ХТО ЁСЬЦЬ “УСЕ СЬВЯТЫЯ”? АБ КАЛЕНДАРЫ І СЬВЯТЫХ

Сёньняшняя нядзеля, браты, першая нядзеля пасьля Зялёных сьвятаў, называецца “Нядзеля Ўсіх Сьвятых”; яна ўсталявана на ўслаўленьне тых ад стагодзьдзя памёршых, што сваім зямным жыцьцём так дагадзілі Богу, што душы іх на тым сьвеце перайшлі да радасьцяў царства нябеснага – што здабылі такую ласку ў Бога, што сваімі малітвамі і для нас выпрошваюць Божай міласэрнасьці. Хто ж такія ёсьць гэтыя сьвятыя? Толькі нешматлікіх зь іх Царква занатавала ў сваіх сьвятцах (календарах), а менавіта тых, што былі найбольш вядомыя Царкве сваёй працай на яе карысьць, альбо зьвярталі на сябе вялікую ўвагу подзьвігамі ўласнага самаўдасканаленьня альбо любоў да Хрыста прад ўсімі засьведчылі сваімі мукамі за Яго. Сьвяткаваньне гэтых сьвятых раскладзена Царквой у царкоўных календарах праз увесь год па іх імёнам. Але, як я казаў, імёны тых сьвятых, што зьмешчаны ў календарах, гэта толькі невялікая частка таго незьлічонага сабору сьвятых, імёны якіх вядомы толькі Богу.

Гэта ёсьць ўсе тыя, што аб іх чыталася сёньня Евангельля. Гэта тыя, хто сьмела вызнаваў Хрыста прад людзьмі і каго Хрыстос за гэта вызнаў прад Айцом сваім Нябесным. Гэта тыя, хто любіў Хрыста больш чым бацьку і маці, больш чым сына і дачку, і за гэта зрабіўся годным царства Хрыстовага. Гэта тыя, хто ўзяў крыж свой і пайшоў у сьлед за Хрыстом. Гэтая тыя, аб кім Хрыстос казаў: Хто пакіне дом, альбо братоў, альбо сёстраў, альбо бацьку, альбо маці, альбо жонку, альбо дзяцей, альбо лані дзеля імені Майго, той у сто разоў больш здабудзе і жыцьця вечнага дасягне. Гэта, з рэшты, тыя, што шчыра паслужылі меншым братам Хрыстовым – усім бедным і патрабуючым, – галодных сілкавалі, голых апраналі, вандроўнікаў прымалі, хворым, вязьням дапамагалі, што ім Хрыстос у дзень суду свайго прамовіць: “Прыйдзеце, дабраславёныя Айца Майго, прымеце ў спадчыну Царства, угатаванае вам ад стварэньня сьвету” (Мц. 25:34)

Хто ж яны ёсьць, усе гэтыя сьвятыя? Да якога чыну чалавецтва яны належны? Ці да чыну багатых, паноў, вышэйшых кіраўнікоў, ці да чыну бедных, працаўнікоў, вяскоўцаў? Цяпер, браты, да ўсяго робяць клясавы падыход і нават да сьвятых жадаюць падыйсьці з клясавай кропкі зору. Аб бязмежным саборы тых сьвятых, імёны якіх нам невядомы, мы натуральна не здольны адказаць, да якога чыну чалавецтва яны належалі, але за нас адказвае Сам Хрыстос: Апошнія тут на зямлі, будуць першымі там на небе.

Што ж датычыцца тых сьвятых, якія зьмешчаны ў календары, імёны і жыцьцё якіх нам вядомы, то ворагі Хрыстовай Царквы з пралетарскімі лёзунгамі, што шукаюць розных зачэпак, каб яе зьняславіць, ужо і яны пабачылі, што амаль усе зьмешчаныя ў календары сьвятыя прыналежалі ў сваім жыцьці да так званых пануючых клячаў – да цароў, князёў, вышэйшых духоўных кіраўнікоў і найбольш да манахаў.

На падставе гэтага назіраньня, бязвернікі робяць такі высновак, што значыцца і Царква ёсьць па сутнасьці інсьцітуцыя буржуазная, вельмі спрыяе вышэйшым клясам грамадства, калі нават каляндар сьвятых у ёй амаль увесь зь вышэйшых клясаў, а зь людзей пралетарскіх – работнікаў, вяскоўцаў амаль нікога няма. Гэты дакор меў бы яшчэ сваю вагу, калі б у Царкве толькі і было б сьвятых, што зьмешчаны ў календары. Але ж, як мы казалі, гэта толькі нязначная частка ўсіх сьвятых, які пакінулі аб сябе заўважаны для людзей сьлед, магчыма нават праз тое самае, што належалі да вышэйшых клясаў грамадства, што займалі вышэйшыя пасады ў Царкве.

Але вялікая большасьць сьвятых, што вядомы толькі Богу, можа менавіта і праз тое невядомы людзям, што яны паходзілі зь ніжэйшых клясаў чалавецтва, былі апошнія тут на зямлі. Але гэтыя сьвятыя, невядомыя людзям, яшчэ больш, чым першыя, вядомы Богу і высокія прад Ім, бо Хрыстос казаў: Апошнія будуць першымі ў Яго царстве.

Што адносна складаньня каляндру сьвятых, то і мы згодны дапусьціць, што на ім адбілася, які і на ўсялякай чалавечай працы, і чалавечы абмежаванасьці і чалавечыя памылкі. Толькі імёны сваіх мучанікаў кожная царква больш-менш рупліва занатоўвала, а далей і таму, што над складаньнем сьвятцаў найбольш працавалі япіскапы і манахі, натуральна, што і ў сьвятцы яны ўносілі найбольш япіскапаў і манахаў. Ды і пралетарскае неба – з каго складаецца? Маркс, Энгельс, Лібхнет, Цэткін і іншыя найбольш вядомыя дзеячы з гэтага неба да пралетарыяту нават не належалі, а толькі працавалі на яго стварэньне, а нязьлічоная колькасьць звычайных пралетарыяў, можа яшчэ больш шчырых, чым іх кіраўнікі, так і заставаліся і застаюцца нікому невядомымі, толькі Богу.

Мы мусім сказаць, што на нашых праваслаўных сьвятцах адбілася яшчэ адна памылка, якая ўжо не вельмі і лічыць Царкве. Калі мы разглядаем наш сучасны праваслаўны каляндар, то бачым, што найбольш там сьвятых з грэцкай і расейскай нацыі. Зь іншых народаў, калі і зьмешчаны ў сьвятыя, то хіба такія, якіх ўжо аніяк нельга было абыйсьці. Разам з хростам мы і сьвятцы прынялі з Царгорада і натуральна, што ў іх зьмешчана найбольш царгародскіх цароў, патрыярхаў і наогул грэцкіх і вядомых сьвятасьцю жыцьця япіскапаў, манахаў. Калі дадаткі да грэцкіх сьвятцаў пачала рабіць Масква для ўзьвялічваньня сваёй дзяржавы, як “новага Рыму”, яна звычайна ўнесла ў сьвятцы сваіх сьвятых расійскіх. Так зь украінскага народу, апрача Пячорскіх сьвятых (хоць і яны амаль усе лічацца мясцовымі) у сьвятцы зьмешчаны толькі некалькі сьвятых, як “усерасійскіх”, і то толькі ў апошнія часы, як Зьміцер Растоўскі, Фёдар Чарнігаўскі, Іосаф Белгародскі, што выявілі сябе шчырымі прыхільнікамі Масквы.

Наша Ўкраінская Царква ўласных сьвятцаў яшчэ не мае і не магла мець, пакуль была падлеглай маскоўскае царквы. Яна тады мусіла шанаваць Пятра, Алексія, Ёну маскоўскіх, Мікіту Наўгародскага і іншых расійскіх і грэцкіх сьвятых. Зараз наша Царква ўжо аўтакефальная, але ўласных сьвятцаў яшчэ не мае і хто ведае, ці хутка будзе мець, бо іх патрэбна адшукваць у старых дакумэнтах, а іх ужо шмат згублена, зьнішчана. Для ўключэньня ў сьвятцы патрэбна (у старых цэрквах) і афіцыйнае вызнаньне пэўнымі царкоўнымі актамі, у якіх звычайна адлюстроўваецца і пэўная палітыка і пэўны фармалізм. У рыма-каталікоў для вызнаньня сьвятым над ім зьдзясьняецца сапраўдны суд х абвінаваўцам (адвакатам злога) і абаронцам. У Праваслаўнай Царкве для вызнаньня сьвятым ад яго абавязкова патрабуюцца цуды, вылячэньне хворых.

Але, браты, найбольшая радасьць нашага сёньняшняга сьвята ў тым, што мы зараз шануем і ўсіх тых сьвятых зь ўсялякага народу і роду, які незаўважаныя былі людзьмі, не ўвайшлі ў іх сьвятцы, але спадобіліся вечнай славы ў Бога. Мы можам дапусьціць, што гэтых сьвятых найбольш з простага народу, зь найніжэйшых яго клясаў, што апошнімі былі тут, а зрабіліся першымі ў Бога. І найбольш тых сьвятых не зь сьвятарства, не зь манаства, а зь звычайных слуг Боскіх, што жылі звычайным, набожным жыцьцём, нічым не адрозьніваліся ад народу, як тыя дзьве замужнія жанчыны, што Бог іх паставіў як прыклад вялікаму пустэльніку Антонію, што жылі суседзямі і ні разу не пасварыліся.

