ДА 90 ЎГОДКАЎ СЛУЦКАГА ПАЎСТАНЬНЯ: АЙЦЕЦ ХВЕДАР ДАНІЛЮК – СЬВЯТА І ЗМАГАР

(12.8.1887 – 29.7.1960)

Нарадзіўся 12 жніўня ў вёсцы Сурынка Слонімскага павету. Паходзіў зь беларускае праваслаўнае сялянскае сям’і: бацькі – Васіль і Агрыпіна Данілюкі. Пачатковую адукацыю атрымаў у мясцовае школе ў Сурынцы. Скончыў духоўную школу пры Жыровіцкім манастыры. Працаваў настаўнікам на Слонімшчыне, а пазьней псаломшчыкам у Кобрынскім павеце. З 1914 года – у войску. Скончыў школу прапаршчыкаў у Гатчыне (1917 г.) У жніўні 1917 года ўдзельнічаў у зьезьдзе беларусаў – вайскоўцаў у Маскве. З кастрычніка 1917 г. – на Румынскім фронце, камісар 4-га беларускага корпуса. Зь верасьня 1918 г. – на Беларусі. У сьнежні гэтага ж года абраны старшынёй Беларускае валасное рады ў Ваўкавыску. У студзені 1919 года – малодшы афіцэр 1-га Беларускага Гарадзенскага полку. Урадам Беларускае Народнае Рэспублікі быў накіраваны ў Літву ў распараджэньне Міністэрства беларускіх спраў пры Літоўскім урадзе. Удзельнік Слуцкага паўстаньня 1920 года. Пасьля заканчэньня вайны Польшчы зь Бальшавіцкае Расеяй, жыў у вёсцы Вярэйкі Ваўкавыскага павету, дзе служыў псаломшчыкам у мясцовае праваслаўнае царкве. Рукапаложаны ў сьвятара 21 верасьня 1921 года. У 1922 – 1939 гадох – настаяцель праваслаўных прыходаў на Слонімшчыне і Наваградчыне. У 30-я гады прасьледаваўся польскае адміністрацыяй за беларускую праваслаўную і грамадзкую дзейнасьць. У 1935 годзе пазбаўлены польскімі ўладамі, праз паданьне каталіцкае адміністрацыі, уласнага прыходу. Працаваў памочнікам настаяцеля ў мясцовасьцях Крывошын і Заблудава. У час Другой сусьветнае вайны прымаў актыўны ўдзел у беларускім грамадзкім і рэлігійным жыцьці. Як прадстаўнік Наваградскае япархіі прымаў чынны ўдзел у працы Усебеларускага Царкоўнага сабору ў Менску (30.8 – 2.9.1942), на якім была абвешчана аўтакефалія Беларускае Праваслаўнае Царквы. Спрычыніўся да стварэньня вайскова-капэлянскае службы пры беларускіх узброяных аддзелаў, у тым ліку тых, што пакінуліся на Бацькаўшчыне дзеля партызанскага змаганьня зь савецка-расейскімі акупантамі. З 1944 г. – у эміграцыі. Спачатку служыў у Германіі. Адзін зь ініцыятараў аднаўленьня Беларускае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы на эміграцыі, удзельнік Беларускага Царкоўнага сабору ў Канстанцы (Германія, 1948 г.). У жніўні 1950 года пераехаў у Злучаныя Штаты Амэрыкі. Стваральнік і шматгадовы настаяцель прыходу сьв.Кірылы Тураўскага з Нью-Ёрку. На ўстаноўчым зьезьдзе япархіі БАПЦ у ЗША і Канадзе ў траўні 1960 года абраны ў япархіяльную ўправу, прызначаны кіраўніком царкоўна-судовага аддзелу. У сваё дзейнасьці пасьлядоўна адстойваў ідэю аўтакефаліі Беларускае Праваслаўнае Царквы. Годна спачыў 29 ліпеня 1960 года ў Нью-Ёрку. Пахаваны на беларускіх могілках Нью-Брансуіку.

