НАРАДЖЭНЬНЕ ЎСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

8 верасьня

Нараджэньне Ўсясьвятой Багародзіцы ёсьць вялікае дванадзесятае сьвята. Госпад, раней чым нарадзіцца на зямлі як чалавек для выратаваньня сусьвету, падрыхтаваў Сваю Ўсячыстую Маці. Яна нарадзілася ў Галілейскім горадзе Назарэт, ад праведных і годных бацькоў Якіма і Ганны. Сьв. Епіфан кажа: “Якім – значыцца падрыхтаваньне для Госпада, альбо ад Якіма падрыхтаваўся храм Госпада, значыцца Ўсясьвятая Дзева Марыя; Ганна – дабрыня, таму што Якім і Ганна атрымалі дабрыню праз зачацьце ад іх дабраслаўлёнае Дзевы”. Па бацьку Марыя паходзіць з роду царскага, па маці – ад архірэйскага, і такім чынам Яна венчаная славай і гонарам; славай – бо ад карэньня царскага прарасла, гонарам – бо зь архірэйскага роду вырасла.

Бацькі Дзевы Марыі дажылі да глыбокай старасьці, але не малі дзяцей. Яны вельмі праз гэта сумавалі, шмат маліліся Богу і прасілі Яго, каб падараваў ім дзіця. І пры гэтым далі абяцанку – калі ў іх народзіцца дзіця, то Яго пасьвяцяць на служэньне Богу.

Пасьля доўгіх чаканьняў і малітваў гэта жаданьне Якіма і Ганны спраўдзілася. У іх нарадзілася дачка, якую шчасьлівыя бацькі назвалі Марыяй. Так назваў Яе Анёл, які абвясьціў аб Яе нараджэньні. “Марыя альбо Марыям, – кажа сьв. Епіфан, – значыцца Ўладарка і надзея. Бо Яна мусіла нарадзіць Госпада, які ёсьць надзеяй народаў”. “Марыя, што зрабілася Маці Творцы, – кажа сьв. Дамаскін, – сапраўды зрабілася ўладаркай усіх народаў”.

На ўспамін Нараджэньня Ўсясьвятой Багародзіцы зь старажытных часоў усталявана Царквой сьвята. Згадка аб гэтым сьвяце дайшла да нас з ІV ст., калі раўнаапостальная Елена пабудавала храм у памяць аб нараджэньні Маці Боскай. Ведамасьці аб сьвяткаваньні магчыма знайсьці таксама ў запісах сьвятога Яна Залатавуснага, сьвятых Прокла, Епіфана і Аўгусьціна. Сьвяткаваньне Нараджэньня Багародзіцы апісваецца ў служэбніку Галасія (V ст.). Тады ж Анатоль, япіскап Канстантынопаля, напісаў на дзень Нараджэньня Багародзіцы вершыры, якія і зараз сьпяваюць у Царкве. У VІ ст. аб сьвяткаваньні Нараджэньня Багародзіцы ўзгадвае сьвяты Рыгор Вялікі ў сваім сакрамэнтарыі. У гэтым жа стагодзьдзі Стэфан Сьветаградскі, у VІІ – Андрэй Крыцкі; патрыярх Канстантынопальскі Сяргей, у VІІІ – Ян Дамаскін і патрыярх Канстантынопальскі Герман, у ІХ – Іосіф Студыт. Усе яны ўславілі Нараджэньне Багародзіцы шматлікімі песьнямі, якія і цяпер сьпяваюць у Царкве ў дзень сьвяткаваньня Нараджэньня Дзевы Марыі.

У набажэнскіх песьнях і трапарах канонаў сьвята, напрыклад, выказваецца думка, што Чыстае Багародзіца і Слуга Хрыста Бога бесьперапынна моліцца прад Ім аб паданьні людзям першай асалоды. Для схіляючыхся да пекла Яна — мост жыцьця. Ёю зваявана бессаромнае пекла, а першародная Ева уведзеная ў цьвёрдае жыцьцё. Яна адчыніла уваход у рай, зачынены старажытным злачынствам і, як бязгрэшная Агніца, прывяла ў нашу сутнасьць Агнца Хрыста. Ад Яе нарадзіўся Боганемаўля — Вагонь па Боскасьці і Ойча Слова — і ў Яе улоньні зь агульначалавечай плоці стварыў цела, не засеянае зямным айцом.