Браты! Будзем верыць, што і зь нашага ўкраінскага народу, калі не ў сьвятцах, то ў саборы ўсіх сьвятых ёсьць значная грамада. Наш народ заўсёды нёс на сябе такі цяжкі крыж, што здабыў сябе шмат міласьці Боскай. Хіба мала зь нашага народу мусілі пакідаць сям’ю, гаспадарку, родную зямлю і цяжка пакутаваць у татарскай і турэцкай няволі за імя Хрыстова? А колькі народу з казацтва пакідалі ўсё, каб абараніць сваю веру і волю, цярпелі зьдзекі і мукі, і сьмерць прынялі ў гэтай барацьбе! А прыгон пад польскім і маскоўскім панствам, ці ня быў цяжкім крыжам для народу? І наогул, заўсёды цяжкім было жыцьцё нашага народу, а вядома, што вялікімі цяжкасьцямі дасягаецца царства нябеснае (Мц. 11:12).

Ушануем жа, барты, сёньня ўсіх нашых сьвятых, папросім у іх малітваў за нас прад пасадам міласэрнага Бога, каб Ён Спадобіў і нас здабыць тое, што ёсьць найбольш каштоўнае ў нашым жыцьці для пераходу на той сьвет – здабыць сьвятасьць. Цяпер мы слухаем слова Божа роднай мовай, больш вольныя ў сваім часе і ў сваім майне, і больш магчымасьці маем набыць хрысьціянскае сьвядомасьці, паслужыць Богу і сваім часам і маёмасьцю, і выканаць тыя запаветы, якімі Хрыстос вызначае сьвятасьць чалавека.

Браты! Ушаноўваючы сёньня нашых сьвятых мы, як хрысьціяне, мусім безумоўна ўшаноўваць у гэты дзень і ўсіх сьвятых іншых народаў і цэркваў. Бо ў палацах Айца Нябеснага сьвятыя не падзяляюцца на праваслаўных, каталікоў, лютэран ды іншых, як у нас на зямлі. Там усе сьвятыя, зь якога б народу, ці царквы яны не паходзілі, безумоўна знаходзяцца ў братэрстве і яднаньні, – сьвятло Твару Божага там зьнішчае і разганяе ўсе хмары цёмных чалавечых змаганьняў і супярэчнасьцяў. Там ужо цалкам зьяднаная Царква. А што ў Бога ёсьць сьвятыя ўсіх цэркваў, гэта справа бясспрэчная, бо сьвятасьць, як выкананьне запаветаў Хрыста, пакуты за Яго, адданасьць Яму – агульная ўсім цэрквам.

Мы нават мусім верыць, што і зь іншых вераваньняў шмат ёсьць сьвятых у Бога, бо апостал Павал казаў “Наадварот жа, слава і гонар і мір кожнаму, хто робіць добрае: першаму Юдэю, потым і Эліну!” (Рым. 2:10), і гэтыя сьвятыя ў Бога безумоўна знаходзяцца ў братэрстве зь сьвятымі хрысьціянаў – сьвятасьць усіх там яднае. Вось таму гэтае сьвята ў гонар усіх сьвятых на небе, хай і ўсіх, што на зямлі – усе веры і народы – схіляе да братэрства і еднасьці праз сьвятасьць жыцьця.

Мы ж, браты, у справе дасягненьня сьвятасьці найбольш памятаем словы Хрыста: “Шмат першых будуць апошнімі, а апошнія першымі”. — Амін.

Мітрапаліт Васіль Ліпкіўскі

http://uaoc.net/?p=2637

Папства – Рыма–каталіцтва не зьяўляецца Царквой

Ὁ Παπισμός δεν είναι Ἐκκλησία¹

Заслужаны прафэсар сп. Стэргіяс Н. Саккас

Не будзе добра плыць “наш карабель, калі ён напоўнены вадой”. Гэтае сьцьвярджэньне пацьвярджаецца двума падзеямі, якія адбыліся ў канцы мінулага гаду. Як толькі папа наведаў зь візытам Фанар і лягічна вынікаючымі наступствамі сталі захопленыя заявы пісак, што “папа пакрыў бранёй патрыярхію”, і прыезд архіяпіскапа кір Хрыстадуласа ў Ватыкан і яго імклівае жаданьне “ажыцьцявіць у жыцьці поўнае адзінства і прычашчацца цела і крыві Гасподняй з гэтай Чары Жыцьця”, паказваюць на важны, пякучы ў нашы дні пытаньне эклязіалягічэскага характару: Ці зьяўляецца папізм (Рыма-Каталіцкая царква) Царквой?

Аглядаючы адбываючыеся з болем, любы пераканаецца ў тым, што экумэнізм добра прарабіў сваю працу. Ён падкрэсьліць станоўчыя бакі, якія мае папізм і якія ёсьць у мностве пасеяных ерасях і ў нямых рэлігіях, і яго лічыць суродным Праваслаўю. Хто можа аспрэчваць, напрыклад, выдатную сацыяльную дзейнасьць папістаў не гэтулькі ў Еўропе, колькі ў місіянэрскай дзейнасьці ў Амэрыцы, Азіі і Афрыцы, дзе гераічнасьць і мужнасьць місіянэраў засьведчылі іх веру? Хто стане аспрэчваць, што мілата ў гэтых ста тысячах людзей ва усім міры старанна распаўсюджвалася па чыньніку іх сувязі з Богам, што яны жылі набожна і ў веры? Хто не прызнае ў іх цудоўных выпадкаў у вобласьці навукі і тэхнікі, моцную апалягетыку ў стаўленьні да матэрыялізму, атэізму і няверы? Аднак, няўжо прыклады дасягненьняў не прадэманстравалі хвалы ў адрас пратэстанцкіх спавяданьняў і нават “сьведкам Іеговы”?

Хто адмаўляе таксама паслугі і дапамогі, якія прыносіць папская “Царква” праваслаўным у дыяспары, гэтых стыпэндый, якія яна падае для праваслаўных навучэнцаў і навукоўцаў? Але няўжо досыць асабістай павагі і захапленьні нечай дабрачыннасьцю, каб сусьветная дзяржава Ватыкан называлася імем "цэрквы-сёстры" і абменьвацца літургічнымі вітаньнямі любові зь ерасіяархам папай?

Колькі жа выпадкаў можна налічыць, калі тысячы сьвятых папскай “Царквы”, якія не маюць абсалютна ніякіх адносінаў да Праваслаўя, як і тое, што праваслаўныя сьвятыя не прызнаюцца заходнімі хрысьціянамі, і толькі гэта ужо падкрэсьлівае і паказвае на тую прорву, якая нас падзяляе. Гэта значыць у то час як сьвятыя розных краін Праваслаўнай Царквы, як, напрыклад, Кіеўскай Русі, Сэрбіі і г.д, зьяўляюцца агульнымі для усіх праваслаўных, гэтак не адбываецца са сьвятымі заходніх хрысьціян, таму што яны проста не прыналежаць адзінай Царквы.

Затым, хоць сто мільёнаў папістаў падаюць добрае сьведчаньне сусьвету, гэта ніколькі не апраўдвае жудасныя паводзіны іншых папістаў і вядома ж клірыкаў, не робіць гонару папізму. Больш таго, ускладае на яго віну, паколькі ён утрымлівае ў цемры ерасяў душы схільных да дабра людзей. Аб гэтых душах моліцца Праваслаўная Царква, узносячы свае прашэньні да свайго Боскага Стваральніка “заблукаўшых зьбяры, і далучы да Тваёй сьвятой, саборнай і апостальскай Царквы”. Яна моліцца аб “злучэньні усіх” а не “усіх Цэркваў”, па адным простым чыньніку, таму што не існуе мноства Цэркваў, але адна ў якой мы молімся аб тым, каб павярнуліся да яе усё заблукаўшыя.

Такім чынам, памыляюцца тыя праваслаўныя багасловы і герархі, добрыя і паважаныя ў іншым, калі з вялікай натуральнасьцю і адкрытасьцю завуць папізм “Царквой –сястрой” Праваслаўнай Царквы. Тым самым яны вызнаюць, што Праваслаўе і папізм складаюць адзіную Царкву і што адзінае адрозьненьне, якое нас адлучае ад папскай царквы – гэтае разьмяшчэньне: мы зьяўляемся Усходнімі, а яны – на Захадзе!

Мне успомніўся адзін ужо спачылы герарх, які не адрозьніваўся багаслоўскай адукацыяй ні вытанчанасьцю манер, аднак ён валодаў тонкім пачуцьцём адказнасьці як праваслаўны герарх. Такім чынам, кожны раз, калі ён апынаўся сярод сяброў багасловаў, ён іх пытаў: “Ці не скажаце вы мне, багасловы, ці зьяўляецца папства Царквой?” І калі ён атрымліваў адмоўны адказ, ён здаволены ківаў галявой: “І я казаў!”

