Памяць 29 лістапада
Жыў у Кіева – Пячорскім манастыры ў ХІІ стагодзьдзі. За безумоўны послух старэйшым братам і руплівасьць у працы сьв. Няктарый зваўся Паслухмяным. Пасьля шматлікіх гадоў працы і подзьвігаў спачыў у міры і быў пахаваны ў Бліжэйшых (сьв. Антонія) пячорах.
Памяць 26 лістапада
Звышгодны Аліпій слупнік нарадзіўся ў горадзе Адрыянаполе ў Пафлагоніі. Маці яго, хрысьціянка, рана аўдавеўшы, аддала сына ў послух і на навучаньне япіскапу Хвядору, а сама, раздаўшы маёмасьць жабракам, стала служыць пры царкве і была ўшанаваная званьні дыяканісы.
Зь юнацкіх гадоў сьвятой Аліпій жадаў прысьвяціць сваё жыцьцё Богу і імкнуўся да адасобленага жыцьця, аднак япіскап Хвядор не адпускаў яго ад сябе. Аднойчы, калі звышгодны Аліпій суправаджаў свайго Уладара ў Канстантынопаль, яму было бачаньне сьвятой пакутніцы Яўхімы заклікаючай звышгоднага Аліпія вярнуцца ў Адрыанаполь і заснаваць царкву ў яе гонар. На сродкі, ахвяраваныя вернікамі Адрыанаполя, сьвяты Аліпій пабудаваў царкву ў імя сьвятой пакутніцы Яўхімы на месцы закінутага паганскага магільніка, што быў месцам жыцьця легіёнаў нячысьцікаў. Побач з храмам, пад адкрытым небам, на верху паганскага надмагільля сьвятой збудаваў сабе слуп. Пяцьдзесят тры гады звышгодны Аліпій жыў на слупе, молячыся Богу і павучаючы шматлікіх, якія прыходзілі да яго. Нячысьцікі, напаўняўшыя паганскя могількі, нападалі па начах на падзьвіжніка, пабіваючы яго камянямі. Сьвяты Аліпій, ні ў што ставячы высілкі духаў цемры, разабраў нават той лёгкі падстрэшак над слупам, які абараняў яго ад дажджу і вятроў. Пераможаныя мужнасьцю сьвятога, нячысьцікі назаўжды пакінулі гэтае месца, асьвячонае подзьвігам добраахвотнага пакутніцтва. Толькі за 14 гадоў да сьмерці сьвятой Аліпій не змог больш стаяць і змушаны быў з-за хваробы ног ляжаць на боку, пераносячы цяжкія пакуты з пакорлівай падзякай. Каля слупа вялебнага паступова паўсталі два манастыра: па адным боку – мужчынскі, па іншам - жаночы. Вялебны Аліпій увёў для абодвух манастыроў строгія статуты і да свайго скону кіраваў манастырамі. Памёр звышгодны ў 640 годзе, у веку 118 гадоў. Цела спачылага слупніка было пахавана ў заснаванай ім царкве ў гонар сьвятой пакутніцы Яўхімы. Сьвятыя мошчы дагадзіўшага Богу айца вылечвалі шматлікіх прыходзячых да іх зь верай.
Трапар Аліпію Слупніку
Цярпеньня слупам быў ты / пераймаўшы праайцам, звышгодны, / Ёву ў пакутах, Іосіфу ў барацьбе зь спакусамі, / і Анёльскаму жыцьцю ў целе, / ойча наш Аліпій, / малі Хрыста Бога выратаваць душы нашы.
Япіскапат Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы вітае ініцыятывы Яго Усясьвятасьці Сусьветнага Патрыярха Варфаламея І і Кіраўніка ЎПЦ (МП) Сьвяцейшага мітрапаліта Ўладзіміра, якія скіраваны на пераадоленьне кананічнае крызы Ва Ўкраіне. Мы перакананы, што адзіным шляхам для аднаўленьня царкоўнае еднасьці ёсьць ўжываньне поўнафарматнага дыялёгу ўсіх галінаў Украінскага Праваслаўя (УАПЦ, УПЦ, УПЦ КП) зь мэтай пошуку шляхоў аднаўленьня царкоўнае еднасьці і канчатковага канструяваньня ва Ўкраіне адзінай Памеснае Праваслаўнае Царквы, якая будзе знаходзіцца ў поўных еўхарыстычных і малітоўных зносінах з паўнатой Сусьветнага Праваслаўя.
Такі дыялёг, на нашу думку, паспрыяе аздараўленьню царкоўнага і грамадзянскага стану ва Ўкраіне, у прыватнасьці:
· Аздараўленьню царкоўнага жыцьця юрысдыкцый, якія бяруць чынны ўдзел у дыялёгу;
· Пасьпяховае зьдзяйсьненьне місіі Праваслаўнае Царквы ў сучасным ўкраінскім грамадзтве;
· Пошук і абмеркаваньне мадэлей пераадоленьня кананічнае крызы ва Ўкраіне і аб’яднаньня Ўкраінскага Праваслаўя.
Мы таксама ўпэўнены, што дыялёг дапаможа праваслаўным хрысьціянам Украіны процідзейнічаць небясьпечным тэндэнцыям ў жыцьці ўкраінскага грамадзтва, у прыватнасьці:
· Паглыбленьня царкоўнай крызы шляхам ідэалягізацыі і палітызацыі сёньняшняга трагічнага падзелу;
· Руйнуючым, супрацьцэнтралізацыйным працэсам ва Ўкраінскім грамадзтве, намаганьням штучнага падзелу Ўкраіны па культурна–цывілізацыйным, рэлігійным і моўным адзнакам.
Шчыра вітаючы пачатак падрыхтоўкі да дыялёгу паміж УПЦ (МП) і ЎПЦ КП мы лічым, што гэты дыялёг у гістарычнае пэрспэктыве ёсьць безальтэрнатыўным шляхам да аднаўленьня царкоўнае еднасьці.
На сваіх папярэднік Саборах япіскапат Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы ўжо разглядаў праблему кананічнага статусу патрыярха Філарэта (Дзенісенка) і прыйшоў да выніку аб немэтазгоднасьць усталяваньня сёньня еўзарыстычных зносін зь япіскапатам УПЦ КП, пакуль УПЦ КП узначальвае яе цяперашні кіраўнік.
Адначасна мы лічым карысным аднавіць перамовы паміж Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквой і ЎПЦ КП. Лічым, што ў сучасных умовах у перамоўным працэсе асабістае пытаньне Філарэта можа быць вынесена за дужкі, паколькі з часам дадзенае пытаньне можа згубіць сваю актуальнасьць.
З агляду на гэта, мы пазытыўна ацэньваем ініцыятывы клірыкаў нашае Царквы, які скіраваны на ўсталяваньне братэрскіх адносін з клірам УПЦ КП, але заклікаем сьвятарства Ўкраінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы да вернасьці кананічным і элезіялягічным падмуркам Праваслаўя, на якія арыентуюцца ў сваім царкоўным будаўніцтве япіскапат нашае Царквы.
Аднаўленьне дыялёгу паміж Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквой і ЎПЦ КП на ўзроўні ўпаўнаважаных камісій, на нашу думку, зробіцца магчымым адразу ж пасьля прыпыненьня практыкі гвалтоўнага захапленьня нашае Царквы прадстаўнікамі ЎПЦ КП зь ініцыятывы герархаў гэтае юрысдыкцыі і спрыяньня мясцовай улады.
Япіскапат Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы заклікае герархаў УПЦ КП і ЎПЦ (МП) да большай адкрытасьці і большага сыстэмнага супрацоўніцтва з прадстаўнікамі Сусьветнага Патрыярхату, які ёсьць Царквой–Маці старажытнае Кіеўскае Мітраполіі, і які, у выніку таго, што не задзейнічаны ў існуючым канфлікце, ёсьць вольным ад палітычных матываў у сваіх дзеях.
Мы асуджаем неапраўданую і палітызаваную крытыку вялікай Царквы Канстантынопаля і Яго Ўсясьвятасьці Усясьвяцейшага Патрыярха Варфаламея І з боку асобных прадстаўнікоў УПЦ КП і ЎПЦ. На нашу думку, падобная крытыка ёсьць неканструктыўнай і сьведчыць аб непаўнацэннасьці экліязіялягічнай і кананічнай сьвядомасьці герархаў, якія да яе ўдаюцца.
Мы зноў нагадваем сваім субратам–архірэям зь УПЦ КП і ЎПЦ (МП), што Сусьветны Патрыярх ёсьць не толькі кіраўніком адной з Памесных Цэркваў, але і герархам, які мае першую годнасьць і шэраг выключных кананічных паўнамоцтваў у праваслаўным сьвеце, у прыватнасьці ён ёсьць вышэйшай апэляцыйнай інстанцыяй, у якой маюцца разглядацца спрэчкі, што выніклі паміж япіскапамі ва Ўкраіне (гл. правілы 3 і 4 Памеснага Сабору Сардыкійскага (344)).
А таму, неапраўдана, абумоўлена палітычнымі альбо этнафілетычнымі матывамі, крытыка Яго Ўсясьвятасьці Варфаламея І ёсьць шкоднай для царкоўнае сьвядомасьці і абсалютна недапушчальна з боку япіскапаў, сьвятароў і праваслаўных вернікаў.
У гэтым кантэксьце мы адназначна асуджаем некаторыя заявы і выступы кіраўніка ЎПЦ КП патрыярха Філарэта (Дзенісенка) і Прысьвятога мітрапаліта Агафангеоа (Саввіна) (УПЦ (МП)), заклікаючы гэтых герархаў у далейшым утрымлівацца ад падобных выказваньняў. Адначасна мы вітаем вызнаньня важнай ролі сусьветнага Праваслаўя ў будучым аб’яднаньні Праваслаўя ва Ўкраіне, якое зьмешчана ў заяве кіраўніка ЎПЦ КП ад 3 сьнежня гэтага году. Падобныя заявы ўсяляюць надзею на будучую перамогу царкоўнае сьвядомасьці ў УПЦ КП.
Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква непахісна і непашкоджана спавядае сьвятую праваслаўную веру і будуе сваё жыцьцё на падмурку сьвятых канонаў Праваслаўнае Царквы, а таму зьяўляецца сапраўднае часткай Сусьветнага Праваслаўя.
Япіскапат Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы яшчэ раз сьведчыць, што мы сумуем з прываду царкоўнага падзелу і выказвае сваё шкадаваньне з прываду таго, што яно было часткова абумоўлена кананічнымі памылкамі, якія зрабілі дзеячы царкоўнага руху ў барацьбе за поўную кананічную незалежнасьць Ўкраінскае Праваслаўнае Царквы.
Адначасна, мы сьведчым, што падобныя памылкі, як гэта сьцьвярджаюць некаторыя, не былі выкліканы палітычнае заангажаванасьцю, а зрабіліся рэакцыяй часткі праваслаўнага япіскапату і кліру на нэгатыўнае стаўленьне да Ўкраінскага Праваслаўя з боку асобных дзеячаў Маскоўскага патрыярхату. Лічым, што ўзаемнае вызнаньне віны робіць магчымым адшуканьня ўзаемнага паразуменьня і ўсталяваньне адносін братэрскае любові.
Усьведамляючы сваю кананічную адказнасьць за гэты трагічны стан, япіскапат Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы сьведчыць, што шчыра жадае вылячэньня царкоўнага падзелу, і, чакаючы ад Яго Ўсясьвятасьці Патрыярха Варфаламея і Сьвяцейшага Сыноду Сусьветнага Патрыярхату лекі, якія б здолелі вылечыць падзеленае царкоўнае цела, цалкам пакладаюцца на Царкву – Маці ў выбары канкрэтных шляхоў пераадоленьня вынікаў расколу.
Адной з падстаў царкоўнага падзелу ва Ўкраіне ёсьць адсутнасьць агульна прызнанага на агульнаправаслаўным узроўні кананічнага мэханізму наданьня аўтаноміі і аўтакефаліі. Таму япіскапат Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы зь вялікай надзеяй успрыняў зьвестку аб аднаўленьня міжправаслаўных кансультацый, у прыватнасьці, аднаўленьне працы Міжправаслаўнай Падрыхтоўчай Камісіі і Прадсаборнай Ўсеправаслаўнай Нарады, якія працуюць у рамках падрыхтоўкі да Сьвятога і Вялікага Сабору Праваслаўнае Царквы.
Мы заклікаем сьвятарства і вернікаў УАПЦ узьнесьці свае малітвы за пасьпяховую працу гэтых аўтарытэтных міжправаслаўных інстытуцый, і, у прыватнасьці, Боскае дабраслаўленьне працы Міжправаслаўнай Падрыхтоўчай Камісіі, якая будзе працаваць ў сьнежні гэтага году.
+ Мяфодзій, мітрапаліт Кіеўскі і ўсёй Украіны, Кіраўнік Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы;
+ Андрэй, мітрапаліт Галіцкі, Кіраўнік Івана-Франкоўскае япархіяй;
+ Раман, мітрапаліт Вініцкій і Брацлаўскі;
+ Макары, архіяпіскап Львоўскі, Макары, архіяпіскап Львоўскі, кіруючы Роўненскай, Валынскай і Таўрыйскай япархіямі;
+ Феадосій, архіяпіскап Драгобыцкі і Самбырскі;
+ Міхаіл, япіскап Фастаўскі, вікарый Кіеўскае япархіі;
+ Іларыён, япіскап Чаркаскі і Кіраваградзкі;
+ Прысьвяты Ўладзімір, япіскап Жытомірскі і Палесься;
+ Афанасій, япіскап Харкаўскі і Палтаўскі;
+ Герман, япіскап Чарнавецкі і Хоцінскі.
8 сьнежня 2009 г. у памяшканьні Кіеўскае Патрыярхіі ЎАПЦ пад старшынствам Сьвяцейшага Мітрапаліта Мяфодзія адбыўся чарговы Архірэйскі Сабор. У працы Сабору ўзялі чынны ўдзел дзесяць зь дванаццаці архірэяў УАПЦ, а менавіта: Сьвяцейшы Мяфодзій, мітрапаліт Кіеўскі і ўсёй Украіны, Кіраўнік УАПЦ; Прысьвяты Андрэй, мітрапаліт Галіцкі, Кіраўнік Івана-Франкоўскае япархіяй; Прысьвяты Раман, мітрапаліт Вініцкій і Брацлаўскі; Прысьвяты Макары, архіяпіскап Львоўскі, кіруючы Роўненскай, Валынскай і Таўрыйскай япархіямі; Прысьвяты Феадосій, архіяпіскап Драгобыцкі і Самбырскі; Прысьвяты Іларыён, япіскап Чаркаскі і Кіраваградзкі; Прысьвяты Міхаіл, япіскап Фастаўскі, вікарый Кіеўскае япархіі; Прысьвяты Ўладзімір, япіскап Жытомірскі і Палесься; Прысьвяты Афанасій, япіскап Харкаўскі і Палтаўскі; Прысьвяты Гэрман, япіскап Чарнавецкі і Хоцінскі. Адсутныя па паважным падставам Прысьвяты Ян, архіяпіскап Уманскі і Прысьвяты Пятро, архіяпіскап Кафскі і Гоцкі, экзарх Заходняе Эўропы засьведчылі сваю згоду з рашэньнямі сабору.
Прадметам разгляду Сабору было асабістае жыцьцё ЎАПЦ, а таксама сучаснае царкоўна–канфэсійнае становішча ва Ўкраіне. Па прапанове Кіраўніка ЎАПЦ Сьвяцейшага Мітрапаліта Мяфодзія, Сабор прыняў Заяву “Міжюрысдыкцыйны дыялёг як шлях пабудовы адзінай Памеснай Праваслаўнае Царквы”, дзе зьмешчана канцэптуальнае бачаньне герархіяй УАПЦ сучаснага царкоўнага становішча. Як адзначана ў Заяве, “адзіным шляхам для аднаўленьня царкоўнае еднасьці ёсьць ужываньне поўнафарматнага дыялёгу ўсіх галінаў Украінскага Праваслаўя (УАПЦ, УПЦ, УПЦ КП) зь мэтай пошуку шляхоў аднаўленьня царкоўнае еднасьці.
У сувязі з гэтым герархія ЎАПЦ прыняла два рашэньня, якія датычацца перамоўнага працэсу зь іншымі праваслаўнымі юрысдыкцыямі ва Ўкраіне. А менавіта: актывізаваць перамоўны працэс зь УПЦ (МП) і распачаць перамовы зь УПЦ КП, для гэтага Архірэйскі Сабор УАПЦ сфармаваў адмысловую камісію. Пры гэтым, пачатак перамоў зь УПЦ КП абумоўлены патрабаваньнем да кіраўніцтва Кіеўскага Патрыярхату адмовіцца ад практыкі гвалтоўнага захапленьня храмаў УАПЦ.
На просьбу Прысьвятога Андрэя, мітрапаліта Галіцкага было прынятае рашэньне адносна адраджэньня вядомага з ХІІІ стагодзьдзя Сьвята – Міхайлаўскага мужчынскага манастыра ў в. Підміхайла, Калускага раёну, Івана-Франкоўскае вобласьці.
Па прапанове Кіраўніка ЎАПЦ Сьвяцейшага мітрапаліта Мяфодзія, Архірэйскі Сабор УАПЦ прыняў рашэньне спрыяць заснаваньню міэканфэсійнага Навукова – Багаслоўскага Інстытуту сьв. ап. Андрэя Першапакліканага ў горадзе Кіеве, “на базе якога маглі б супрацоўнічаць спэцыялісты розных юрысдыкцый і Украінскіх Цэркваў”.
http://uaoc.net/2009/12/08/arhyjerejskyj-sobor/
Памяць 25 лістапада
Сьвяты сьвятамучанік Пётр, архіяпіскап Александрыйскі, нарадзіўся і вырас у Александрыі. Быў высокаадукаваны, займаў пасаду начальніка Александрыйскай школы. У 300 годзе ён уступіў у кіраваньне Александрыйскай Царквой, стаўшы пераемнікам свайго настаўніка і духоўнага настаўніка, вялебнага ўладыкі Фяёны.
Выгнаны з горада падчас перасьледу хрысьціян пры імпэратарах Дыёклетыяне і Максіміліяне, сьвяты Пётр, пабываўшы ў шматлікіх абласьцях імпэрыі, ізноў вярнуўся ў свой родны горад, каб у гэты небясьпечны час зноў асабіста узначаліць Александрыйскую Царкву. Сьвяціцель таемна наведваў зьняволеных у вязьніцы хрысьціян, падтрымліваючы ў іх цьвёрдасьць у веры, дапамагаў удовам і сіротам, прапаведаваў Слова Боскае, няспынна маліўся і зьдзяйсьняў Богаслужэньні. І Госпад захоўваў яго ад рук ганіцеляў.
У гэты смутны час на Царкву Хрыстову паўстаў настаўнік нягодны Арый, які адмаўляў Бажаство Ісуса Хрыста. Сьвяты Пётр выступіў супраць яго, скляў ерэтыка і адлучыў яго ад Царквы. І нават тады, калі Арый праз вучняў сьвяціцеля упрошваў уладыку Пятра зьняць зь яго адлучэньне, сцвярджаючы, што ён раскайваецца і адмаўляецца ад свайго ілжэвучэньня, сьвяціцель, кіраваны Духам Сьвятым, прадбачыў ілжывасьць і падступства адрачэньні Арыя і загадываў сваёй пастве не верыць Арыю і не прымаць яго ў царкоўныя зносіны.