Сьвяткуючы Нараджэньне Багародзіцы, Царква і сьвятары ўслаўляюць найвышэйшую ступень набліжэньня Боскасьці да людзей, Яго дабрадатнае яднаньне зь намі ў вобразе Дзевы, народжанай зь дабраслаўленьня Боскага.

Сьвятой Андрэй Крыцкі ў сваім слове на дзень Нараджэньня Ўсясьвятой Багародзіцы кажа: “Сёньняшняе сьвята ёсьць для нас пачатак сьвят. Яно служыць прадвесьнікам дабрыні ісьціны”. Па словах сьвятога Яна Дамаскіна: “Дзень Нараджэньня Багародзіцы ёсьць сьвята сусьветнае радасьці, таму што Багародзіцай увесь род чалавечы абнавіўся і смутак прамаці Евы зьмяніўся на радасьць”.

Сьвята Нараджэньня Багародзіцы трывае шэсьць дзён – зь сёмага па дванаццатае верасьня.

Трапар сьвята , тон 4

Нараджэньня Тваё, Багародзіца Дзева, / радасьць узьвясьціла усяму сусьвету, / бо зь Цябе зазьзяла Сонца праўды, Хрыстос Бог наш; / і, адмяніўшы праклён, Ён даў дабраславеньня, / і, скасаваўшы сьмерць, падаў нам жыцьцё вечнае.

НАРАДЖЭНЬНЕ БОСКАЕ МАЦІ

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Жадаю вам сказаць некалькі слоў пра веліч гэтага сьвята. Калі чалавек аглядаецца, аглядаецца на сябе ў тым сьвеце, у якім мы жывём, такім бязьмежна прасторным, якому, здавалася б, няма меж, ён пачуваецца часам бясконца малым і страшна малаважным. І калі да гэтага дадаць атачыўшую яго чэрствасьць і халоднасьць, то чалавеку часам здаецца, што ён бязьмежна уразьлівы, нямоглы, бездапаможны, безабаронны і перад тварам людзей, і перад усім абшарам, жахлівым абшарам нашага сьвету.

А разам з гэтым, калі чалавек азірнецца на сябе самога ужо не ў адносінах да таго, што вакол, а увойдзе унутр сябе, то ён выяўляе ў сабе такі абшар, такія глыбіні, што увесь створаны сьвет занадта малы для таго, каб запоўніць яго да дна. Чалавек бачыць прыгажосьць гэтага сьвету — і не насыціцца гэтым бачаньнем; ён пазнае бясконца шмат пра тое, як і што Бог стварыў — і веды яго да канца не запаўняюць; ні радасьць, ні нават чалавечае гора не могуць да мяжы запоўніць, завяршыць чалавека. У ім глыбіня, перабольшваючая усё стварэньне. Бог стварыў чалавека такім прасторным, такім глыбокім, такім бязьмежным у духоўнай сваёй сутнасьці, што, акрамя Самага Бога, нішто на сьвятле не можа яго запоўніць, задаволіць да канца.

Мы гэта бачны зь асаблівай прыгажосьцю, асабліва дзівосна сёньня ў сьвята Боскае Маці. Яна так паверыла ў Бога, Яна так аддалася Яму — чыстым розумам, чыстым сэрцам, непахіснае воляй Сваёй, і чысьцінёю дзявоцтва і жыцьці Свайго, што Ёй было дадзена прамовіць імя Боскае так цалкам, з такой глыбокай павагай, з такой любоўю, што Слова зрабілася целам і што ў Ёй Бог зрабіўся чалавекам.