Пад гэтай падставай нейкі сучасны публіцыст з настальгіяй успамінаў то лагодную і адкрытую пазыцыю, калі непаслушэнствам выратаваная ісьціна. Больш пэўна, я чытаў у кнізе пасівелага япіскапа , якога я паважаў зь дзяцінства і любіў за адукаванасьць і дабрадзейнасьць, наступнае: “Заходняя Царква кананічна зьдзяйсьняе сьвятыя Таямніцы і вернікі рыма-каталікі, якія удзельнічаюць у містычным жыцьці, вядуцца да выратаваньня. Аднак з-за неабходнасьці захаваньня дакладнасьці ў пытаньнях веры, а менавіта адгэтуль вынікаюць чыньнікі Схізмы, прыпынены зносіны ў таямніцах (Intercommunion) паміж Праваслаўнай і Рыма-Каталіцкай Царквой”.

Не шмат ні мала паважаны пісьменьнік нашай сьвятой Царквы сышоў ад адказнасьці ў пытаньні аб аддзяленьні і адступніцтве папістаў. У сутнасьці гаворка ідзе аб “вялікай спакусе”, як ён гэта ацэньвае, які, аднак, не абцяжарвае Царкву, але тых, якія яго стварылі, раздзіраючы несшыты хітон Хрыста і наносячы раны адзінству Яго Царквы.

Вядома жа вінаватымі за аддзяленьне папістаў ад адзінай Царквы ён лічыць у сваёй працы "багасловаў і кіраўнікоў двух Цэркваў". І што ж датычыцца багасловаў і лідэраў Захаду, то ён абмяркоўвае гэтае пытаньне. Аднак ім у роўнай меры адпрэчваецца адказнасьць багасловаў і кіраўнікоў Праваслаўнай Царквы. Хто жа яны? Відавочна на гэта адкажа сьвц. Фоцій Вялікі, які абараніў Царкву ад дыктатарства папы і стаў сымбалем Праваслаўя для набожнага народа. “Дабрыня Боская і Яго натхненьне падобныя да сьвятла пададзеныя чыстай душы найсьвяцейшага патрыярха, якая адукоўвае і асьвячае усялякае стварэньне.” (J. D. Mansi, Sacrorum Consilliorum nova et amplissima collectio, 17A, 484 ), паспавядалі нават папскія легаты Рыму.

Ім зьяўляецца і Іосіф Вріеній, які ў яго цяжкія часы лічыў злучэньне з папістамі падзеяй вельмі важнай і выратавальнай для няшчаснай Візантыйскай імпэрыі, за “другаснае домабудаваньне Боскае пасьля увасабленьня”. Ён аднак падкрэсьлівае, што калі мы не урэгулюем рознагалосьсі, якія адпрэчылі папістаў ад Царквы, то усякае злучэньне зьяўляецца “схізмай, якая яшчэ горш ранейшай схізмы і падзелаў, рэзаньнем, хітрасьцю”.

Сьвц. Марк Яўгенік, што зьяўляецца вучнем Вріенія, які ставіў волю веры вышэй волі айчыны, вучыў: “Лаціняне зьяўляюцца не толькі схізматыкамі, але і ерэтыкамі , і наша Царква аб гэтым замоўчвае, таму што іх род ёсьць больш нашага і мацней, нам жа нічога не трэба аб іх сьцьвярджаць, няўжо тое, што яны ерэтыкі, таму нам цалкам немагчыма з імі злучыцца калі яны не прыбяруць дадатак з Сымбаля і будуць вызнаваць Сымбаль веры таксама, як і мы”. (J. D. Mansi, Sacrorum Consilliorum nova et amplissima coilectio, 31A, 885DE )

Ёсьць і звг. Нікадзім Сьвятагорац, паводле поглядаў якога лаціняне “вельмі старажытныя ерэтыкі”, як аб гэтым кажуць “кнігі найсьвяцейшага Патрыярха Іерусалімскага кір Дасіфэя, бізуна папізму” (Πηδάλιον, σ. 55). Да іх я і адсылаю.

Ёсьць сьв. Косьма Эталійскій, які з дапамогай найпрасьцейшага свайго вучэньня паказваў хрысьціянам на то, каб яны асьцерагаліся папы, паколькі ён зьяўляецца падступным увасабленьнем выявы антыхрыста. (гл. Σ. Ν. Σάκκου, Ο απόστολος του σκλαβωμένου γένους, Θεσ/νίκη 1996, σελ. 205 )

Ёсьць сьвц. Нэктарый, які, вывучыўшы гісторыю папскай схізмы, заўважае: “Адзінства Цэрквы не засноўваецца і не стаіць на падмурку адзінай асобы аднаго зь Апосталаў, але на асобе Выратавальніка нашага Ісуса Хрыста... Зь усёй Сусьветнай Царквы толькі Рымская Царква інакш успрымае дух адзінства і з дапамогай іншых спосабаў патрабавала і дамагалася яго. Адрозьненьне ў гэтым разуменьні выявы адзінства і выклікала схізму, якая прымае спачатку ад першых стагодзьдзяў прынцып, дадала з часам і крочыла далей адпаведна з ужываньнем Рымскай Царквой прынцыпаў, аж да дасканалага адпадзеньня з-за дамаганьняў пап... І па гэтым чыньніку адбыўся раскол, які ёсьць найвялікшым, паколькі ліквідаваны дух Евангельля, і найважнейшы дагматычны чыньнік, паколькі гэтая схізма зьўляецца адхіленьнем прынцыпаў Евангельля. Іншыя дагматычныя чыньнікі, таксама вельмі важныя, даюць права іх лічыць другаснымі і адмаўляючымі першы чыньнік.” (Μελέτη ιστορική περί των αιτίων του σχίσματος, τόμ. 1ος, Αθήναι , σελ. 69)

Таксама ёсьць Міхась Кіруларый і Генадзь Схаларый. Можна павялічыць гэты сьпіс для таго, каб нам прадставіць усіх тых Сьвятых Айцоў і настаўнікаў Царквы, якія на працягу дванаццаці стагодзьдзяў, якія мінулі да нашага часу пасьля адпадзеньня лацінян, без прыхільнасьці і злосьці, але са стрыманасьцю і адвагай асуджалі папскую ерась. Я спынюся толькі на імі сьвц. Рыгора Паламы, які са усёй моцай агаліў філяпапізм праваслаўнага прадстаўніка Варлаама Калабрыйскага, адну з выяў вуніяцтва той эпохі. Бескампрамісна і неабвержна сьвц. Рыгор цьвёрда асуджае “блюзьнерскі дадатак” аб сыходжаньні Сьвятога Духу і ад Сына, а таксама усе папскія памылковыя новаўвядзеньні і заклікае усіх вернікаў выяўляць вялікую пільнасьць у пытаньнях веры. Маўчаньне ў пытаньнях веры, кажа ён, зьяўляецца трэцім выглядам атэізму пасьля адмаўленьня Бога і адхіленьні Ісуса Хрыста.

Змаганьне сьвц. Рыгора знайшла свой водгук у падданьні Царквы і выяўляецца ў тым факце, што Царква усталявала ушаноўваць памяць гэтага Сьвяціцеля ў другую Нядзёлю сьвятой Чатырохдзесятніцы пасьля Нядзелі Праваслаўя. Ніхто не паважаецца з старажытных вялікіх Айцоў і багасловаў Царквы так, як сьвц. Апанас Вялікі, сьвц. Васіль Вялікі, сьвц. Рыгор Багаслоў і іншыя, паколькі ў іх гістарычную эпоху Захад не пераходзіў у нейкі іншы лягер, ён належыў адзінай Царкве Хрыстовай. Пазьней падмуркавы і галоўны догмат аб вяршэнстве папы, які быў узьняты, як пазбаўлены падмурка і гатовы абрынуцца мінарэт, папісты склеілі як нейкій падмурак нейкага цэлага сузор'я ерэтычных догматаў. Такім чынам яны адступілі і адарваліся ад Праваслаўя. Такім чынам, Царква паважае сьвц. Рыгора Паламу як выразьніка і увасабленьне Праваслаўя, паколькі ён выпрацаваў зруйнавальны удар папізму, які ў то час ужо выкрышталізаваў свае ерэтычныя памылкі.

Гэтыя сьвятыя Айцы Царквы вельмі ясна і рашуча асуджаюць папізм як ерась, і мы рушым усьлед іх бескампраміснай пазыцыі, і на іх ускладзем адказнасьць. Бог ды памілуе нас і ды захавае Сваю Царкву ад ...нашага багаслоўя!

1Крыніца -Πηγή: Εφημερίδα-газета «Ορθόδοξος Τύπος» Να 1676 (9/2/2007).

http://www.oodegr.com/oode/oikoymen/oikoymen.htm

Царква саборная, альбо манархічная?