Пад мудрым амафорам сьвятога Пятра Александрыйская Царква, нягледзячы на ганеньні, дужэла і памнажалася. Але вось, па загадзе імпэратара Максыміліяна (305-311), сьвяціцель быў схоплены і асуджаны на сьмяротнае пакараньне. Мноства людзей сабралася каля уваходу ў вязьніцу, выяўляючы сваю абуранасьць. Жадаючы пазьбегнуць народнага мяцяжу і кровапраліцьця, сьвяціцель накіраваў уладам ліст, у якім прапаноўваў разабраць заднюю сьцяну вязьніцы з тым, каб яго змаглі таемна ад народа вывесьці на пакараньне сьмерцю. Цёмнай ноччу сьвяты Пётр cам выйшаў насустрач катам, якія вывялі яго за гарадзкія сьцены і абезгаловілі на тым жа самім месцы, дзе некалі быў пакараны сьвяты апостал Марк, а голас зь неба, які чула адна сьвятая дзева ў гэтую ноч, узьвясьціў: “Пётр – пачатак Апосталаў, Пётр – канец александрыйскіх мучанікаў”. Гэта адбылося ў 311 годзе.
Раніцай, пазнаўшы аб сьмерці свайго япіскапа, натоўпы людзей накіраваліся да месца пакараньня сьмерцю, узялі цела і галяву мучаніка, прынесьлі ў царкву і, апрануўшы ў архірэйскія рызы, пасадзілі на час адпяваньня на горнае месца. Пры жыцьці сьвяты Пётр садзіўся толькі на падножжа яго, таму што, па словах сьвяціцеля, бачыў Боскае сьвятло, навокал горнага месца, і не адважваўся, па пакоры, усходзіць на яго. Сьвяты Пётр, вялікі змагар Праваслаўя, вядомы і як глыбокі Багаслоў. Вытрымкі зь яго кнігі “Аб Боскасьці” зачытваліся на Эфэскім і Халкідонскім Саборах. Зь яго прац найболей вядомыя і высока шануюцца Царквой "Правілы".
Памяць 25 лістапада
Сьвятамучанік Клімэнт — Апостал ад 70-ці, чацьвёрты япіскап (папа) Рыму нарадзіўся ў вельмі шляхетнай сям'і, якая была ў сваяцтве зь імпэратарскім родам. Будучы разлучаны ў маленстве з бацькамі і братамі, ён вырас сярод чужых людзей. Як і усе шляхетныя рымскія юнакі, Клімэнт атрымаў добрую адукацыю, але сьвецкія навукі яго не захаплялі. Ледзь зрабіўшыся паўналетнім, ён пакідае Рым. У Сьвятую Зямлю, у Палестыну, дзе жыл і пакутаваў Хрыстос і прапаведуюць яго Апосталы — вось куды цягне юнага Клімэнта.
Прыехаўшы ў Александрыю, ён слухае пропаведзі адукаванага дабравесьніка Варнавы і становіцца гарачым прыхільнікам новага вучэньня. Па сканчэньні некаторага часу Клімэнт у сваіх вандроўках сустракае апостала Пятра, прымае ад яго сьвяты хрост, робіцца адным зь яго найблізкіх вучняў (Піліп 4:3). Эвангельская пропаведзь дапамагла Клімэнту цудоўным чынам адшукаць сваю сям'ю, якую ён лічыў загінуўшай: сярод вучняў першага сярод апосталаў апынуліся два яго брата—блізьнюка, крыху пазьней ён знаходзіць бацькоў. Ці трэба казаць, што уся сям'я пасьля гэтага прыняла хрысьціянства і стала прапаведаваць выратавальнае вучэньне.
Незадоўга да свайго пакутніцкага скону апостал Пётр рукапакладае Клімэнта ў япіскапа. Пасьля сьмерці сьв. Пятра, сьв. Ліна і сьв. Анаклета, з 92 па 101 год Рымскім япіскапам зьяўляецца апостал Клімэнт. Дабрадзейнае жыцьцё і подзьвіг сьвяціцеля Клімэнта уяўлялі дабратворны прыклад для ганарлівых рымскіх грамадзян, шматлікія зь якіх сталі пасьлядоўнікамі Хрыста. Жыцьцё сьвятамучаніка. захавала нам прыклад таго, як аднойчы на сьвята Вялікадня пасьля пропаведзі апостала хрысьцілася адразу 424 чалавека, сярод якіх былі прадстаўнікі усіх рымскіх саслоўяў — ад рабоў да сяброў імпэратарскай сям'і.
Занепакоеныя посьпехамі хрысьціянскага герарха, язычнікі данесьлі аб ім імпэратару Траяну, абвінаваціўшы сьвяціцеля ў непавазе да рымскіх багоў. Угневаны імпэратар загадвае выгнаць Клімэнта зь сталіцы, прысудзіўшы яго да высылцы. Шматлікія зь вучняў апостала рушылі усьлед за ім у Інкерманскія каменяломні, зьмешчаныя недалёка ад Херсанэса Таўрычнага, аддаючы перавагу добраахвотную выгнаньню прад разлучэньнем зь духоўным айцом.
Інкерманскіе каменяломні былі традыцыйным месцам высылцы хрысьціян. Нялёгкае жыцьцё падзьвіжнікаў была асабліва цяжкая з-за адсутнасьці пітнай вады. Па малітве сьвяціцеля Клімэнта, Анёл Госпада, які зьявіўся ў выглядзе Агнца, паказвае месца крыніцы. Гэты цуд прыцягнуў да сьвяціцеля Клімэнта мноства людзей. Слухаючы дбайнага прапаведніка, сотні язычнікаў зьвярталіся да Хрыста. Кожны дзень хрысьцілася па пяцістах і больш чалавек. Тамака ж у камэняломнях быў высечаны храм, у якім ён прапаведаваў. У 101 году сьвятамучанік Клімэнт быў забіты па загадзе імпэратара; яго утапілі, кінуўшы ў моры з грузам на шыі. Клімэнт уславіўся шматлікімі цудамі, ваўчкі якіх не спынілася і пасьля яго скону. Па малітвах яго верных вучняў — Карнэлія і Фівы і усяго хрысьціянскага насельніцтва Херсонэсу мора адышло, і яны знайшлі на дні, у нерукатворнай “Анёльскай” царкве нятленнае цела свайго настаўніка. Пасьля гэтага, кожны год у дзень пакутніцкай сьмерці Клімэнта мора адыходзіла і на працягу сямі дзён людзі маліліся каля мошчаў праведніка.
Так было да пачатку IX стагодзьдзя. У гэты час мошчы зрабіліся недаступныя, моры не адыходзіла. У пачатку 60-х гадоў IX стагодзьдзі мошчы цудоўным чынам зьявіліся на паверхні мора, гэтаму папярэднічала саборная малітва Херсанэскага духавенства і прыйшоўшых у горад навукоўцаў прапаведнікаў — Канстанціна-філосафа і яго брата Мяфодзія. Канстанцін—філёзаф лічыў, што сьвятамучанік. Клімэнт абараняе яго ў місіянэрскай дзейнасьці і справе адукацыі славянскіх народаў. Як паказаў час, гэта сапраўды было так. Калі праз некалькі гадоў браты прынесьлі да папскага пасаду перакладзеныя на славянскую мову і напісаныя славянскімі пісьмёнамі богаслужбовыя кнігі, насустрач ім выйшаў сам папа Адрыян, пазнаўшы аб тым, што яны прынесьлі ў Рым мошчы іх сьвятога суайчыньніка — апостала Клімэнта. Шмат у чым дзякуючы прынесеным мошчам місія мараўскіх братоў скончылася удала: славянскія кнігі былі асьвячоныя папай і ў сьвятым горадзе упершыню на богаслужэньні нараўне зь латыньню загучала славянская малітва. Гэта было раўнасільна цуду! У Заходняй царкве ў тыя часы была распаўсюджаная так званая “трохмоўная” ерась, калі толькі тры мовы лічыліся богаслужбовымі: арамейская, грэцкая і латынь. Канстантын, прыйшоўшы ў Рым, пастрыгся ў манахі, прыняўшы імя Кірылы, і неўзабаве памёр. Памятаючы аб заслугах асьветніка перад пасадам Сьв. Пятра, яго па патрабаваньні папы Адрыяна хаваюць у царкве Сьв. Клімэнта.
Прыняўшы хрост у Херсонэсе, Кіеўскі князь Уладзімір прынёс частку мошчаў сьвятамучаніка Клімэнта (галаву) і мошчы сьв. Фівы, ягонага вучня, у Кіеў, паклаўшы іх у Дзесяцінай царкве ў прыдзеле ў імя сьвм. Клімэнта. Такім чынам, мошчы сьвм. Клімэнта былі першай хрысьціянскай сьвятыняй Кіеўскай Русі.
Твае ад Бога цуды / усяслаўна зьдзівілі ўсе канцы сусьвету, / сьвяты пакутнік, / надпрыродна воды марскія падзяліўшы / у гонар памяці тваёй, / для заўсёды прыходзячых старана ў Богаствораную царкву тваю / да цудоўных мошчаў тваіх. / І пасьля ўсенароднага пакланеньня / мора зноў адзіным дзіўным чынам творачы, / Клімэнт прыдзіўны, / малі Хрыста Бога, каб выратаваліся душы нашы.
Мікалай Катрыч,“Украінская Аўтакефалія ”
24 лістапада гэтага году адбылася паседжаньне Сьвяцейшага Сыноду ЎПЦ, па выніках якога быў ухвалены адпаведны зварот да Ўкраінскае Царквы і верных. Знакавымі “асаблівасьцямі” гэтага звароту ёсьць характэрныя тэзы, якія ў працягу часу ўсёй навейшай гісторыі незалежнай Украіны неаднаразова гучалі зь вуснаў кіраўнікоў УПЦ, і ўжо зрабіліся традыцыйнымі для гэтай спадкаемніцы і “плоці ад плоці” Расейскай царквы ва Ўкраіне. Гэта рыторыка вядома ўжо даўно і ўсім, хто назірае за міжканфэсійнымі адносінамі ва ўкраінскім Праваслаўі. Слава аб адкрытасьці да діялёгу і турботу аб доле Царквы пры дэталёвым разглядзе пачынаюць гучаць як “як старая песьня аб галоўным”, маўляў, падставай расколу былі асобныя людзі, якія сьвядома аддаліліся ад Царквы–Маці выключна праз гонар, жаданьне ўлады, этнафілетыскія настроі, у прыватнасьці. Што раскол украінскага Праваслаўя – боль усёй Праваслаўнай Царквы. Што “маці” – РПЦ, і яе “дачка” – УПЦ, ёсьць недзялімаю, але вельмі ўжо незалежная ў кіраваньні частка, па стараным малітвам Сьвяцейшага патрыярха Кірылы, намагаюцца ўсяляк вылечыць раны расколу ўсімі магчымымі спосабамі.