І гэтым нам паказана, што не толькі наша душа, наш дух, унутраная наша існасьць такой створана Богам, што яна можа зьмясьціць у сябе таямніцу сустрэчы зь Жывым Богам, але што нават цела наша так створана, што яно можа неспасьціжным чынам злучыцца зь Жывым Богам. Так, па слову апостала Пятра мы закліканы зрабіцца прычасьнікамі Боскай прыроды, па слове Паўла апостала наша пакліканьне — быць храмамі Сьвятога Духу. Увесь Новы Запавет нас вучыць таму, што праз Хрост і праз прылучэньне Сьвятых Таямніц мы — цела, жывое, трапяткое цела Хрыстова. Як гэта дзівосна і як мы павінны ставіцца не толькі да вечнай нашай душы, але да гэтага цела нашага, якое закліканае да уваскрэсеньня, закліканае увайсьці ў Царства Боскае і услаўленым быць, падобна целу Хрыста.

Сьвяты Сімеон Новы Багаслоў, адзін зь найвялікіх падзьвіжнікаў, запісаў думкі, якія яму прыйшлі, калі ён, прычасьціўшыся Сьвятых Таямніц, вярнуўся ва убогую сваю кельлю, сядзіць на дашчаным ложку. Ён піша: Я пазіраю на гэтае тленнае цела, на гэтае нямоглае цела — і трапячу, таму што прычашчэньнем Сьвятых Таямніц яно усё працятае Боскасьцю, яно усё прылучана Хрысту, яно усё перапоўнена Духам Сьвятым. Гэтыя нямоглыя рукі зрабіліся рукамі Боскімі, гэта цела зрабілася целам, якім авалодаў Бог...

Падумайце пра тое, што нам дадзена, не толькі верай нашай, але таямніцамі Царквы, калі асьвячоная вада, у якую мы апускаемся пры Хросьце, робіць нас часьціцай, жывым чальцом Цела Хрыстова, калі, памазываючыся сьвятым міром, мы атрымліваем не толькі бачную пячатку Сьвятога Духу, але робімся храмамі, у якіх Ён жыве. Калі асьвячаюцца хлеб і віно, якія прыносяцца верай нашай, любоўю нашай Богу, яны робяцца неспасьціжны, таямніча Целам і Крывёй Хрыста. І гэта рэчавае стварэньне прылучаецца Хрысту і даносіць да нас, няздольных духам узьняцца да Бога, Боскасьць Хрыстову, якая ратуе і ператварае нас і ў душы і ў целе.

І вось, сьвята Нараджэньня Боскае Маці — гэта дзень, калі нарадзілася Тая, Якая здолела за нас усіх, за увесь чалавечы род так паверыць, так паверыць, так аддацца Богу, што Бог зьдолеў зрабіцца чалавекам праз Яе і даць нам гэтыя незьлічоныя, неспасьціжныя для нас дарункі. Слава Яе пакоры, слава Яе веры, слава Яе любові, дзякуй Богу увасобленаму і Дзеве Багародзіцы — годнаму сасуду Увасабленьня Сына Боскага, Хрыста Бога нашага! Амін.

СЛОВА ДРУГОЕ НА НАРАДЖЭНЬНЕ ЎСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