“І вось, Я з вамі ва ўсе дні да сканчэньня веку.” (Мц. 28:20) “Вы ведаеце, што князі народаў пануюць над імі, і вяльможы валадараць над імі. Але ня так хай будзе паміж вамі: а хто хоча між вамі большым быць, хай будзе вам слугою; і хто хоча між вамі быць першым, хай будзе вам рабом; бо Сын Чалавечы ня прыйшоў, каб Яму служылі, а каб паслужыць і аддаць душу Сваю як выкуп за многіх.” (Мц. 20:25-28) Гэтыя словы Госпад пацьвердзіў Сваёй ахвярай на крыжы, а прад тым, мыцьцём ног апосталам, падаўшы прыклад служэньня людзям (Ян. 13: 1-17). Вельмі важныя словы прамовіў тады Госпад сваім вучням: “Ці ведаеце, што Я зрабіў вам? Вы называеце Мяне Настаўнікам і Госпадам, і слушна кажаце, бо Я сапраўды гэта. Дык вось, калі Я, Гасподзь і Настаўнік, абмыў ногі вам, дык і вы павінны абмываць ногі адзін аднаму: бо Я даў вам прыклад, каб і вы рабілі тое самае, што Я зрабіў вам. Праўду, праўду кажу вам: раб ня большы за гаспадара свайго, і пасланец ня большы за таго, хто паслаў яго. Калі гэта ведаеце, дабрашчасныя вы, калі выконваеце.” (Ян. 13:12-17) Гэтымі словамі Хрыстос нябыта кажа: Вось вы хутка будзеце пасылаць сваіх пасланцаў, як Я пасылаю вас, і вы мусіце трактаваць іх, як Я вас. Такім чынам, усё ў Царкве мусіць адбывацца па вучэньню і прыкладам Хрыста, А Хрыстос, як мы ведаем, ёсьць Бог. Бог Сын, Бог Слова.

На фоне прамоўленага горка зьдзіўляе веруючых людзей тое, калі царкоўныя кіраўнікі толькі сымбалічна ўмываюць сваім суслужыцелям ногі, і гэта робіцца толькі на паказ, а ў жыцьці яны лічаць сябе значна вышэйшымі ад тых, каго яны пасылаюць да людзей. Зараз, у ХХ стагодзьдзі, калі чалавечы гонар амаль роўны гонару злога, – якой высокай высакароднасьці патрэбна чакаць яд герархаў і сьвятароў, каб падаць людзям, якіх жадаем навярнуць да Хрыста, добры прыклад. Тым больш, што даўно ведаем іншы запавет Выратавальніка: “Палюбі Госпада Бога твайго ўсім сэрцам тваім, і ўсёю душою тваёю, і ўсёю моцай тваёю, і ўсім разуменьнем тваім, і блізкага твайго, як самога сябе” (Лк. 10:27).

Таму, усё наша жыцьцё мусіць праходзіць у любові да ўсіх людзей, царкоўныя прапаведнікі – анёлы – мусяць асабліва памятаваць запавет любові, тым больш у нашым жахлівым дваццатым стагодзьдзі, зь якога мусім перайсьці ў наступнае. Такое хрысьціянскае стаўленьне да сваіх архірэяў і сьвятароў, якое выславіў у сваіх запаветах Хрыстос, мусіць быць захавана таксама людзьмі, слухачамі Хрыстовай навукі, якія прагнуць адшукаць шлях да Неба. Усе мы мусім будаваць сапраўдную Хрыстову Царкву, а ў ёй мусіць быць саборны парадак, а гэта значыцца, што аніякі кіраўнік не можа выяўляць сваёй перавагі, а толькі трымаць Хрыстовы парадак, пабудаваны на любові да Бога і бліжняга. Калі Хрыстос умыў Сваім вучням ногі, то мы мусім любіць і шанаваць свайго Госпада так, як Пётр: “Н абмыеш ног маіх вавек.” На гэта адказаў яму Выратавальнік: “Клі не абмыю цябе, ня маеш долі са Мною.” Бо боская любоў ёсьць узаемнай, бо усё, чаго жадае ад нас Госпад – мусіць быць паслухмяна выканана. Усё гэта – для нашага выратаваньня.

На фоне ўсяго вышэй прамоўленага, – падумайце як выглядае архірэй – дыктатар. Ці ганарлівы сьвятар, ці нейкі сябра царкоўнае Рады. Мы наглядзеліся на адносіны архірэяў РПЦ да сваіх падлеглых сьвятароў альбо парахфіянаў, асабліва да ўкраінцаў. Маем вялікія падставы для сумневу, ці патрэбна паважаць іх як архірэяў, хоць яны маюць царкоўны сан але не дзеюць згодна зь санам.

Але павяртаемся да асабліва істотнага. Мы паставілі сябе пытаньне, ці можа, дакладней – ці дапушчальна непослухмянства адносна Асобы і пакут Хрыста, бо менавіта прад пакутамі фізычнымі, калі пачыналіся пакуты духоўныя, Выратавальнік, прадбачачы падобнае непаслухмянства, такую зьнявагу да Сябе будучых пераемнікаў апосталаў, так хваравіта гэта перажываў, што яны створаць зь Ягонай Царквы манархію, падобную на паганскую рымскую альбо вавілонскую. Ці гэтакая манархія, створаная негледзячы на забарону, можа яшчэ называцца Хрыстовай Царквой? Думаецца, што Хрыстос падобных манархаў не прыме.

Можна б мець сумнеў: ці такая Царква яшчэ можа называцца Царквой. Магчыма можа, праз празмерную Боскую міласэрнасьць да годных хрысьціян, які апынуліся ў падобнай манархіі. Праз немагчымасьць выправіць зло, Бог падае Сваю Дабрыню абраным людзям і несьвядомай масе, але пад Боскі Суд падпадаюць тыя, якія не слухаюцца Хрыста, працягваюць захоўваць гэтую імпэрыю, у сваім гонары крочаць сьлядамі злога. Тут бачым грэх надмернае надзеі на Боскую міласэрнасьць, альбо поўную адсутнасьць веры, і выкарыстаньне Боскай установы для свайго подлага жыцьця і нягоднае славы.

Тут мусяць прыходзіць нам на думку саюзьнікі – Першы і “Трэці Рым”. Апошняга мы яшчэ не пазбавіліся ва Ўкраіне. А першы да сёньня пагражае Ўкраіне зь дапамогай “Трэцяга”, а нават зь дапамогай нашы тутэйшых “патрыётаў грэка–каталікоў”. Не разумею, чым кіруюцца тыя веруючыя патрыёты, цягнучы такое гора на сваю зямлю і на змучаных людзей. Тым больш, што гэтыя два “Рыму” яўна жадаюць падзяліць Украіну.

Дастаткова мы, праваслаўныя, маўчалі аб гэтай здрадзе Ўкраіны. Далей ужо немагчыма, баімся, каб не было запозна. А пакуль Рым дамаўляецца аб падзеле Ўкраіны паміж сабой і Масквой, – Украіну, нябыта, патоп, заліваюць сэкты. Падумаць патрэбна, ці мы маем адкінуць усю нашу царкоўную гісторыю, і зь Украіны зробяць нейкую Амэрыку, дзе ўласна веры даўно ўжо няма. Ці мусім мы павярнуцца да таго, што Сьвятое Пісьмо чытаецца дзеля ўспамінаў аб Хрысьце, усё перавесьці на сымбалы. Дайсьці да такога стану веры, як прамоўлена апосталам Якавам: “І дэманы вераць, і трымцяць.” (Як. 2:19).

Зносін з Хрыстом тады не будзе, а толькі нейкая невыразная вера, дзе кожны верыць на ўласны розум, а не так, як вучыў Хрыстос. Альбо будзе толькі тэатральнае выконваньне абрадаў людзьмі без сану і без права служыць Сьвятую Літургію і зьдзяйсьняць Сьвятыя Таямніцы. А падобнае ўжо маем ва Ўкраіне ад 1992 году.

Молім Госпада і Выратавальніка нашага, каб дакрануўся Сваёй Боскаю Рукой да сэрцаў і душаў гэтых людзей і зьнішчыў і дзёрзкасьць і зацятасьць, прывёў да Пакаяньня і выратаваў увесь украінскі народ.

Сьвяцейшы Патрыярх Зьміцер (Ярэма)

http://uaoc.net/?p=2639

АДЗНАКІ ПРАВАСЛАЎЯ

ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Архімандрыт Мялецій Ап. Вардахані

Τοῦ Ἀρχιμανδρίτου π. Μελετίου Ἀπ. Βαρδαχάνη

газэта Ὀρθόδοξος Τύπος 27 Μαρτίου 2009

1. Вера ў сапраўднага Бога

Ἡ πίστη στήν ἀληθινό Θεό

Першай прыкметай Праваслаўя. першай падмуркавай характарыстыкай яго зьяўляецца вера ў Бога. Але ў якога Бога? У бога ісламу, у бога Ізраільцян, бога масонаў, у бога розных рэлігій, у бога, якога уяўляе сабе усякі чалавек і кажа, што існуе бог, існуе нехта, існуе нейкая вышэйшая сіла? Не.

Бог Праваслаўя ёсьць Траічны Бог, праўдзівы Бог, адзінага, Якога збаўляе чалавека. Айцец, Сын і Сьвяты Дух. І Сын, адзін зь Сьвятой Тройцы, як нам адчыняе Сьвятое Пісаньне і нам перадае гісторыя, увасобіўся, успрыняў наша зьмешваньне, вылечыў яе і ажывіў для вечнасьці, паколькі "яе невымоўна", кажуць Айцы нашай Царквы. Сын зьяўляецца Мэсіяй, або Хрыстом, гэта значыць Ён той, хто мае памазаньне і місію зрабіцца чалавекам, стаць Богачалавекам, і каб выратаваць чалавека. Праз нараджэньне чалавекам Ён зьяўляецца нашчадкам Евы, які руйнуе злога. Як чалавек, Ён зьяўляецца новым Адамам, Які праз Сваё паслухмянства ізноў пакажа для чалавека шлях да выратаваньня.