УЗЬНЯЦЬЦЕ КРЫЖА ГОСПАДА

мітрапаліт Антоні Суражскі

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

З трапятаньнем і з глыбокай сьвядомасьцю сьвятога жаху мы пакланяемся сёньня перад Крыжам Гасподнім. І разам з гэтым мы сьвяткуем перамогу Боскую над грахом, над злом, над усім, што падзяляе чалавека і сьвет ад Яго...

АБ ГОДНЫМ ЖЫВАТВОРЧЫМ КРЫЖЫ (АМІЛІЯ ХІ)

Сьвяціцель Рыгор Палама

Са старажытных часоў Крыж Хрыстовы быў прадказаны і выяўлены ў выглядзе вобразаў; м калі б не было сілы Крыжа, ніхто б ніколі не здолеў прымірыцца з Богам. Таму што пасьля гэтага злачынства прабацькаў у раю Боскім праз дрэва, грэх ажыў, мы ж памерлі, і раней сьмерці цела, зьдзейсьнілася сьмерць душы, якая ёсьць аддаленьнем душы ад Бога. Тое жыцьцё, якім мы жылі пасьля злачынства, было жыцьцём у граху і жыцьцём цялесным; грэх жа не падпарадкоўваецца закону Боскаму, ды і няздольны; так і жывучыя цялесным жыцьцём, няздольныя дагадзіць Богу. І паколькі, як і Апостал кажа: “Плоць жадае супраціўнага Духу, а Дух – супраціўнага плоці” (Гал. 5:17), – Бог жа ёсьць Дух і сама Дабрыня і Дабрадзейнасьць, – і наш дух створаны па ўзору і падабенству Ягонаму, але ў выніку і на падставе граху прыйшоў у нягоднасьць, – то да таго часу, пакуль грэх не будзе зьнішчаны і жыцьцё ў целе зьведзена на нішто, якім чынам мог бы хто аднавіцца ва ўсім і зрабіцца жаданым Богу – Крыж Хрыстовы і ёсьць зьнішчэньне граху. Таму адзін зь нашых богасносьбітных Айцоў, будучы запытаны адным зь няверных: “Няўжо ён верыць ва Ўкрыжаванага?” – адказаў: “Да, – ва Ўкрыжываўшага грэх”. Багата хто і раней зьяўленьня Крыжа Хрыстовага, быўшыя да Закону і пасьля Закону, былі засьведчаны Самім Богам, як – сябра Боскі, і Цар, і Прарок Давыд, як, натуральна, і сам тады будучы ў ліку сяброў Боскіх, кажа: “Якія ўзьнёслыя для мяне намеры Твае, Божа” (Пс. 138:17). Але ж як гэта так, што і раней абвешчаны яны: “Сябрамі Боскімі?” – Я вам вытлумачу гэта, калі вы выявіце мне послух і ўважна будзеце слухаць (мае словы).

СЛОВА Ў ДЗЕНЬ УЗЬНЯЦЬЦЯ КРЫЖА ГОСПАДА

архіяпіскап Лука (Война – Ясянецкі)

Учора, на ўсяночнае, вы назіралі з глыбокай пашанай абрад узьняцьця крыжа Госпада.

Дабраславіць вас Гасподзь за гэту глыбокую павагу, але ці даволі толькі яе? Ці даволі толькі тры разы ў год бачыць вынас крыжа, абуджаючы вашу глыбокую павагу? О не, зусім не даволі! Трэба значна большае. Трэба, каб крыж Хрыстоў быў адбіты на сэрцах вашых, а не толькі вісеў на грудзі вашай.

СЛОВА НА ГОДНЫ І ЖЫВАТВОРЧЫ КРЫЖ І НА ДРУГІ ПРЫХОД, А ТАКСАМА АБ ЛЮБОВІ І МІЛАСЬЦІ

звышгодны Яфрэм Сірын

Усялякае сьвята і ўсялякая дзея Госпада нашага Ісуса Хрыста – нам, вернікам, выратаваньне і пахвала. Але пахвала пахвал – крыж; але сьвята сьвятаў – калі “бо Пасха наша Хрыстос, ахвяраваны за нас” (1 Кар. 5:7), лепш жа казаць, калі паўстаў зь мёртвых Ягня Боскае, “узяўшы грэх сьвету” (Ян. 1:29). Гэта – уладар і цар сьвятаў.