І адзіным тут рэцэптам для выздараўленьня цела Царквы, маўляў, ёсьць выключна шчырае пакаяньне раскольнікаў. А калі некаму перашкодаю ёсьць цяперашні статус “адзінай кананічнае” Царквы ва Ўкраіне, які ва ЎПЦ чамусьці лічаць аптымальным, то і тут чуем звычныя словы, што перагляд існуючага статусу ЎПЦ ёсьць некарысным для царкоўнага жыцьця і несвоечасовым. Да ўсяго сказанага дадаецца яшчэ і засьцеражэньне: зачаткі цяперашняга падрыхтоўчага працэсу да магчымага (!) дыялёгу аж аніяк не могуць служыць як апраўданьне альбо вызнаньне царкоўнай годнасьці раскольнікаў, і што яны ёсьць партнэрамі ў перамовах “паколькі – пастолькі”
Як важны чыньнік, што ёсьць каменем спатыканьня ў хадзе далейшых перамоў, згадваюцца мясцовыя эксцэсы па міграцыі асобных парафій зь адной царквы ў іншую. Гучыць гэта амаль ультыматыўным тонам, які, пры гэтым, магчыма па патрэбе павярнуць і ў адкрытую прыладу своеасаблівага шантажу.
Што ж, тут варта ўзгадаць скептыцызм тых, хто не верыў у эфэктыўнасьць перамоўных спробаў УПЦ КП і ЎПЦ.
Такім чынам, пацьвярджаецца думка, што ўся гэта “падрыхтоўка да дыялёгу”, якая мела аўральны характар (прынамсі, падобнае ўражаньне складалася зь боку), была толькі адцягваючым увагу манэўрам, каб перашкодзіць “экспансіі” Канстантынопальскага Патрыярхату ва Ўкраіну, зь далейшым прыняцьцем пад свой амафор УАПЦ.
Жадаецца паспачуваць нашым братам з Кіеўскага Патрыярхату, якія нарэшце было паверылі ў шчырасьць намераў “маскоўскае царквы”, і ва ўласнай наіўнасьці не здолелі пабачыць сапраўдных плянаў партнэраў па перамоўнаму працэсу. Калі ж ва ЎПЦ КП ішлі на гэта сьвядома, (што не кажыце, а кіраўніцтва ЎПЦ КП намагаецца пралічыць уласную стратэгію наперад), то зноў напрошваецца вынік аб пэўнай змове ЎПЦ/РПЦ і ЎПЦ КП зь мэтай загладзіць станоўчую дынаміку падзей і перашкодзіць рэалістычным плянам вырашэньня царкоўных праблемаў УАПЦ і Канстантынопальскім Патрыярхатам.
Хоць, варта заўважыць, што ўжо цяпер пэўныя ноткі пэсымізму адносна пэрспэктыў узгаданага міжцаркоўнага дыялёгу зь УПЦ гучаць у япіскапа Яўстрація: “У адрозьненьні ад Маскоўскага Патрыярхату, Канстантынопальскі не пабойваецца ні дыялёгу зь УПЦ Кіеўскага Патрыярхату, ні сустрэч і перамоў зь нашым Патрыярхам. Калі падрыхтоўка дыялёгу зь УПЦ (МП) зойдзе ў глухі кут – магчыма адчыненьне ў Кіеве прадстаўніцтва Канстантынопальскага Патрыярхату дасьць новы імпульс у працэсе аб’яднаньня Ўкраінскай Царквы?”
Жадаецца запытаць кіраўніцтва ЎПЦ КП: дзе вы былі тры месяцы таму; на што спадзяваліся; чаму адкінулі добрую волю паслоў з Канстантынопаля? Відавочна, адказ на гэта, цалкам рытарычнае пытаньне, ведае патрыярх Філарэт, аднак, як дасьведчаны палітык, маўчыць, бо разумее, што ў пэўныя моманты “лепш жаваць, чым размаўляць”.
Сёньняшні стан Царквы ва Ўкраіне вельмі складаны. Падобна, што ўсе праваслаўныя юрысдыкцыі, апрача ЎАПЦ ён задавальнае. Адны называюць сябе “кананічнай і памеснай Царквой”; Іншыя таксама, называюць сябе памеснаю і аўтакефальнай Царквой, пры гэтым, не супраць пэўных зьменаў: у Кіеўскім Патрыярхаце мараць аб вызнаньні іх Сусьветным Праваслаўем у якасьці адной з роўных Цэркваў–Сёстраў, аднак на перашкодзе іх плянам ёсьць жорсткая перашкода – упартае нежаданьне патрыяраха Філарэта ісьці на любыя саступкі. Патрыярх Філарэт не жадае прыяднаньня, ён вымагае аб’яднаньня зь адначасным вызнаньнем УПЦ КП.
Іншымі словамі, толькі сьляпы, спакойна гледзячы на цяперашні стан царкоўных спраў, можа заявіць, што ўсё добра. Гаворачы мовай мэдыцыны, тут яўная пагроза гангрэны з далейшай сьмерцю ўсяго царкоўна–дзяржаўнага арганізму Ўкраіны. Нас жа пераконваюць, што гніеньне і запаленьне асобных ворганаў ёсьць нармальным працэсам, а калі нешта “не так”, то, быццам, у гэтым вінаватыя самі ж хворыя ворганы, якім ужо лепш адпасьці, чым каб увесь арганізм намагаўся іх выратаваць. Гэта падобна на бяздумнасьць альбо гарачку. “Пацыент” лечыцца не жадае. “Санітары” (дзяржаўныя ворганы) наглядаюць з боку.
А тут патрэбна адно зь двух: альбо далейшая “ампутацыя” хворых ворганаў, альбо моцны “антыбіётык”, якім на нашу думку павінна выступіць Сусьветнае Праваслаўе ў асобе Сусьветнага Патрыярхату. Такім чынам, у выздараўленьні арганізму нашай Царквы найбольшую надзею варта мець толькі на мудрасьць і майстэрства “Лекара” – Госпада Бога, апрача Якога тут не дапаможа ніхто
Памяць 24 лістапада
Сьвятая Велікамучаніца Кацярына зь Александрыі меле 17 гадоў ад нараджэньня. Была вельмі прыгожая, высокаадукаванай і багата. У 304 годзе яна прыняла хрысьціянства і ад гэтага часу прапаведавала Ісуса Хрыста. Па загаду імпэратара Максіміліяна, які прасьледаваў хрысьціян, была закатавана за веру Хрыстову. Пасьля трывалых угавораў адмовіцца ад Хрыста і перайсьці да паганцаў, каты распранулі яе і секлі валовымі жыламі дзьве гадзіны па плячох і жывату. Яе дзявочае цела зрабілася суцэльнай ранай. Кроў мучаніцы баграніцай, нібы з крыніцы, сьцякала на зямлю. Яе кінулі ў вязьніцу, дзе Кацярыну трымалі без ежы і вады, але каты на гэтым не супакоіліся. Яны прыдумалі новыя катаваньні – паклалі дзяўчыну паміж чатырох колаў зь вострымі зубцамі і, паварочваючы колы два ў правы бок, а два – ў левы, пачалі шматаваць яе цела. Але Анёл Госпада сышоў зь неба і зрабіў так, што велікамучаніца засталася цэлай і непашкоджанай, а колы разваліліся на шматкі. Тады каты адсеклі ёй галаву мячом.
Вялікія пакуты сьвятой Кацярыны навярнулі шматлікіх паганцаў да веры Хрыстовай. Сярод іх – царыцу Аўгусьціну, жонку Максіміліяна, Парфірыя Страцілата і 200 ваяроў, якія бачылі яе жахлівыя пакуты.
Месца страты Велікамучаніцы Кацярыны і сёньня паказваюць у Александрыі паломнікам. Жыхары Александрыі, якія верылі ва ўкрыжаванага Госпада, усталяваоі мармуровую калёну, на якой высеклі галаву сьвятой Велікамучаніцы Кацярыны. Гэтая калёна і сёньня стаіць у храме сьв.Савы.
Як сьведчаць пераказы, сьв. мошчы Велікамучаніцы былі далёка на Сінайскае гары. У песьнях сьпяваецца: Радуйся, усяслаўная Велікамучаніца Кацярына, бо на гары Сінай, дзе бачыў Майсей цярновы куст неспалімы. Сам Хрыстос захоўвае годнае цела твае аж да другога прыходу Свайго.
На высокую гару Сінай мошчы маглі перакласьці толькі Анёлы. У храме на гары знаходзяцца мошчы галавы і левай рукі сьв. Кацярыны. Невялікая мармуровая рака стаіць у храме з правага боку пасаду. Сьвятую галаву нявесты Хрыста пакрывае цяпер залаты вянец, а яе рука ўпрыгожана каштоўнымі пярсьцёнкамі.
У ІХ ст. Феафан Нікейскі і невядомы манах Вавіль напісалі шмат песьняў у гонар Велікамучаніцы Кацярыны, якія і сёньня сьпяваюцца Праваслаўнай Царквой у дзень яе памяці.
Трапар сьвята
Цябе, жаніх мой, люблю і, / Цябе жадаючы, пакуты цярплю і крыжую сябе з Табой / і пахавана з Табой у хросьце Тваім. / Пакуту цярплю за Цябе, каб цараваць з Табой, / і паміраю за Цябе, каб жыць з Табой. /Але, як ахвяру чыстую, / што зь любоўю прынесла Табе, прымі мяне. / Па малітвам Велікамучаніцы, міласэрны Госпад, / выратуй душы нашы.