“Бо няма другога імя пад небам, дадзенага людзям, якім належала б нам уратавацца.” (Дзеі. 4:12), нам адчыняе боганатхнённы апостал Пётр. Ніхто па-за Хрыстом не можа прыйсьці да багапазнаньня, да праўдзівага злучэньня чалавека з Богам, стварэньні з Творцам. Такім чынам ніякага стаўленьня не мае Бог Праваслаўя да бога іншых рэлігій, нават у самых монатэістах. Ніякай агульнай прыкметы, ніякай нават прыкметы судотыку. Іншыя рэлігіі адпрэчваюць Траічнасьць Бога, увасабленьне Сына Божы, Богачалавечай асобы нашага Выратавальніка. Цалкам дарэмнымі зьяўляюцца стараньні і дзеяньні тых, што зьбіраюць сымпозіюмы зь іншымі монатэістычнымі рэлігіямі і іншымі веравызнаньнямі. Ідалы язычнікаў і розных народаў зьяўляюцца дэманамі, паводле Сьвятога Пісаньня, або жа тварэньнямі заняпалага чалавека.

Праўдзівая вера – гэтае адкрыцьцё праўдзівага Бога чалавеку, а не вынаходніцтваў заняпалага чалавека. Сам Бог адкрыў Самога Сябе і Яго волю зь дапамогай Яго уласнай зьявы да абраных людзей і зь дапамогай Боскіх Пісаньняў. Чалавеку было немагчыма адкрыць Бога, адкрыць стварэньні свайго Творцы. Сёньня людзі, якія не прынялі адкрыцьцё Бога, ні яго пасланцаў, ні Яго Пісаньняў, стварылі свае розныя рэлігіі. Якое ж дачыненьне можа мець наша вера да іх?

Такім чынам, Бог перадаў Сваю ісьціну людзям і гэтым паданьнем зьяўляецца дакладнае услаўленьне Бога. "Як бачылі прарокі, як прапаведавалі апосталы, як прыняла Царкву", кажа Сынодык VII Сусьветнага сабору. Таму Праваслаўе і Паданьне зьяўляюцца узаемназьвязанымі і узаемазалежнымі. Праваслаўе – гэта Царква Паданьня. Гэта значыць паданьне зьяўляецца фундамэнтальнай, першапачатковай і асноўнае прыкметай Праваслаўя.

2. Паданьне

Ἡ Παράδοση

Праваслаўе – гэта першапачатковае паданьне. Праваслаўе будзе абвяшчаць праваслаўную веру. Але гэта правільная вера перададзеная, як намі раней ужо пісалася, Богам прарокам і апосталам. Як характэрна кажа ап. Павал: “Бо я ад Самога Госпада прыняў тое, што і вам перадаў.” (1 Кар. 11:23) І ў іншым месцы ён зноў кажа: “Бо я найперш перадаў вам, што і сам прыняў.” (1 Кар. 15:3). І пасьля апосталы прынялі “веры, адзін раз перададзенай сьвятым.” (Юд. 3), як яе называе Юда брат Божы, ён яе перадаў іх вучням.

Так, апостал Лука ў аднаіменным Евангельлі кажа, што клопат тых, якія пішуць евангельлі быў у тым, каб напісаць “як пераказалі нам тое ўсе, хто зь самага пачатку быў сьведкамі і слугамі Слова” (Лк. 1:2). І вучні перадалі апостальскім мужам і так далей. Таму сьвц. Афанасій Вялікі вызначае, што правільная вера “была такой як перадаў Госпад, апосталы прапаведавалі, і Айцы захавалі”[i] Так той, які застаецца верным паданьню знаходзіцца ў Праваслаўі, але той, хто аддаляецца ад паданьня робіцца сапраўды ерэтыкам. Апостал Пётр піша, што сьмерць сышоўшых у ерась ёсьць сыход ад праваслаўя, бо “Хрыстос пацярпеў за нас, пакінуўшы нам прыклад” (1 Пётр. 2:21).

Такім чынам, Праваслаўна тое, што прынята першапачаткова аднойчы для усіх. Наступныя стагодзьдзі не унесьлі нічога ў першапачатковую веру Царквы. Гэта мела месца ў поўным аб'ёме зь самога пачатку. Абсалютна і на усе стагодзьдзі. І Сусьветныя саборы і Сьвятыя Айцы не стварылі, але растлумачвалі Сьвятое Паданьне.

Аб гэтым у знакамітам Саборным вызначэньні VI Сусьветнага сабору мы чытаем: “Як бачылі прарокі, як перадалі апосталы, як прыняла Царква”[ii]. У “вызначэньні веры” таго ж Сабору сьвятыя айцы вызначаюць наступнае: “І так, мы дасьледавалі і разгледзелі справу вельмі дакладна і, пераймаючы ісьціне, нічога не зьмяншаем і нічога не дадаём, але захоўваем усё тое, што ёсьць у Царкве лепшага… ”[iii] Таксама на Чацьвёртым паседжаньні таго ж сабору канстатуецца наступнае: “Мы ва ўсім прытрымліваемся догматаў і спраў нашых Баганосных айцоў, прапаведуючы адзінымі вуснамі і адзіным сэрцам, нічога не дадаючы, нічога не зьмяншаючы з таго, што нам перададзена, але ў гэтым замацоўваемся, гэтага трымаемся, таксама спавядаем, таксама вучым як і сьвятыя і сусьветныя саборы вызначылі і зацьвердзілі”.[iv] І гімнаграфія сьвята дадае: “Айцоўскія пастановы Царквы захоўваючы, мы пішам абразы і цалуем іх вуснамі, і сэрцам, і воляй…”[v]

Папісты на працягу стагодзьдзяў уносілі новыя догматы, такія як аб вяршэнстве Рымскага папы і яго бязгрэшнасьці, Filioque, аб бязгрэшным зачацьці Багародзіцы, якія не маюць ніякай падставы ў старажытным паданьні.

Пратэстанты не прымачыя аўтарытэту ні аднаго зь вышэйназваных догматаў па правільным чыньніку, дашлі да адмаўленьня старажытных догматаў, такія як сапраўднае дзявоцтва Багародзіцы. А некаторыя багасловы дайшлі да таго, што прапаведуюць аб памылковасьці, так казаць, уваскрэсеньня Хрыста, або нават сьмерць Бога.

У той час як праваслаўе хваліцца тым, што захавала нязьменнымі догматы. Яно не толькі не мае комплексу ў стаўленьні да рацыяналізму, але наадварот ён паважаецца, таму што праваслаўная вера напаўняе тую вобласьць у якой вернае слова ня здольнае ўмясьціцца. Ягоная вера датычыцца таямніц і цудаў Божых, куды ня здольнае наблізіцца чалавечае веданьне. Гэта “адшукаем зачыненае, пакланеньне ў веры таямніцы выяўленай”[vi].

Такая пазыцыя, якой прытрымліваецца Праваслаўе зьяўляецца прыліпчывым нібы лазьневы ліст па-над “аднойчы перададзенай сьвятымі веры.” Замежны багаслоў кажа: “Калі мы жадаем набыць кансэрватыўнае паданьне – традыцыю ў крайне завершаным выглядзе, тады нам патрэбна крочыць не ў царкву, якая сама сябе называе каталіцкай не зьяўляючыся ёй у сапраўднасьці, але ў Царкву, якая аддала б хутчэй перавагу сьмерці, чым зьдзейсьніць адступ калі-альбо, нават у чымсьці найменшым ад таго, што прыняла ад Сьвятога Пісаньня і сабораў”.[vii]

І вытанчаны і таленавіты пісьменьнік протапрэсьвітэр К. Калінік у сваёй вядомай манэры дадае: “Няўжо магчыма імкнуцца зразумець тую любоўную пяшчоту, зь якой яно накладаецца на тую веру, якую першапачаткова прынялі сьвятыя? Туркі зьнішчылі браму царыцы гарадоў. Напышлівы Папа заклікае зь Захаду нас да падначаленьня. Давайце жа лаціняне і усходнія разам служыць у Сьвятой Сафіі, давайце памінаць Папу як вышэйшага пантыфіка і абсалютнага вікарыя Хрыста, давайце з боку Усходніх хрысьціян ухваляць усе новаўвядзеньні Рыму, і тады Папа пагадзіцца даць ваенную дапамогу для таго, каб патрапіў у рабства Крыж пад паўмесяц. Але якія паўсюль у баязьлівым горадзе чуюцца словы? “Лепш турэцкая чалма чым папская ціара”. Столькі галасоў нашых памёршых прабацькоў сказілі Праваслаўе так, што патрапілі ў змрочную няволю туркаў!”[viii]

3. Послух Сапраўднаму Богу

Ἡ Ὑπακοή στὸν Ἀληθινό Θεό

І так, адзнакай Праваслаўя зьяўляецца праўдзівы Бог. Але недастатковым зьяўляецца толькі тэарэтычнае прыняцьце і вера ў Яго, “і дэманы вераць, і трымцяць.” (Як. 2:19), але таксама неабходна і падпарадкаваньне Ягонай волі, Ягонай думцы, таму, што Ён адчыняе чалавеку. Мы пабачым, як усталёўваецца воля Божа ў трох зьвязаных адзін зь адным выпадках.