НЯДЗЕЛЯ ПРАД УЗЬНЯЦЬЦЕМ

Мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Сьвяты бываюць розныя, Бываюць сьвяты, калі душа поўная захапленьня і весялосьці, а бываюць сьвяты, якія напаўняюць душу строгай скрухай. І вось сьвята Узьняцьця Крыжа Гасподняга належыць да гэтых апошніх. Крыж Гасподні быў выяўлены ў Сьвятой Зямлі, ён быў знойдзены і быў узьняты, каб усе людзі, атачыўшыя патрыярха і царыцу, маглі яго бачыць.

УЗЬНЯЦЬЦЯ ГОДНАГА І ЖЫВАТВОРЧАГА КРЫЖА ГОСПАДА

(14 верасьня)

Сьвята Ўзьняцьця ёсьць слаўная ўрачыстасьць годнага і жыватворчага Крыжа Госпада. Яно запачаткаванае ў памяць дзьвюх сьвятых падзеяў у гісторыі Царквы Хрыстовай. Першай падзеяй ёсьць цудоўная зьяўленьне і знаходка Крыжа ў час цараваньня Канстантына Вялікага. Канстантын не зьяўляўся хрысьціянінам, але, па загаду свайго бацькі, да хрысьціян ставіўся прыхільна.

СЛОВА НА ЎСЯСЛАЎНАЕ ЎЗЬНЯЦЬЦЯ КРЫЖА СЬВЯТОГА АНДРЭЯ, АРХІЯПІСКАПА КРЫЦКАГА

cьвяты Андрэй Крыцкі

Мы славім Крыж, і ўся Царква напаўняецца бляскам славы. Мы славім Крыж, і твар усяго сусьвету азараецца зьзяньнем радасьці. Мы славім Крыж, і адыходзіць змрок і разьліваецца сьвятло. Мы славім Крыж, і зь Укрыжаваньнем ўзносімся, каб, пакінуўшы ніжэйшую зямлю разам з грахом, атрымаць небе і нябеснае. Крыж узьнімаецца, і шумны рык дэманаў змаўкае. Крыж узьнімаецца, і варожа сіла сатаны, уражаная, падае і разбураецца. Крыж узьнімаецца, і ўсе вернікі сыходзяцца. Крыж узьнімаецца, і гарады урачыстасьць зьдзяйсьняюць і народы сьвяткуюць сьвята. Так, адна згадка Крыжа ўжо абуджае да жыцьцятворчай радасьці і паслабляе цяжкую скруху.

ГАЛГОФА І ХРАМ ТРУНЫ ГОСПАДА Ў ЕРУСАЛІМЕ

М. Скабаллановіч

Калі уся Палестына, асьвячоная жыцьцём у ёй нашага Выратавальніка, для нас, хрысьціян, — сьвятая зямля, то найвялікшай сьвятыняй гэтай сьвятой зямлі зьяўляецца для нас Галгофа — месца расьпяцьця і крыжовай сьмерці Хрыста за выратаваньне людзей. Усё жыцьцё Яго была узыходжаньнем на Галгофы, да вялікага подзьвігу паслухмянства волі Айца Нябеснага і справе збаўленьня роду чалавечага. І ужо тады, калі анёлы, пры нараджэньні Выратавальніка, апявалі “слава ў вышынях Богу і на землі мір”, яны услаўлялі Галгофу — пакуты і сьмерць Хрыста. Так, усё жыцьцё Хрыста, ад віфліемскіх ясьляў да апошняга Яго уздыху, да вялікага “зьдзейсьнілася”", — гэтае нясеньне Выратавальнікам крыжа Свайго да Галгофы і, нарэшце, прыняцьце крыжа на Галгофе. Тут, калі зьдзейсьнілася злачынная людзкая справа, адзначаная цудоўнай цемрай, зазьзяла Боскае Сонца, кінула свае выратавальныя і жыватворчыя прамяні на усё чалавецтва; тут скончылася ноч Старога Запавету і заблішчаў прамяністы дзень Запавету Новага, адным словам, тут, на Галгофе, сьмерцю Выратавальніка адчыненыя для людзей дзьверы у новае жыцьцё і ў палацы жыцьця вечнага. Усё гэта для хрысьціянскага сэрца і розуму зьвязана са сьвятым імем Галгофы, са найсьвяцейшым месцам расьпяцьця нашага Выратавальніка. І дрэнны той хрысьціянін, сэрца якога не б'ецца поўнай глыбокай пашаны радасьцю пры назьве Галгофа, пры успаміне Галгофы!