Панайоціс І. Буміс, прафэсар Афінскага ўнівэрсытэту
1. Увядзеньне
Мы часта які гаворыцца: "гэты чалавек думае няправільна, паступае няправільна”. Або жа: "гэты чалавек – неправаслаўны”. Як мы можам судзіць аб гэтым? Адкуль мы ведаем, не ці зьяўляецца наша уласнае меркаваньне, або наша слова, або наш учынак няправільны, неправаслаўнымі? Быць можа, досыць аднаго нашага добрага намеру быць праваслаўнымі або паступаць праўдзіва, каб сапраўды быць праваслаўнымі? Яшчэ мы часта сёньня гаворым, што жывем у крытычны час. Але чаму мы так характарызуецца наш час? Чаму ён крытычны? Што робіць яго крытычным і што прымушае нас бачыць яго такім? Які крытэр, якая мера адзнакі нашых меркаваньняў, нашых рашэньняў, нашых учынкаў, нашага часу?
Шматлікія сьцьвярджаюць, што крытэрам зьяўляецца само па сабе наша меркаваньне, наша уменьне лягічна думаць, наш "мозг". Але як наша меркаваньне будзе ацэньваць нашы ж погляды, каб скласьці аб іх правільнасьці або хібнасьці? І як нам пазнаць, ці правільна дзейнічае наша меркаваньне? І хто закладзецца за гэта раз і назаўжды? Акрамя таго, ці правільна, каб судзьдзя адначасова быў крытэрам? Ці належыць судзьдзі быць у той жа час і заканадаўцам? І, нават калі часам так і адбываецца, ці сапраўды судзьдзя будзе аб'ектыўным заканадаўцам? Ці не будзе ён падганяць законы пад свае будучыя рашэньні? І ёсьць небясьпека, што такім чынам, сітавінай супраць сваёй волі, ён будзе ператварацца ў дыктатара, таталітарыстага. Выкажам здагадку, што ён пераадолее гэтую спакусу, але як упэўніцца яму ў тым, што ён думае і усталёўвае законы правільна?
Гэтыя і ім падобныя пытаньні узьнікаюць, павінны узьнікаць, у кожнага чалавека. Ва усякім разе з такімі пытаньнямі мы нярэдка сутыкаліся ў разнастайных дыскусіях са студэнтамі і маладымі навукоўцамі. Таму мы дашлі да высновы, што варта адшукаць бясхібнага судзьдзю, а таксама бясхібны крытэр, пры дапамозе якіх мы дакладна вырашым нашы меркаваньні, словы, нашы учынкі, падзеі, часы і г.д.
Але сярод людзей, мы перакананыя, немагчыма адшукаць бясхібнага судзьдзю. Чаму? Таму, першым чынам, што чалавек не ўсямудры і не ўсяісны і не ведае усіх тварэньняў (істот і падзей). Ён не ведае іх усіх, таму што не зьяўляецца іх Творцам і не здольны быць “усюды існым”.
Акрамя таго ён запляміў сваім грахом выяву Боскую, свой розум, думкі, жаданьне і волю. Да таго ж чалавека зводзяць, або хоць бы ўзьдзейнічаюць на яго, яго цягі, яго асяродзьдзе, яго сувязі і г.д. Гэтыя неспрыяльныя перадумовы маюць гэтак жа неспрыяльныя наступствы: чалавек не можа Заўсёды судзіць аб'ектыўна, правільна і справядліва. І вядома ж, не можа усталёўваць правільныя законы.
Па гэтым чыньніку чалавечыя законы і не зьяўляюцца вечнымі і няпераходзячымі, бо яны недасканалыя, няпоўныя і недастатковыя. Таму гэтыя законы і зьмяняюцца увесь час. Таму людзі імкнуцца знайсьці усе больш дасканалыя і правільныя законы. Па чыньніку сваёй недасканаласьці законы уводзяцца дзяржавай прымусова. Вось чаму людзі часта іх не прымаюць і не ухваляюць. А не ухваляюць таму, што судзяць аб іх на падставе сваёй лёгік і знаходзяць іх няправільнымі, з прычыны чаго людзі пратэстуюць і процідзейнічаюць прыняцьцю гэтых законаў.
2. непамыльны ЗАКАНАДАЎЦА
Такім чынам, толькі той, хто зьяўляецца Творцам усяго, усяго сусьвету, толькі той, хто зьяўляецца усёведаючым і усюдыісным, хто валодае поўным агульным і прыватным веданьнем рэчаў прайшоўшых, сапраўдных і будучых, толькі той, хто нязьменны, незалежны і бесстароньні, можа быць бясхібным заканадаўцам або судзьдзёй. Для хрысьціян такім зьяўляецца Бог.
Такім чынам, толькі тады мы можам быць упэўненымі ў тым, што атрымалі адказ правільны, бясхібны, праўдзівы, калі запытваем Бога, а Той нам адказвае, калі “сыходзіць” Бог на зямлю.
Але узьнікае іншае пытаньне: калі і як нам упэўніцца, што Бог сапраўды даў нам адказы на нашы пытаньні, г.з. “сышоў” на зямлю? Для нас, праваслаўных хрысьціян, гэтыя праблемы, на шчасьця, знаходзяцца ў спарадкаваным стане. Адзінае, што ад нас патрабуецца, гэта выявіць цікавасьць да гэтых праблем і зрабіць іх вядомымі, даступнымі і усьвядомленымі “для саміх сябе і адзін для аднога”. І па-першае, мы павінны ведаць, што Бог часта як казаў, так і перадаваў свае зарокі, запаведзі, законы і суды праз Майсея, прарокаў і іншых боганатхнёных мужоў Старога запавету. Тут мы можам успомніць адказ Аўраама (а праз яго і Бога) у прыпавесьці аб багатым і жабраку Лазару: “У іх ёсьць Майсей і прарокі; хай іх слухаюць" (Лк. 16:29). Аўраам кажа так таму, што слова Боскае, якое вымаўлялі і Майсей, і прарокі, ёсьць ісьціна. “Слова Тваё ёсьць ісьціна”, – пацьвярджае Ісус Хрыстос (Ян. 17:17). І гэтую ісьціну, гэтую каштоўнасьць Старога запавету успрыняла і захавала пасьля Царква Хрыстова.
Па-другое, нам належыць таксама ведаць, што Сам Бог “сышоў” і зьявіўся на зямлі, прыйшло Слова Боскае – Ісус Хрыстос, “прыняўшы вобраз раба” (Філ. 2:7), і прынесла нам ісьціну, ужо дададзеную, скончаную і абноўленую, так як Ён Сам ёсьць “шлях і ісьціна і жыцьцё” (Ян. 14:6). Таму Хрыстос, жадаючы паказаць на чалавечае неразуменьне, кажа: “А цяпер шукаеце забіць Мяне, Чалавека, сказаўшага вам ісьціну, якую чуў ад Бога” (Ян.. 8:40). Менавіта гэтую ісьціну Ён перадаў апосталам, а тыя сваім наступнікам, япіскапам, усёй Царкве (Апостальскае Паданьне).
Далей, пасьля Узьнясеньня Госпада Бог пасылае Царкве Суцяшальніка, “Духа ісьціны” (Ян. 14:16-17), Які “наставіць вас на ўсякую праўду” (Ян. 16:13) сяброў яе.
І так, ісьціна знаходзіцца ў Царкве: у гэтым няма сумневу. Гэта нам пацьвярджае і боганатхнёны ап. Павел, калі кажа, што Царква зьяўляецца “стоўп і аснова ісьціны” (1 Цім. 3:15) – Гэта тым больш натуральна, што Царква – гэта Цела Хрыстова (гл. Эф. 5:23 і Кал. 1:18). Гэта значыцца, што цела, гэты арганізм Царквы, мае сваёй галавой Хрыста. А калі Хрыстос, як Бог, зьяўляецца непамыльным, то вынікае, што і Царква, як адзінае цэлае, валодае непамыльнасьцю, зьяўляецца непамыльнай.
Такім чынам, сёньня на зямлі, ва усім сусьвеце непамыльным заканадаўцам, настаўнікам і судзьдзёй зьяўляецца Царква, гэты богачалавечы арганізм Адзінай, Сьвятой, Саборнай і Апостальскай Царквы. Такім чынам, калі Царква выказваецца як адно цэлае, выказваецца непамыльна.
Тут узьнікае наступнае важнае пытаньне: калі Царква выказваецца як адно цэлае? Адказ просты і вядомы: калі яна выказваецца і прымае рашэньні “на Сусьветным Саборы”. Гэты просты і, верагодна, вядомы адказ не такі ужо і просты ў сваім усьведамленьні і, асабліва, у сваім увасабленьні. Якім чынам Сусьветны Сабор (зразумела, пасьля таго як ён будзе прызнаны Сусьветным) выяўляе поўнасьць Цэрквы, і чаму уяўляе усю Царкву? Чым гэта дасягаецца? Вось гэтым немалаважным пытаньнем мы і паспрабуем цяпер заняцца.
Па-першае, Сусьветны Сабор складаецца з усіх кіруючых герархаў Царквы. Яны ў сваю чаргу уяўляюць усіх жывых хрысьціян сваіх япархій, а усе разам яны уяўляюць поўнасьць "ваяўнічай і змагарнай" Царквы на зямлі, г.з. бачную Царкву.
Аднак, каб скласьці Сусьветны Сабор і уяўляць усю Царкву, герархі павінны уяўляць не толькі жывых хрысьціян, але і спачылых. Іншымі словамі, яны павінны уяўляць і "на нябёсах пераможную" Царкву. Але як гэта магчыма? Гэта абавязкова выконваецца, калі япіскапы выяўляюць меркаваньне нябожчыкаў. Лепш сказаць: калі яны ўзгодняцца з меркаваньнем спачылых, калі яны згодны з меркаваньнем Царквы пераможнай, нябачнай. А гэтае меркаваньне пераможнай Царквы, можна сказаць сувэрэннасьцю, выяўленае ізноў такі на Сусьветных Саборах. Маецца на увазе, на папярэдніх Саборах.