а) “Самавольнае служэньне”

῾H ἐθελοθρησκεία

Апостал Павел нам кажа аб нейкім чалавеку, які меў нейкую цалкам асабістую рэлігію, самавольнае служэньне (Кал. 2:23). Гэта рэлігія волі тых, якія вераць волі іх, іх асабістым меркаваньням і іх запалу. Гэтая рэлігія настолькі мае старажытны характар, наколькі і сам чалавек. Адам і Ева верылі ў гэтую рэлігію. Бог ім сказаў: “Ад усіх дрэў рая вы можаце ёсьць плод. А ад дрэва спазнаньня аднак ёсьць забараняецца. Калі вы вы спазнаеце ад яго, то вы павінны ведаць, што памрэце”. Бог ім падаў нейкае практыкаваньне для выпрабаваньня паслухмянства, устрыманьні, веры. Чаму жа Ён гэта зрабіў, паколькі Ён папярэдне ведаў, што гэта стане падставай для падзеньня прабацькоў? Айцы Царквы кажуць, што калі бы Бог не паклаў для чалавека нейкае практыкаваньне, ён бы сапсаваўся, разбэсьціўся, ён бы не дасягнуў абожаньня. Такім чынам Бог цалкам правільна зрабіў, што даў запаведзь. Тымі, хто не выканаў гэтую запаведзь былі першародныя людзі, Адам і Ева. Такім чынам вось якой вартасьці паслухмянства праўдзіваму Богу. Вось чаго патрабаваў ад нас праўдзівы Бог.

Пасьля падзеньня Бог, жадаючы разьбіць фэномэн самавольнага служэньне, гэта значыць тэндэнцыю чалавека лічыць, што ён здабудзе шчасьце толькі ў ім, ставячы сябе галявой сябе, выганяе іх з раю, іх пакідае, каб людзі спазналі сьмерць і рознага роду прыроднае зло і усталёўвае незьлічоныя запаведзі, патрабуючы празьмернага паслухмянства. Ён гэта робіць для таго, каб яны зразумелі 1) што неабходна ім весьці сваю дзейнасьць багацэнтрычна, а не антрапацэнтрычна, 2) каб яны лічылі, што найвялікшым скарбам зьяўляецца абожаньне ў Богу, або вечнае шчасьце ў Богу, якое, пра што мы цалкам не клапоцімся, калі імкнуліся здабыць рай, 3) што зараз, пасьля выхаду з раю ад нас патрабуецца вельмі вялікі подзьвіг, каб чалавек не цалкам і навечна не сапсаваўся ад граху.

Такім чынам запаведзі зьяўляюцца тым, што вельмі важна і каштоўнае для чалавека. Гэта тое, што крылы для птушанят, баляст для карабля, чыгуначныя шляхі для цягніка, ліхтары асьвятленьня для руху. Нам неабходна здабыць ізноў страчаны рай, але пры гэтым не рабіць наша зямное жыцьцё цалкам пякельным. Калі жа сёньня наша грамадзтва набліжаецца да поўнага разбэшчваньня, гэта адбываецца таму, што пануе меркаваньне аб цалкам анархічнай асабістай волі. Мы будзем казаць аб нейкім вызваленьні ад падатку без усякай перашкоды, з-за чаго усякі робіць то, каб яго паменшыць.

Таму наколькі ж важныя запаведзі і наколькі ў рэчаіснасьці вялікая справа – паслухмянства ім, так што здаецца, што Бог лічыць паслухмянства Яго запаведзям за найвялікшую і найвысокую ахвяру, якая прыносіцца Яму. За лепшы варыянт богаслужэньня.

На вялікі жаль фэномэн “самавольнага служэньня” назіраецца ў шматлікіх хрысьціян.

Ад іх мы пачуем:

“Я не пайду ў Царкву, але пайду і пастаўлю маю сьвечку ў нейкай царквушцы”, але ж “я вазьму і пастаўлю сваю сьвечку і пайду”.

“Я наведваю царкву, але не прычашчаюсь”!

“Я не патрабую споведзі. Я ўсё распавяду іконе”.

“Для мяне пост ня мае значаньня. Ежа не зьяўляецца грахом”.

“Гэта выключна мая лічная справа: уступаць у грамадзянскі альбо царкоўны шлюб”.

Альбо ж нешта падобнае, калі асуджаюць Праваслаўе за тое багацьце, якім яно валодае.

Але і Бог патрабуе абсалютнага і сьляпога паслухмянства ва ўсім.

1. Ён патрабуе ад нас, каб мы Яму прысьвяцілі нашы найлепшыя і бездакорныя імкненьні. Давайце успомнім аб той ахвяры Аўраама, якую ад яго запатрабаваў прынесьці Бог, што яна была самой дарогай. Яго адзінароднага сына, якога ён атрымаў пасьля 25 гадоў малітвы і чаканьня!

2. Ён патрабуе паслухмянства Яго кіраўніцтву і кіраўніцтву Ягоных людзей, не маючага нічога агульнага зь нашай лёгікай, нават калі мы паводле яе лічым чагосьці іншае больш лепшым.

Давайце успомнім Майсея, якога Бог абраў нягледзячы на тое, што ён быў коснамоўным на правадыра Ізраілю.

Давайце успомнім сірыйскага войскавода Неямана, які быў пракажоным і Елісея, які запатрабаваў, каб гэты войскавод сем разоў акунуўся ў водах Ярдана для таго, што бы атрымаць вылячэньне, у то час як у Сірыі былі рэкі Авана і Фарфар, якія былі нашмат больш Ярдана і важней. (4 Цар. 5)

3. Ён кажа: без Мяне не можаце нічога рабіць.

Калі не захавае Госпад горад, то дарма будзе не спаць вартавога. Калі не пажадае Госпад дому, то дарма будуць працаваць тыя, хто будуе дом. Усе, што вы жадаеце зьдзейсьніць у вашым жыцьці вы павінны рабіць па Майму дабраслаўленьню і зь Маёй дапамогай. Не паўтарайце ізноў памылку, якую зьдзейсьнілі Адам і Ева, якія захацелі дасягнуць абожаньня самі.

Напрыклад, вы жадаеце пажаніцца? Тады вам трэба будзе пайсьці ў Царкву, узяць Маё дабраслаўленьне і папытаць Майго садзейнічаньня для таго, каб вам мець посьпех у цяжкім подзьвігу сямейнага сумеснага жыцьця. Шлюб зьяўляецца подзьвігам для таго, каб вы зрабіліся сьвятымі. Ён зусім не служыць сродкам для простага задавальненьня генэтычнага інстынкту, ён не зьяўляецца толькі тым, каб атрымаць нашчадкаў, ён не зьяўляецца проста тым, каб мець нейкую кампанію. Ён уяўляе сабой нейкае пакутніцтва, не бойцеся гэтага слова, зь дапамогай якога вы дасягняце фавору. Давайце успомнім абраз Ператварэньні Госпада. Хрыстос знаходзіцца паміж прарокам Майсеем, які быў у шлюбе, і прарокам Ільлёй, які быў бясшлюбным. І абодва былі богабачнымі, цудатворцамі, вялікімі постнікамі, божымі людзьмі ў поўным сэнс гэтага слова. Чым жа зьяўляюцца бясшлюбнасьць і шлюб у жыцьці ў Хрысьце? Гэта два шляхі, якія вядуць на Фавор. Таму хрысьціянін не можа зьвяртацца да грамадзянскага шлюбу або да натарыюса, паколькі ён імкнуцца дасягнуць дасканаласьці ў Богу. Гэта шлях антрапацэнтрычных, эгаістычных намераў, для тых, хто не жадае мець ніякіх адносін да Царквы. Калі вы будзеце імкнуцца да грамадзянскага шлюбу або замацаванаму натарыюсам, тады вы не зможаце удзельнічаць у таямніцы Царквы, у боскім прычашчэньні.

Вы жадаеце мець адзінства і згоду? Вы яго не здабудзеце ў глябалізацыі, да якой імкнуцца да здабыцьця міжнародных выгод, ні ў стварэньні пляна па дагматычнаму мінімалізму, да якога імкнецца экумэнізм. Адзінства зьяўляецца дарам Сьвятога Духа (гл. Гал. 5:22), дарам праваслаўя і дакладнай дзейнасьці веруючых людзей. Яна не зьяўляецца нейкай антрапацэнтрычнай, але носіць абсалютна богацэнтрычный характар. Праўдзівы ж Бог адзін, а не шмат і праўдзівая вера адна, у той час як іншыя веры зьяўляюцца ілжывымі.

Вы крычыце аб роўнасьці і братэрстве і для таго, каб дасягнуць посьпеху вы кажаце ўсе аб вашых правах і намагаецеся ўсялякім чынам, і нават у край бесчалавечным і злачынным, задаволіць свае патрабаваньні. І вы забываецеся, што для таго каб нам атрымаць братэрства неабходна паглыбіцца ў нашы правы і скласьці іх плян у згодзе з тым, што “любячы не шукае толькі сваё”. Таму Сьвятое Пісьмо нам кажа: “Дабраслаўлёны Ты, Госпадзі, навучы мяне праўдзе Тваёй”, а не нашай праведнасьці. У дні, калі Царква Хрыстова сьвяткуе памяць сьв. Дзіянісія Эгінскага (17 сьнежня), які прабачыў, схаваў і дапамог зьдзейсьніць пабег свайму сябру забойцы, мы набліжаемся да таго (2008 г.), каб цалкам разбурыць нашу Айчыну дзеля толькі нейкага аднаго маладога нягоднага забойцы. І ў той час, калі вы зьяўляецеся хрысьціянамі і абяцалі ў хросьці, што яднаемся з Хрыстом, мы не прабачаем нашых ворагаў, як Ён.