ЗВЫШГОДНАЯ ФЯДОРА АЛЕКСАНДРЫЙСКАЯ

11 верасьня

Звышгодная Фядора Александрыйская і яе муж жылі ў Александрыі. У іх сям'і панавалі любоў і згода, і гэта было нянавіснае ворагу выратаваньня. Падвахочаны сатаной, адзін багаты чалавек прывабіўся прыгажосьцю маладой Фядоры і пачаў усімі спосабамі схіляць яе да пралюбадзейства, але доўгі час не меў посьпеху. Тады ён падкупіў жанчыну—зводніцу, якая увяла ў зман даверлівую Фядору, сказаўшы, што грэх, які здзяйсьняецца уначы, Бог не ставіць ў віну. Фядора здрадзіла свайму мужу, але неўзабаве апамяталася і, усьвядоміўшы паскуднасьць падзеньня, зьненавідзела сябе, неміласэрна біла сябе па твары і рвала валасы на галаве. Сумленьне не давала ёй супакою, і Фядора адправілася да знаёмай ігуменьні і распавяла пра дасканалае злачынства. Ігуменьня, бачачы роспач маладой жанчыны, узбудзіла ў ёй веру ў Боскае прабачэньне і нагадала эвангельскую прыпавесьць пра грэшніцу, якая абмыла сьлязамі ногі Хрыста і атрымала ад Яго прабачэньне сваіх грахоў. У надзеі на літасьць Боскую Фядора сказала: “Веру Богу майму і з гэтага часу не буду зьдзяйсьняць такога граху, а зроблены паспрабую загладзіць”. У тую ж хвіліну звышгодная Фядора вырашыла сысьці ў манастыр, каб ачысьціцца ў подзьвігу і малітве. Яна таемна пакінула сям'ю і, перапрануўшыся ў мужчынскую вопратку, накіравалася да мужчынскага манастыра, бо баялася, што муж знойдзе яе ў жаночым манастыры. Ігумен манастыра не дабраславіў пусьціць яе нават у двор, выпрабоўваючы цьвёрдасьць прышэльца. Звышгодная Фядора засталася начаваць у варот. Раніцай яна, прыпаўшы да ног ігумена, назвалася Хвядорам зь Александрыі прасіла пакінуць яе ў манастыры дзеля пакаяньня і манаскіх подзьвігаў. Бачачы чыстасардэчны намер прышэльца, ігумен пагадзіўся.

Нават дасьведчаныя манахі дзівіліся усяночным укленчаным малітвам, пакоры, цярпеньню і самаадданасьці Хвядора. Сьвятая жыла ў манастыры восем гадоў. Яе цела, некалі апаганенае пралюбадзействам, стала бачным сасудам мілаты Боскае і ёмішчам Сьвятога Духу. Аднойчы сьвятая была паслана ў Александрыю для набыцьця хлеба. Дабраслаўляючы яе ў шлях, ігумен загадаў, у выпадку затрымкі на шляху, спыніцца ў суседнім, Энацкам манастыры. У гасьцініцы Энацкага манастыра пражывала тады дачка ігумена, якая прыйшла наведаць айца. Прывабленая прыгажосьцю маладога манаха, яна пачала схіляць звышгодную Фядору да граху блуду, не ведаючы, што прад ёй жанчына. Пачуўшы адмову, яна зьдзейсьніла грэх зь іншым госьцем і зачала. Звышгодная ж, купіўшы хлеб, вярнулася ў свой манастыр.