Такім чынам, меркаваньне Сусьветнага Сабора толькі тады можа зьяўляцца меркаваньнем усёй Царквы, калі яно ўзгодніцца з рашэньнямі папярэдніх Сусьветных Сабораў. Гэтае меркаваньне не павінна супярэчыць рашэньням іншых Сабораў, калі сапраўды яно жадае уяўляць усю Царкву, пераможную і ваяўнічую.
Варта яшчэ раз асоба падкрэсьліць, што кожны наступны Сабор павінен абавязкова узгадняцца з папярэднімі. Мы не можам патрабаваць іншага проста таму, што яно не зможа дасягнуць мэты. Пераможная Царква ужо сышла з гэтага жыцьця на зямлі. Усё, што было павінна ёй сказаць, было ёю сказанае, і меркаваньне яе ужо нязьменна. Такім чынам, ваяўнічая Царква, г.з. усякі новы Сусьветны Сабор, абавязаны спалучацца і узгадняцца з рашэньнямі папярэдніх Сусьветных Сабораў.
Іншымі словамі можна было бы сказаць, што скліканы Сабор толькі тады зьяўляецца Сусьветным і, такім чынам, непамыльным, калі мае дзьве асаблівасьці: а) кафалічнасьць (саборнасьць) углыб, па вэртыкал, або “у часе”; і б) кафалічнасьць (саборнасьць) ушыркі, па гарызанталі, інакш кажучы, “у прасторы”. Першае азначае, што гэты Сабор павінен уяўляць усіх хрысьціян, якія жылі і дзейнічалі на працягу мінулых стагодзьдзяў ва улоньні Царкве, і уяўляць іх так, як гэта адлюстравана ў рашэньнях папярэдніх Сусьветных Сабораў.
Другая асаблівасьць азначае, што скліканы Сабор павінен уяўляць сучасную Царкву ва усёй яе поўнасьці, якая існуе на усёй прасторы зямлі. Таму мы і гаворым: уяўляць гарызантальна, у прасторы.
Але і гэтага не досыць. Скліканаму Сусьветнаму Сабору належыць быць прызнаным Сусьветным таксама і поўнасьцю ваяўнічай Царквы. Рашэньні Сусьветнага Сабора павінны быць прынятыя як непамыльныя, хоць бы маўкліва, усёй Царквой, якая жыве на зямлі [2]. Такі вынік будзе яшчэ больш надзейным, калі наступны Сусьветны Сабор, пацьвердзіўшы правільнасьць прынятых рашэньняў і засьведчыўшы іх паўсюднае і аднадушнае прыняцьце сьвядомасьцю Царквы, зацьвердзіць гэтыя рашэньні. Такім чынам Сусьветны Сабор бывае непамыльным заканадаўцам, аўтарытэтным судзьдзёй.
3. Сапраўдныя “Сьведчаньні
Аднак уся складанасьць складаецца ў тым, што гэты непамыльны “судзьдзя” не можа склікацца, зьбірацца і выказвацца стала, кожны дзень. Але нават калі ён і засядаў бы бесьперапынна, для яго было бы немагчымым разглядаць усе тэмы і адказваць на усе прыватныя пытаньні сяброў Царквы.
Хто-небудзь, можа быць, і скажа з сумам і засмучэньнем: што жа рабіць нам у такім разе? Дзе мы будзем пазнаваць праўдзівы адказ на кожнае пытаньне, якое нас займае? Дзе нам пазнаць у кожным выпадку, ці крочым мы па правільным шляху? – Але і ў гэтым выпадку нам трэба захоўваць спакой. Менавіта дзеля гэтага сама Царква даручыла нам непамыльны правілы Сусьветных Сабораў, правілы веры і жыцьця, сьветапогляды і дзеі, ісьціны і любові. Царква па–матчынаму перадала нам гэтыя непамыльныя крытэры, з тым каб мы мелі іх пад рукой, з тым каб мы суадносіліся з імі, калі таго пажадаем, калі будзем выпрабоўваць у іх патрэбу.
Гэтымі непамыльнымі крытэрамі зьяўляюцца, першым чынам, канон Сьвятога Пісаньня (Старога і Новага Запавету) і рашэньні (веравызначэньні і правілы) Сусьветных Сабораў, загаданыя і зацьверджаныя імі.
Адносна гэтага палажэньні, а таксама адносна рашэньняў Сусьветных Сабораў нам жадалася бы апярэдзіць пярэчаньне шматлікіх хрысьціян, сярод якіх ёсьць і вернікі Праваслаўнай Царквы. Яны кажуць: мы ахвотна прымем дагматычныя веравызначэньні, сымбаль веры як праўдзівыя, але не можам прыняць за праўдзівыя правілы Царквы. Гэтыя правілы, па іх сьцьвярджэньню, не валодаюць той пэўнасьцю і абсалютным значэньнем, што і дагматычныя веравызначэньні.
На гэтае пярэчаньне мы маглі бы даць наступны адказ:
а) Па-першае, слова “веравызначэньне” (οροι) і “правіла” (χανόνες) вельмі часта заменьваюць адзін адно ў рашэньнях Сусьветных Сабораў. Такім чынам, у нас няма дастатковай падставы для дакладнага адрозьненьня паміж орасамі (веравызначэньнямі) і канонамі (правіламі).
б) Неразумным было б дапусьціць, каб адно рашэньне – дагматычнае веравызначэньне – зьяўлялася непамыльным, а іншае рашэньне – правіла жыцьця – не было б такім, у то час як абодва гэтыя рашэньні вынікаюць ад адной і той жа крыніцы, г.з. аднаго і таго ж Сусьветнага Сабору.
в) Самі Сусьветныя Саборы даводзяць да нашай зьвесткі і запэўніваюць нас у тым, што іх каноны боскія, што яны вызначаныя “ад азарэньня Сьвятога Духа”. Таму Сусьветныя Саборы загадваюць няўхільна трымацца поўнага зьместу канонаў і забараняюць любое іх скажэньне або зьмену [3].
Такім чынам, гэтыя непамыльныя крытэры ва усёй іх поўнасьці і складаюць сапраўднае і праўдзівае царкоўнае Паданьне. Можна сказаць, што гэтыя крытэры толькі і складаюць сапраўды царкоўнае Паданьне. Мы падкрэсьліваем гэтае таму, што гэтае Паданьне ёсьць Паданьне Царквы ва усёй яе поўнасьці, а не які-небудзь яе часткі. Усе іншыя паданьні не маюць правы звацца царкоўным Паданьнем, прынамсі, датуль, пакуль не будуць ухваленыя і зацьверджаныя усёй Царквой.
Па гэтым жа чыньніку канонамі Царквы, сапраўднымі канонамі, канонамі ў літаральным сэнсе слова, якія пазначаюць нам прамы кірунак [4], зьяўляюцца толькі усталяваныя або зацьверджаныя Сусьветным Саборам, г.з. усёй Царквой. Усе іншыя кананічныя пасланьні або пастановы, выдадзеныя памеснымі Саборам або якой-небудзь асобнай царкоўнай асобай, не могуць звацца канонамі Царквы, паколькі яны не атрымалі вышэйпаказанага царкоўнага сьцьвярджэньня.
Такім чынам, гэтае царкоўнае Паданьне, сапраўднае і пэўнае царкоўнае Паданьне складае аснову Праваслаўя, ісьціны і любові, праўдзівай веры і праўдзівага дзеяньня, праўдзівага жыцьця. Гэтае Паданьне складае царкоўную “акрывію” (“дакладнасьць”). Мы абавязаныя ведаць гэтае Паданьне, верыць яго догматам, суадносіць з яго канонамі і, наогул, жыць па гэтай ісьціне. Іншымі словамі, мы павінны выконваць гэтую акрывію, захоўваць яе і ужываць яе ў жыцьці.
Гэтая акрывія і ёсьць той крытэр, на падставе якога кожны можа ацэньваць погляды, паданьні, словы і справы, дзейнасьць і выяву жыцьця як свайго, так і чужога, калі ён жадае быць як мага больш праваслаўным, як мага больш аб'ектыўным. У адваротным выпадку чалавек рызыкуе зваліцца ў памылку, несправядлівасьць, суб'ектывізм, “неразважліва надзімаючыся плоцкім сваім розумам” (Кал. 2:18). І калі мы кажам, што на падставе гэтых канонаў варта ацэньваць словы і справы іншых, мы маем у выглядзе слова і справы не толькі радавых хрысьціян, але і клірыкаў, і герархаў, і патрыярхаў, і сьвятакіраўніцтва. Любога з жывых і нябожчыкаў.
4. Адзін дадатак і ўдакладненьне
Зразумела, тут нам неабходна зрабіць наступнае удакладненьне: калі мы кажам, што вызначаныя тэксты, крытэры, “сьведчаньні” [5] зьяўляюцца сапраўднымі і дакладнымі і што яны складаюць праўдзівае Паданьне і царкоўную акрывію, гэта не азначае, што усё астатняе памылкова. Тым больш не варта лічыць усе іншыя дзеі або тварэньні Айцоў Царквы, япіскапаў, аскетаў, багасловаў і простых хрысьціян бескарыснымі. Яны могуць утрымоўваць памылкі, але не зьяўляюцца памылковымі ў цэлым. Больш таго, яны могуць быць і без памылак, але мы не можам у гэтым быць упэўненыя. Іншымі словамі, у нас няма пацьверджаньня іх непамыльнасьці Сусьветным Саборам, гэтымі аўтарытэтнымі вуснамі Царквы.