б) Правільнае служэньне Богу

Ἡ ὀρθή λατρεία

Неяк прафэсар багаслоўя Афінскага ўнівэрсытэту і міністр адукацыі (1943-1944 г.) Мікалай Луварыс (1885-1961) спытаў аднаго сьвятагорскага манаха неабутага Авакума, які ведаў напамяць ўсё Сьвятое Пісьмо, дзе ў Бібліі кажацца ў першы раз аб Праваслаўі і ў рэчаіснасьці аб дакладнай дзеі. І Авакум яму адказаў: “у ахвяры Каіна, калі Бог яму кажа: “калі робіш добрае, дык ці не падымаеш твару? а калі ня робіш добрага, дык пад дзьвярыма грэх ляжыць…”” (Быц. 4:7).

Такім чынам, з першага моманту пасьля гісторыі падзеньня чалавека зьяўляецца паняцьце, слова праваслаўе. Яно зьвязана зь служэньнем чалавека. Калі ты не прыносіш правільна твой падарунак, калі не маеш правільнага богаслужэньня як таго жадае Бог, тады Бог не прымае ні цябе, ні твайго богапакланеньня. Бог патрабуе таго, каб мы Яму падалі усё наша сэрца, нашу думку, нашу волю. Нядосыць нам толькі паставіць сьвечку і хуткаплыннага наведваньня царквы. Бог патрабуе ад нас удзел у галоўнай таямніцы Царквы, у Боскім Прычашчэньні. Калі мы не будзем у ім удзельнічаць, то мы не выратуемся.

Бог зважае і патрабуе поўнага узгадненьня нават ва усіх дэталях рэлігіі. У Старым Запавеце ён усталёўвае склад зь якога павінна рабіцца міро і фіміям (Вых. 30:22-38). Ён патрабуе поўнага узгадненьня зь Яго запаветамі і забараняе юдэям выкарыстаць міро і фіміям для сваіх асабістых патрэб.

Так, вялікае значэньне мае правільны догмат і правільнае богаслужэньне. Так, сапраўды, усе рэлігіі не вядуць да Бога, як і тое, што Бог не прымае богаслужэньні усіх рэлігій. І таму, паколькі іншыя рэлігіі зьяўляюцца выдумкай чалавека, паводле яго густу і яго жаданьня, паводле зь яго фантазіямі і дэманічнымі узьдзеяньнямі, якія усё ж існуюць.

Так атрымалі сваё быцьцё і старажытныя багі Элады, якія елкі, пілі, ажаніліся, ваявалі адзін іншага, выкрадалі, зьмянялі, раўнавалі і галоўным чынам мелі увесь чалавечы запал і былі выявай і падабенствам людзей.

Існавалі і чалавечыя ахвярапрынашэньні, якія захоўваюцца дагэтуль у сатанінскіх культах і складаюць чыста дэманічнае дзейства. Усе яны наадварот – не узвышаюць чалавека, а яго выракаюць на галечу і яго усяго і ў большасьці выпадкаў даводзяць да зьвярынай сутнасьці. Такім чынам, усё гэта, калі кажуць аб справядлівасьці і прымаюць усе рэлігіі, a priori зьяўляецца абсурдам і не прыносіць нічога для прагрэсу нашай культуры і для нашага росквіту.

в) Правільнае жыцьцё

Ἡ ὀρθή ζωή

Такім чынам, Праваслаўе – гэтае правільнае богаслужэньне праўдзіваму Богу, але і правільнае жыцьцё, духоўнае жыцьцё, як кажуць Сьвятыя Айцы. Яно зьвязана і пераплятаецца зь імі двума. Калі выключыць нешта адно зь іх або, каб адно пераважала над іншым, то тады гэта прывядзе да ерасі і Бог гэта адпрэчыць.

“Вось, сапраўдны Ізраільцянін, у якім няма зламыснасьці.” (Ян. 1:47), казаў Хрыстос аб Натанаіле. Гэта значыць, што сапраўдны і праўдзівы Ізраільцянін – гэта не толькі той, які верыць згодна закону Майсея і прарокаў, але той, які не ілжывы (хітры). Той, які зьяўляецца не злым, не падманшчыкам, а добрым і міласьцівым. Толькі ён здольны мець вопыт зносін з праўдзівым Богам.

Прарок Ісая кажа: “Слухайце слова Гасподняе, князі Садомскія: уважай закону Бога нашага, народзе Гаморскі! Навошта Мне мноства ахвяраў вашых? кажа Гасподзь. Я перанасыціўся цэласпаленьнямі бараноў і тлушчам укормленага быдла; і крыві цялят, і ягнят, і казлоў не хачу. Калі вы прыходзіце, каб зьявіцца перад аблічча Маё, хто патрабуе ад вас, каб вы тапталі падворкі Мае? Не насеце болей дарункаў марнотных; дым кадзільны агідны Мне; навамесяцаў і суботаў, сходаў сьвяточных трываць не магу: беззаконьне – і сьвяткаваньне! Навамесяцы вашыя і сьвяты вашыя ненавідзіць душа Мая; яны цяжкія Мне; Мне цяжка іх несьці. І калі вы працягваеце рукі вашыя, Я заплюшчваю ад вас Мае вочы; і калі памнажаеце вы малітвы свае, Я ня чую: вашыя рукі ў крыві.” (Іс. 1:10-15)

Давайце узгадаем фарысэя зь вядомага евангельскага пачатку, які моліцца Богу усярэдзіне Ерусалімскага храму і замест таго, каб быць апраўданым і атрымаць дабраслаўленьне - асуджаецца і ідзе ў пакуту, таму што ў рэчаіснасьці не тварыў правільнай малітвы, ён не меў усьведамленьня свайго бясьсільля і быў напоўнены гарачай непрыязнасьці да мытара. Замест таго, каб апяваць Богу і прасіць Яго літасьці для яго і для усіх людзей, і нават для мытара, які тамака знаходзіўся, ён усхваляе самога сябе, выхваляецца, ставіцца да мытара зласьліва і з пагардай. Мытар жа, без усякай абуранасьці на паводзіны фарысэя, зь цярпеньнем і пакорай моліцца аб тым, каб Бог уласкавіўся над ім. І Бог апраўдвае грэшнага мытара і асуджае недабрачыннага фарысэя. Вось што азначае правільная вера, догмат, але і правільнае жыцьцё, праваслаўе і правільная дзейнасьць.

4.Правільнае лячэньне

῾H ὀρθή θεραπεία

Чацьвёртай прыкметай, на якую мы жадалі б указаць, зьяўляецца тое, што Праваслаўе ёсьць правільным спосабам лекаваньня,тэрапіі. Чалавек, па чыньніку граху яго прабацькоў і яго асабістых грахоў, зьяўляецца хворым. Праваслаўе расчыняе яму гэтую хваробу і паказвае на мэтад яе лекаваньня. Царква ёсьць лякарняй, яна нікога не праганяе, нікога не ненавідзіць, але выкрывае нашы захворваньні, якія нас асільваюць і дае нам адпаведныя лекі.

Аднак, у канчатковым выніку, чалавек, пад імем волі і нібы чалавечых каштоўнасьцяў і скасаваньні створаных рамак, пачынае лічыць за здароўе тое, што ёсьць хваробай і жадае гэта прапаноўваць як нешта правільна ў сацыяльным, палітычным і лягічным пляне. І той, хто не згодзен з гэтымі ідэямі лічыцца расістам.

Так, напрыклад жывуць некаторыя людзі, якія не жадаюць лічыць, напрыклад, гомасэксуалізм чымсьці няправільным, наадварот, яны вераць у тое, што ён зьяўляецца асабістым выбарам і неабходнасьцю, і патрабуе ад дзяржавы таго, каб яно узаконіла “шлюб” гомасэксуалістаў і магчымасьць для усынаўленьня гамасэксуалістамі дзяцей. Палітыкі, па чыньніку папулярнасьці і зьбіраньні галясоў, лічаць правільным гэтае патрабаваньне і пачынаюць яго падтрымліваць для таго, каб надаць гэтаму пытаньню суцэль законны характар. Аднак гэта зьяўляецца настолькі ненармальным, наколькі, напрыклад, калі б дзяржава дало камусьці цалкам вычарпальнае пацверджаньне ў добрым здароўі, тым хто захварэў ракам або папакутаваў ад невылечнай хваробай. Калі гэтая мода не мінуе, то дзяржаве прыйдзецца прызнаць за нармалёвасьць нэкрафілію, пэдафілію, кровазьмяшаньне, крадзеж, ужываньнем наркотыкаў і г.д.

Аднак давайце пойдзем далей. Давайце зірнем на гэтыя апытаньні цьвяроза і зь адказнасьцю, з разважлівасьцю, але і справядліва. Давайце казаць зь адвагай, без страху і гарачыні, але зь “ціхай адвагай”.

