КНЯГІНЯ СЛУЦКАЯ

Памяць 19 сакавіка / 1 красавіка.

Праведная Сафія была апошняй княгіняй слаўнага праваслаўнага беларускага роду князёў Слуцкіх і Копыльскіх, нашчадкаў вялікага князя Альгерда з роду Рурыкавіча. Некаторыя князі гэтага роду сядзелі на Кіеўскім пасадзе, іншыя былі князямі Ноўгарада. Родапачынальнікам князёў Алелькавічаў–Слуцкіх быў унук Альгерда – Альлька Ўладзіміравіч.

Вялебная Сафія нарадзілася 1 траўня 1585 года. У тым жа годзе памерла яе маці, а 6 траўня наступнага году памер і бацька, князь Юры Сямёнавіч. Апеку над сіратой узялі на сябе далёкія родзічы: ад пачатку Жмудзінскі стараста Юры Хадкевіч, які ўзяў яе зь сабой у Вільню, а потым Віленскі кашцелян, Берасьцейскі стараста Еранім Хадкевіч.