Калі жа заявіць, што усё меркаваньні і рашэньні вялікіх Айцоў Царквы непамыльныя, то мы падвяргаемся небясьпекі прылучыцца да перакананьняў папізму і, самі таго не разумеючы, прадстаўляем новыя довады ў карысьць бязгрэшнасьці Папы. Паколькі ў гэтым выпадку любы рыма-каталік зможа запярэчыць нам, прытым вельмі лягічна: чаму, прызнаючы бязгрэшнасьць меркаваньняў асобных Айцоў, мы не прызнаем бязгрэшнасьць Папы Рымскага?
Значыць, Айцы і іншыя царкоўныя аўтары ў сваіх меркаваньнях здольны на памылку, г.з. маглі памыляцца, але з гэтага зусім не вынікае, што іх слова і тварэньні былі цалкам памылковымі. Прыкладам такіх тварэньняў могуць служыць тлумачэньні на Сьвятое Пісаньне, дасьледаваньні догматаў веры, камэнтары сьвятых канонаў, а таксама выклады асабістых досьведаў царкоўнага і падзьвіжніцкага жыцьця ў Хрысьце. Усё гэта, вядома, складае паданьні, але не зьяўляецца пэўным Паданьнем Царквы, паколькі яно не узаконена усёй Царквой.
Такога роду паданьнямі могуць лічыцца таксама меркаваньні нашых духоўнікаў, навучаньні і пастановы нашага япіскапа або Сьвятога Сыноду. Як жа нам паступаць у такім разе? Прыслухацца да іх, прыняць іх, ці ужываць іх у жыцьці? Ці зьяўляюцца яны абавязковымі? Або мы можам імі занядбаць? – Яны, вядома, абавязковыя настолькі, наколькі не ідуць насуперак са Сьвятым Пісаньнем альбо рашэньнямі Сусьветных Сабораў, г.з. з пэўным царкоўным Паданьнем. Яны абавязковыя і тады, калі мы не ведаем, ці супярэчаць яны царкоўнаму Паданьню. “Слухайцеся настаўнікаў вашых і будзьце пакорлівыя, бо яны нядрэмна рупяцца за вашыя душы, як абавязаныя даць адказ”, – кажа апостал Павал. (Жыд. 13:17)
Аднак калі мы упэўненыя ў супярэчлівасьці гэтых меркаваньняў і навучаньняў па адношаньню да Паданьня Царквы, то мы абавязаныя, захоўваючы усю прыстойнасьць і павагу, зьвярнуць увагу нашых царкоўных і духоўных кіраўнікоў на хібнасьць іх пазыцый, на іх супярэчнасьць праваслаўнаму Паданьню, а значыць, і на немагчымасьць з нашага боку выконваць памылковыя чалавечыя загады і кіравацца падобным навучаньнем. Прыкладам у гэтым могуць служыць для нас сьвятыя Апосталы, якія сказалі: “Трэба слухацца болей Бога, чым людзей” (Дзеі. 5:29).
Аднак існуе адзін адмысловы выпадак, у якім, нават калі навучаньні, загады і рашэньні кампэтэнтных царкоўных ворганаў не ўзгодняцца з самім царкоўным Паданьнем, мы усёроўна абавязаныя іх выконваць альбо, прынамсі, зьмірыцца з імі і не асуджаць іх. Гэта той выпадак, калі кампэтэнтны царкоўны ворган адхіляецца ад кананічнага Паданьня Царквы ў недагматычных пытаньнях дзеля выратаваньні аднаго з сяброў Царквы, нейкай яе часткі або жа чалавечай супольнасьці. У гэтым выпадку адбываецца выкарыстаньне і ужываньне царкоўнай ікономіі, праява ласкі і падатлівасьці. Царква не патрабуе поўнага захаваньня акрывіі ў тым выпадку, калі нейкая яе частка або нават адзін яе сябра слабы ў веры і дысцыпліне, хворы душэўна або целам, або жа прыносіць горкае раскаяньне за зроблены грэх. Царква не патрабуе дакладнасьці (акрывіі) у захаваньні запаведзяў і канонаў, але выяўляе чалавекалюбства і паблажлівасьць, каб папярэдзіць большае зло і вярнуць на правы шлях “авечку заблукаўшую”.
Далей, варта зрабіць невялікі дадатак з нагоды выпадкова узьнікаючых пытаньняў, на якія Царква не дала афіцыйнага адказу, а ў духоўных і царкоўных кіраўнікоў няма адзінага погляду. Што рабіць у такім разе? – На гэта можна адказаць наступнае: па-першае, няма неабходнасьці уступаць у спрэчкі і звады. Досыць таго, што мы будзем абмяркоўваць гэтыя пытаньні і малітвай і пакорлівай мудрасьцю падрыхтуем глебу для таго, каб Бог падараваў асьвету аднаму з сяброў Царквы і затым сама Царква змагла вынесьці па іх аўтарытэтнае рашэньне.
У гэтым выпадку становіцца зразумелым, наколькі вялікая значнасьць усёй іншай царкоўнай пісьменнасьці, меркаваньняў Айцоў, камэнтарыяў багасловаў, жыцьцёвага досьведу аскетаў і іншых хрысьціян. Бо ў гэтых тэкстах могуць хавацца адказы на тое або іншае пытаньне, і зьвяртаючыся да гэтых тэкстаў, Царква можа вырашыць самыя розныя праблемы.
Але да той пары, пакуль не будзе знойдзена рашэньне, выявім цярпеньне. Будзем стараны ў пошуках адказу, але ня будзем паддавацца роспачы: “Цярпеньнем вашым ратуйце душы вашыя.” – кажа Госпад (Лк. 21:19). Не будзем раскідвацца на розныя прыватныя меркаваньні царкоўных асобаў, часта супярэчлівыя адно аднаму. Няма неабходнасьці: як ўпадаць у маладушнасьць, так і кідацца з боку ў бок, таму што, як вядома, дзе няма закону, няма і беззаконьня, няма злачынства і граху. Згадаем словы апостала Паўла: “грэх не залічваецца, калі няма закона” (Рым. 5:13) і “я ня інакш спазнаў грэх, як праз закон … бо без закона грэх мёртвы.” (Рым. 7:7–8) У пытаньнях, неабмежаваных нейкім законам, мы вольныя рабіць у згодзе зь нашым сумленьнем (гл. Рым. 2:14–15) і парадамі яшчэ двух – трох сьвядомых хрысьціян. Параўнай: “Дзе двое альбо трое сабраныя ў імя Маё, там Я сярод іх.” (Мц. 18:20) і “Хіба ня ведаеце, што сьвятыя будуць судзіць сьвет?” (1 Кар. 6:2).
5. Некаторыя неабходныя тлумачэньні і выніковыя заўвагі
Тут варта дадаць да вышэйсказанага, што наяўнасьць царкоўнага закона, сьвятога канону або запаведзі Сьвятога Пісаньня зусім не касуе волю. Наадварот, запаведзі Сьвятога Пісаньня, царкоўныя каноны, як ужо было сказанае, ёсьць непамыльныя боскія сьведчаньні. Такім чынам, яны складаюць частку ісьціны, зьяўляюцца ісьцінай. А зьяўляючыся ісьцінай, яны, вядома, садзейнічаюць волі чалавека. У гэтым нас запэўнівае і Госпад, калі кажа: “І спазнаеце праўду, і праўда зробіць вас свабоднымі.” (Ян. 8:32) Параўнай таксама зь выслоўем апостала Якава: “Закон дасканалы, закон свабоды” (Як. 1:25).
На самай справе, пэўныя царкоўныя запаведзі, ужывальныя ў Царкве з дапамогай Боскай ахоўваюць нас ад памылкі і вядуць нас да ісьціны, да дасканаласьці, да сьвятасьці, да абагаўленьня. Неабходна падкрэсьліць, што наколькі чалавек удасканальваецца і прылучаецца сьвятасьці, наколькі мае посьпех у падпарадкаваньні цела і чалавечага запалу, настолькі узвышаецца над матэрыяльнай прыродай і яе законамі. Чым больш адухаўляецца, больш духоўным становіцца чалавек, тым хутчэй ён становіцца гаспадаром матэрыяльнай прыроды і, такім чынам, набывае тым вялікую волю. Таму апостал Павел кажа: “Гасподзь ёсьць Дух; а дзе Дух Гасподні, там свабода.” (2 Кар. 3:17)
Але перш чым зачыніць дадзеную тэму, зыходзячы з вышэйсказанага, мабыць, варта зрабіць некаторыя неабходныя удакладненьні, і адразу сфармуляваць адпаведныя прапановы. Часта мы кажам: гэты кансэрватар, той традыцыяналіст, трэці залішне прагрэсіўны, чацьвёрты свабодалюбны, пяты наватар і г.д. Узьнікае пытаньне: ці дакладна мы ужываем гэтыя тэрміны або жа дапускаем некаторую блытаніну ў іх ужываньні? Напрыклад, завуць кансэрватарам захавальніка Паданьня. Але, можа быць, лепш яго характарызуе назва традыцыяналіст?
Гэтак жа часта традыцыяналістам завуць таго, хто жадае выканаць і захаваць усе паданьні, захаваныя ў Царкве, як пэўнае царкоўнае Паданьне, так і розныя іншыя паданьні, не атрымаўшыя афіцыйнага прызнаньня. Ці правільна казаць, што ён – традыцыяналіст, або, можа быць, лепш назваць яго проста [6] кансэрватарам?
З іншага боку, мы лічым свабодалюбным таго, хто не імкнецца захоўваць Паданьне, прычым пэўнае Паданьне, або таго, хто жадае выконваць толькі некаторыя паданьні і адпрэчвае іншыя. Тут дарэчна спытаць сябе: ці не правільней лічыць свабодалюбным традыцыяналіста, які застаецца верным сапраўднай царкоўнай традыцыі, г.зн. ісьціне, якая і даруе праўдзівую волю? Ва усякім разе, мы прытрымліваемся такога меркаваньня, што тыя, хто адпрэчвае пэўнае Паданьне, тыя, хто ухіляецца ад правільнага шляху, ад ісьціны і пераймае чалавечым паданьням і запаветам, не скіраванымі да набыцьця сапраўднай ісьціны і не спрыяючым дасягненьню праўдзівай волі, не ў праве звацца свабодалюбнымі.