5. Правільная набожнасьць і правільнае зсхаталягічнае мысьленьне.

Ἠ ὀρθή ἄσκηση καὶ τὸ σωστό ἐσχατολογικό φρόνημα

Праваслаўная Царква зьяўляецца Царквой сапраўднай набожнасьці, аскетыкі. Аскетычны элемэнт у яе традыцыі зьяўляецца вельмі моцным. Цалкам невыпадкова тое, што яе аднайменнае галоўнае сьвята усталявана, нават цалкам сьвядома, у пэрыяд Вялікай Чатырохдзесятніцы, першую нядзелю посту. Невыпадкова і тое, што 11 сакавіка 843 г., тады гэта была першая нядзеля посту, быў скліканы сабор у Канстанцінопалі, які усталяваў ушаноўваць абразы, тым самым паклаўшы канец дзяржаўна-рэлігійнай бязладзіцы выкліканай іконазмаганьнем (726-843) і паклаўшы канчатковую перамогу Праваслаўя над усімі ерасямі.

Невыпадкова і тое, што манаства і пустэльніцтва на працягу доўгага пэрыяд гісторыі Праваслаўя складаюць яго ідэал. Ідэал, які успрыняў спадзяваньня пакутніцтва. У праваслаўнай традыцыі манах лічыцца першамучанікам, які вядзе войска[ix], манаскае жыцьцё лічыцца сьвятлом сусьвету[x]. У сынаксарыях і ў сьпевах разам зь мучанікамі ўслаўляюцца і манахі. У большасьці выпадкаў апяваюцца ідэалы набожніцтва, бітвы супраць цела, багацьця, любові да асалоды і дарэмнай славы сьвету.

Але ў жыцьці Цэрквы нам выяўляецца і яе аскетычная сьвядомасьць. Вялікія пасты, доўгія набажэнствы, стаяньне, (у старых храмах не было сядалішчаў, былі толькі невялікія зэдлікі для пажылых і хворых людзей, і як вядома, мелі сілы чытаць няспынную псалтыр), жорсткія епітыміі. Цалкам незразумелым для заходняга хрысьціяніна зьяўляецца наступнае: навошта пасьціцца альбо знаходзіцца на працягу трох або пяці гадзін у Царкве, што мае месца ў жыцьці праваслаўных асабліва ў часе богаслужб Вялікай Чатырохдзесятніцы. Цалкам іншымі зьяўляюцца звычаі пратэстантаў у прычашчэньні, паколькі яны раней прычашчэньня ядуць свой багаты сьняданак. Рыма-каталікі ў Амэрыцы цалкам скасавалі і пост у Вялікую Пятніцу[xi].

Аднак гэты аскетычны дух непасрэдна зьвязаны і зь духам эсхаталягічнага чаканьня, і з чаканьнем радасьці царства Божага. Хрысьціянін зьдзяйсьняе подзьвіг і устрымліваецца ад сьвецкіх разваг, і зусім не таму, што ён адчувае агіду да іх або лічыць іх злом, але таму, што жыве і і знаходзіцца ў гарачым чаканьні будучага прыходу Хрыста. Я забыўся усяго дзеля вялікага наведваньня. Сапраўдны праваслаўны хрысьціянін не мае хваравітага страху да будучага другога прышэсьця Хрыста Ён верыць абяцаньню Хрыста “Я прыйду хутка” і адказвае “Госпадзі Ісусе, прыйдзі”.

Гэтая сувязь аскетыкі зь эсхаталягічнымі ідэаламі суцэль ясна сьведчыцца ў тэксьце ІІ стагодзьдзя ў Лісьце да Дыягнету. Хрысьціяне кажуць: “Жывуць яны ў сваёй айчыне, але як прышэльцы; маюць удзел ва усім, як грамадзяне, і усё трываюць як чужакі. Для іх усякая чужая краіна ёсьць айчына...Яны ў целе, але жывуць не ў целе. Знаходзяцца на зямлі, але ёсьць грамадзяне нябесныя”[xii].

6.Самакрытыка, самадакор і пакаяньне

Ἡ αὑτοκριτική, ἡ αὑτομεμψία καὶ ἡ μετάνοια

Ведаючы прыкметы нашага Праваслаўя, мы павінны задацца пытаньнем: мы сучасныя нашчадкі і спадчыньнікі нашых сьвятых папярэднікаў і айцоў мучанікаў і нашых сяброў – ці будзем мы усё гэта ужываць у жыцьці, гэтым жыць, ці захаваем, і ці будзем мець нават да сьмерці і пры пакутніцкай рашучасьці абараняць скарб нашага Праваслаўя?

Нам вельмі проста абвяшчаць панэгірыкі і уладкоўваць сьвяточныя шэсьці для Праваслаўя, тым, якія не паглынутыя яшчэ ў вір экумэнізму і сынкрэтызму. Нам лёгка услаўляць і паважаць такіх сьвятых як Максым Спавяданьнік, звг. Хвядор Студыт, сьвц. Рыгор Палама, сьвц. Марк Эфескій Яўгенік, якія вялі змаганьня супраць ерэтыкоў жорсткае і пакутлівае, але таксама і супраць тых царкоўных герархаў, якія выяўлялі салідарнасьць зь ерэтыкамі або жа абыякавасьць да іх, ідучы нават на тое, што спынялі памінаньне гэтых уладык. І мы павінны весьці змаганьне аналягічна ім і пратэставаць. Нам нічога не каштуе узьвяшчаць аб нашай праваслаўнай веры без усякай небясьпекі і бязбольна, з поўнай свабодай, спакойна і бясьпечна.

Аднак весьці правільнае дабрадзейнае жыцьцё цяжка і патрабуе пакутніцтва, нам весьці непахіснае і безупыннае змаганьне супраць тых, хто прадае Праваслаўе, з тым, каб мець дасканалае паслухмянства волі праўдзівага Бога, стала спалучацца з Хрыстом і стала адлучацца ад злога, каб нам не забываць аскетычных і эсхаталягічных ідэалаў Праваслаўнай Царквы, каб нам мець місіянэрскае імкненьне і умацоўваць, нават пры недахопе сродкаў, унутраную і вонкавую місіянэрскую дзейнасьць, каб нам жадаць мець дабрыню сьведчаньня нашага Праваслаўя.

Усё гэта ды будзе нас стала турбаваць, давайце стала рабіць выбар, ці будзем мы усё гэта ужываць да нашага жыцьця і ці будзем мы весьці жорсткае змаганьне, і зь дапамогай ахвярнасьці ў гэтым мець посьпех. Самакрытыка, самадакорам і пакаяньне ў нашых недахопах і ў нашай бездзейнасьці ды будуць нашым штодзённым вучэньнем і заняткам.

---

[i] Сьвц. Афанасій Вялікі. Творы. Е. П. Е. 4, б. 164.

[ii] Τριώδιο, εκδ. «Φως», σελ. 157

[iii] 3. Ι. Καρμίρη, Τα δογματικά και συμβολικά μνημεία της Ορθ. Καθ. Εκκλησίας, τόμος 1, Αθήναι 1962, σελ. 239

[iv] Ι. Καρμίρη, Τα δογματικά και συμβολικά μνημεία της Ορθ. Καθ. Εκκλησίας, τόμος 1, Αθήναι 1962, σελ. 242

[v] Трапар сьвята.

[vi] Вершыра.

[vii] A. P. Stanley, παρά Κων/νου Ν. Καλλινίκου, Τά θεμέλια τῆς πίστεως, ἔκδ. Π. Πουρνάρα, Θεσ/νίκη 1976, σελ. 325

[viii] Тамсама, б. 326-327

[ix] Звг. Ян Лесьвічнік. Лесьвіца. Слова 4, 7

[x] Тамсама, Слова 26, 20

[xi] Αρχιμ. Γεωργίου Καψάνη, Θέματα Εκκλησιολογίας και ποιμαντικής εκδ. «Ορθόδοξος Κυψέλη», Θεσ/νίκη 1975, σελ. 85.

[xii] муч. Иустин Философ. Послание к Диогнету, 5. Сочинения. М. 1892, б. 375-376

КАНСТАНЦІНОПАЛЬ РАЗГЛЕДЗІЦЬ ЗВАРОТ УАПЦ

Ліст Архірэйскага сабору Украінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы Сусьветнаму Патрыярху Варфаламею будзе разгледжаны на паседжаньні Сыноду ў Канстанцінопалі 28 верасьня. Аб гэтым паведаміў генэральны сакратар Сьвяцейшага сыноду Сусьветнага патрыярхату архімандрыт Элфідафорас Лабрыніадзіс выданьню “Камэрсант – Україна”. Пасьля паседжаньня Сьвяцейшага Сыноду ва Ўкраіну прыбудзе дэлегацыя Сусьветнага патрыярхату для далейшага разгляду пытаньня. “ніводнае рашэньне не прымаецца хутка і спантана. Мы плянуем візыт дэлегацыі патрыярхату ва Ўкраіну на пачатку кастрычніка. У часе яго пройдзе сустрэча прадстаўнікоў Сыноду зь мітрапалітам Мяфодзіем, Кіраўніком УАПЦ, на якой таксама будзе абмяркоўвацца гэтае пытаньне, пасьля чаго мы прымем канчатковае рашэньне” – давёў журналістам архімандрыт

http://uaoc.net/?p=2903