Праз некаторы час бацька бессаромнай дзяўчыны, заўважыўшы зьдзейсьненае злачынства, пачаў выпытваць у дачкі, хто яе спакусіў. Дзяўчына паказала на Хвядора—манаха. Айцец неадкладна паведаміў настаяцелю манастыра, у якім жыла звышгодная Фядора. Ігумен заклікаў Хвядора і распавёў яму пра абвінавачваньне. Манах цьвёрда адказаў: “Бог сьведка, я гэтага не рабіў”, і ігумен, ведаючы чысьціню і сьвятасьць жыцьця Хвядора, не паверыў паклёпу. Калі блудніца нарадзіла, энацкія манахі прынесьлі немаўля ў манастыр, дзе жыла падзьвіжніца, і пачалі дакараць манахаў у нячыстым жыцьці. Гэтым разам і ігумен паверыў паклёпу і угневаўся на невінаватага Хвядора. Немаўля уручылі звышгоднае і з ганьбай выгналі яе зь манастыра. Фядора пакорліва скарылася новаму выпрабаваньню, бачачы ў ім адкупленьне ранейшага граху. Яна пасялілася зь дзіцем непадалёк ад манастыра ў будане. Пастухі зь жалю давалі малако для немаўля, а сама звышгодная сілкавалася толькі дзікай травой. На працягу сямі гадоў, пераносячы нягоды, сьвятая падзьвіжніца знаходзілася ў выгнаньні. Нарэшце, па просьбе манахаў, ігумен дазволіў ёй вярнуцца ў манастыр разам зь немаўлём, дзе яна два гады пражыла ў засаўцы, павучаючы дзіця страху Боскаму. Ігумен манастыра атрымаў ад Бога адкрыцьцё, што грэх манаха Хвядора дараваны. Мілата Боская спачывала на манаху Фядоры, і неўзабаве усе манахі зрабіліся сьведкамі знака, які здзейсьніўся малітвамі падзьвіжніцы. Аднойчы ў той мясцовасьці падчас засухі перасохлі усе крыніцы. Ігумен сказаў браціі, што толькі Хвядор зможа адхіліць бедзтва. Заклікаўшы звышгодную, ігумен загадаў ёй прынесьці ваду зь высмаглай студні. Па дабраслаўленьню ігумена звышгодная Фядора прынесла ваду, пасьля чаго вада ў студні ужо не перасыхала. Пакорлівая Фядора казала, што цуд зьдзейсьніўся па малітве і веры іх ігумена.

Перад сьмерцю вялебная Фядора зачынілася ў кельлі з хлопцам і адпісвала яму любіць Бога, падпарадкоўвацца ігумену і браціі, захоўваць маўчаньне, быць незласьлівым і рахманым, пазьбягаць брыдкаслоўя і марнаслоўя, любіць беднасьць, успамінаць іх вандроўнае жыцьцё. Пасьля гэтага, стаўшы на малітву, яна ў апошні раз прасіла ў Госпада прабачэньня грахоў. Разам зь ёй маліўся і хлопец. Хутка словы малітвы замерлі на вуснах падзьвіжніцы, і яна спакойна адышла ў Вышэйшы сьвет (+ кал. 474 — 491).

Гасподзь адкрыў ігумену праўду аб духоўнае дасканаласьці манаха Хвядора і пра яго патаемную таямніцу. Плябан, каб зьняць паклёп са спачыўшай, у прысутнасьці настаяцеля і браціі Энацкага манастыра распавёў пра бачаньне і для пасьведчаньня адкрыў грудзі вялебнай. Энацкій ігумен і брація здрыгануліся ад жаху за свой вялікі грэх і, прыпаўшы да сьвятога цела, са сьлёзамі прасілі прабачэньні ў звышгоднае Фядоры. Вестка пра сьвятую падзьвіжніцу дайшло да мужа звышгоднае Фядоры. Ён прыняў пострыг у манастыры, дзе ратавалася ягоная жонка. Хлопец, выгадаваны звышгоднай, таксама пайшоў па стопах сваёй прыёмнай маці. Пасьля ён зрабіўся ігуменам гэтага манастыру.