Акрамя таго мы лічым, што традыцыяналісты могуць быць названыя і наватарамі. У той меры, у які яны на падставе Паданьня адважваюцца адрозьніваць рэчы дакладныя і няслушныя і адпрэчваць памылковыя чалавечыя меркаваньні, якія жывуць у Царкве, якія скажаюць і гоняць ісьціну, яны справядліва могуць прэтэндаваць на званьне наватараў. Бо праз скасаваньне гэтых чалавечых паданьняў і дасягаецца праява "новага" першапачатковай прыгажосьці, нескажанай ісьціны. Па гэтым жа чыньніку традыцыяналісты могуць быць названыя і прагрэсістамі, паколькі акрамя адхіленьня чалавечага перанясеньня яны на падставе усё таго ж Паданьня могуць запазычаць з найноўшых навуковых пошукаў усё тое, што садзейнічае лепшаму і найпоўнаму тлумачэньню і разуменьню гэтай ісьціны.
Наадварот, нельга менаваць прагрэсістамі тых, хто нараўне з чалавечымі паданьнямі адпрэчвае і царкоўнае Паданьне, тых, хто шукае верны шлях без правадыра і аб'ектыўных крытэраў, без непамыльных пачаткаў. Вельмі сумніўна, каб гэтыя людзі прасоваліся наперад, а такім чынам, што іх варта зваць прагрэсістамі.
Такім вось спосабам кожны можа абдумаць, ацаніць і вызначыць, у якім выпадку ён будзе ужываць адно з вышэйпаказаных або падобных ім паняцьцяў. І яшчэ: у той меры, у які мы як праваслаўныя згаджаемся і прымаем прыведзеныя вышэй палажэньні, мы можам ужыць іх і ў нашых адносінах з неправаслаўным сьветам. Напрыклад, гэтыя палажэньні могуць зьявіцца падмуркам для разгляду вучэньня розных царкоўных і нецаркоўных спавяданьняў і жыцьця розных хрысьціянскіх і нехрысьціянскіх грамад.
І першым чынам мы маем справу з Рыма-Каталіцкай Царквой. У каталікоў, як вядома, у якасьці догмату уведзена вучэньне аб сыходжаньні Сьвятога Духу “і ад Сына” (Filioque). Аднак гэты догмат супярэчыць ясным словам Сьвятога Пісаньня: “Дух праўды, Які ад Айца зыходзіць” (Ян. 15:26), а таксама рашэньням Сусьветных Сабораў. Такім чынам, мусіць быць зразумелым, што Праваслаўная Царква не можа прыняць гэта дагматычнае вучэньне.
Рыма–каталікі таксама прызнаюць, прынамсі, тэарэтычна, непамыльнасьць япіскапа Рымскага – Папы, іншымі словамі, непамыльнасьць аднаго чалавека. Але лягічна немагчыма (як мы паказалі ў пачатку гэтай працы) прыняць непамыльнасьць аднаго нейкага чалавека, тым больш што ні адно з рашэньняў Сусьветных Сабораў не пацьвярджае гэтага догмату. Таму ні адзін праваслаўны, па праваслаўнаму думаючы хрысьціянін не стане ухваляць таго вучэньня, што не знаходзіць пацьверджаньні ў пэўным царкоўным Паданьні.
Аднак акрамя Рыма–Каталіцкай Царквы існуе вялікую колькасьць пратэстанцкіх канфэсій, якія прызнаюць меркаваньне, бачаньне і загады сваіх сучасных багасловаў як дакладныя, не прымаючы пры гэтым царкоўнага Паданьня. Адгэтуль пытаньне: якім непамыльным крытэрам кіруюцца яны для прыняцьця і ухвалы аднаго і адмаўленьні іншага. Ці не уваходзяць яны такім чынам проста ў вобласьць нейкага бязьмежнага суб'ектывізму? І ці не тут крыецца праўдзівы чыньнік шматлікасьці пратэстанцкіх адгалінаваньняў? І тады ў якім з іх можна знайсьці аб'ектыўна дакладны кірунак? І якое з іх утрымлівае ісьціну?
Нямала гэтых пратэстанцкіх рэлігійных груп дапускаюць яшчэ наступную лягічную памылку: прымаючы і абапіраючыся, па іх сьцьвярджэньням, на Сьвятое Пісаньне для абгрунтаваньня сваіх вучэньняў, яны ў той жа час адпрэчваюць царкоўнае Паданьне. Але няўжо не Царква захавала і перадала нам Сьвятое Пісаньне? Ці не Царква аддзяліла кнігі Сьв. Пісаньня ад мноства іншых падробленых і апакрыфічных кніг і перадала нам іх як боскія і пэўныя? Ці не яна склала канон Сьвятога Пісаньня? Такім чынам, уяўляецца крыху непасьлядоўным і неразумным, прымаючы кнігі Сьвятога Пісаньня, не прымаць самога дакладнага царкоўнае Паданьне, якое і дало нам гэтыя кнігі. Прымаючы плод, адпрэчваць дрэва, якое прынесла гэты плод.
6. ЭпіЛёГ – Пажаданьня
Перш чым паставіць кропку, жадал бы выказаць адну заўвагу і пажаданьне. Вышэй было сказанае, што дакладнае царкоўнае Паданьне, акрывія, як яно было названа ў гэтай працы, можа служыць асновай для разгляду розных праваслаўных і інаслаўных пазыцый. Да гэтага жадалася б дадаць, што сёньня само Праваслаўе можа стаць асновай паразуменьня паміж сябрамі нашай Царквы і аб'яднаньня розных частак падзеленага яшчэ хрысьціянства. Асновай праўдзівага адзінства Эўропы і усяго чалавецтва. Будзем маліцца, каб Бог дабраславіў гэтае адзінства.
Заўвагі
1. Пераклад зьдзейсьнены па выданьню: ПΠαναγιώτου Ι. Μπούμη. Τό άλάθητο 'Ορθοδοξίας. Κριτήριο καί βάση της ένότητος. Αθηναι, 1996.
2. Тут мае сэнс згадаць меркаваньні двух выбітных грэцкіх багасловаў: прафэсары А. Алівізатоса і акадэміка І. Карміріса. Першы пісаў: “Над Сусьветным Саборам, гэтым арганічным прыступкам улады, больш таго, найвысокай уладай у кіраваньні Праваслаўнай Царквой, сапраўдная царкоўная сьвядомасьць мае сілу канчатковага рашэньня аб ім сусьветным аўтарытэце, хоць, адначасова, гэтая прытомнасьць Царквы не уяўляе сабой які-небудзь арганічнага пачатку улады, прыўзыходзячай Сусьветны Сабор” (Сьвядомасьць Царквы // Навуковы штогоднік Багаслоўскага факультэту Афінскага ўнівэрсітэту. Т. 9, 1953 – 1954. б. 58–59). Другі казаў: “Сусьветны характар Сабораў абавязаны не удзелу ў іх усіх япіскапаў хрысьціянскага сьвету, але згодзе прысутных япіскапаў, уяўляючых адсутных япіскапаў альбо іншых сяброў Царквы, а таксама наступнай ухвале прынятых рашэньняў іншымі япіскапамі і наогул усёй Царквой як праўдзіва кіруючым словам ісьціны” (Дагматыка. Ч. 5. Афіны, 1973. б. 674)
3. Гл. 1-е правіла IV Сусьветнага Сабору, 2-е правіла V-VI Сусьветнага Сабору і 1-е правіла VII Сусьветнага Сабору. Больш дакладную інфармацыю, а таксама адпаведную бібліяграфію па дадзенае тэме магчыма адшукаць у маёй працы “Аўтарытэт і моц сьвятых канонаў”. Выд. 4, Афіны, 1989. б. 12.
4. Слова “канон”, па-першае, азначае кіёк, лінейку, якія выкарыстоўваюць для правядзеньня прамой лініі альбо, наадварот, дзеля зьверкі праматы вызначанай рысы; мэтафарычна “канонам” завуць любое азначэньне або закон, наогул усё тое, што можа служыць мадэльлю або кіраўніцтвам для правільнага выкананьня вызначанай задачы, меркай для праверкі правільнасьці гэтай задачы.
5. Слова пазычана з Сьв. Пісаньня. Гл. Пс. 118:14. 138:14. “На шляху Тваіх сьведчаньняў я радуюся, як у кожным багацьці.”. “Дзівосныя дзеі Твае, і душа мая ўсьведамляе гэта”. "Праўда сьведчаньняў Тваіх вечна". Гл.. 1-е правіла VII Сусьветнага Сабору.
6. Вядома, дадзенае "проста" зусім не выяўляе асуджэньні ў адрас кансэрватара. Кансэрватары, як мы бачылі, гэта тыя, хто ахоўвае усё існыя і жывучыя ў Царкве паданьня. Але варта быць уважлівым да дадзенай схільнасьці, таму што яна утрымоўвае два супярэчлівых элемэнта. Адзін добры, а іншы небясьпечны. Добра тое, што ахоўваюцца усё паданьні, пісаныя і няпісаныя, дзякуючы якім Царква можа ў патрэбны момант альбо адшукаць рашэньне для вызначанай праблемы, альбо знайсьці падставу для такога рашэньня. А дрэнна тое, што ёсьць небясьпека змарыць чалавека, паколькі гэтая тэндэнцыя патрабуе захаваньні усяго цяжару гэтых неаўтарытэтных паданьняў. Больш таго, паколькі часта здараецца бачыць узаемную супярэчлівасьць гэтых паданьняў, шматлікія хрысьціяне адчуваюць нават спакусу. Давайце не будзем сьцьвярджаць, што патрабуецца няўхільнае прытрымліваньне гэтым паданьням з боку усіх без выключэньня хрысьціян: бо так “зьвязваюць цяжары важкія і непасільныя і ўскладаюць на плечы людзям” (Мц. 23:4)