звышгодны Ян Дамаскін

Сёньня сьвятло сьвяткуе стварэньне, прымаючы новае неба – Дзеву. Нарадзілася на зямлі Дзева – адушаўлёны палац Уладара Нябеснага. Прыйшла ў сьвет Юначка, зьзяючая сьвятлей сонечнага праменьня. Зь няплоднае зазьзяла Немаўля – сьвяцейшы храм дзявоцтва. Хто не пасьпяшаецца на сьвята? Хто не прынясе сьвяточных дароў, прыемных Дзеве? Найбольш лепшы дарунак ў тых, які праводзяць нявіннае жыцьцё, ёсьць нявіннасьць, у шлюбных – устрыманьне, у багатых – шчодрасьць, у жабракоў – удзячнасьць, у кіраўнікоў – сьціпласьць, у ўладароў – правасудзьдзе, у сьвятароў – набожнасьць, ва ўсіх справядлівасьць ва ўсім. А калі прынесены такія дарункі і зь імі злучана сьвята; то прыходзьце – пачнём сьвяткаваць у радасьці, засьпяваем удзячныя песьні, разам з Давыдам, узрадуемся Госпаду, усклікнем Богу Выратавальніку нашаму (Пс. 94:1). Творцы ўсяго уладкаваны храм дзеля прыняцьця Яго; Стваральніку – Слову падрыхтаваны гасьцінны дом; дзеля Сонца праўды распасьцёртае сьветлае воблака; апранаючаму неба аблокамі зроблена аснова Богатканае вопраткі; яднаючаму часы з часамі і гады, паказаны шлюбны палац. Радуйцеся, дзевы, бо сёньня дзень нараджэньня Дзевы. Сьвяткуйце, маці, бо Дзева ёсьць плод маці. Няплодныя жанчыны будзьце добрымі, гледзячы на Тую, якая раней была няплоднай, а потым нарадзіла боскага Немаўля. І юначкі ды не пакінуць ўрачыстасьці, сьвяткуючы нараджэньне Той, якая адна ёсьць вянец і царыца юначак. Трубіце ў трубы на пагорках, абвясьціце ў вышынях, прапаведуйце ў Ерусаліме, як наказваюць нам праз Асію (Ас. 5:8). Ды абрадуецца Давыд – Богаайцец; ды весяліцца Ісая – галоўны паміж прарокамі; першы, таму што зь сьцёгнаў ягоных, згодна з клятвенным абяцаньнем, адбываецца Царыца, ад якой плод ягоны Бог абяцаў пасадзіць на пасадзе ягоным (Пс. 131:11); апошні – таму што спраўдзілася прароцтва ягонае: “І пойдзе пасынак ад кораня Есэевага, і галіна вырасьце ад кораня ягонага” (Іс. 11:1). Дзева ёсьць жазло, зь якога ўзрасла вечная кветка – бязгрэшны Хрыстос.

Але дзеля чаго я вызначаю аднаму альбо іншаму радавацца, а не выяўляю радасьці кароткім словам? Ды ўзрадуецца неба вышэйшае, “Крапеце, нябёсы, згары, і воблакі хай праліваюць праўду; хай разамкнецца зямля і прыносіць выратаваньне, і хай расьце разам праўда.” (Іс.45:8) Чаму ж? Таму што скінія зьявілася Богу Якава; таму што сьвятое месца паказанае Ўсясьвятому Слову. Ды ўсклікне Якаў – найбольш слаўны з патрыярхаў: “Якое страшнае месца гэтае! гэта ня што іншае, як дом Божы, гэта – брама нябесная.” (Быць. 28:17) О невымоўныя падзеі! О дзівосныя справы! Што значыць гэтая новая вестка? Што значыць гэтая дзівоснае і невымоўнае апавяданьне? Калі неба не можа ўмясьціць Цябе, як кажа Пісаньне: то як зямное жыльлё будзе дастатковым для Бога? “Ці ж не напаўняю Я неба і зямлю? кажа Гасподзь.” (Ер. 23:24) І дзе знойдзецца месца, здольнае прыняць столь вялікую Істоту, перабольшваючую ўсялякае разуменьне аб умяшчальнасьці, бо бясконцае не лічыцца па колькасьці? “Кажа Гасподзь: неба - трон Мой, а зямля - падножжа ног Маіх” (Іс. 66:1). Якой жа дом павінны быць пабудаваны дзеля ўвасобленага (Бога)? Альбо якое ж месца было знойдзена дзеля спакою Ягонага? Але яно знойдзена і зьявілася. Як жа, якім чынам? З гэтага і складаецца пытаньне. Крыху пачакай, умілаваны, і атрымаеш жаданае бачаньне.

Калі Бог па бязьмежнае дабрыні Сваёй, пажадаў прывесьці чалавека зь нябыту ў быцьцё, то раней нябёсы раскінуў, зямлю ўмацаваў, мора замкнуў у ягоных межах і ўсё, што патрэбна было дзеля напаўненьня зямлі і мора, прыведзена ў дасканалы парадак. Потым чалавек, як уладар, зьмяшчаецца ў раю дзеля практыкаваньня ў дабрадзейнасьці. І калі б ён не пераступіў запавету, то не быў бы выгнаны зь месца зручнага да працягу жыцьця. Не маючы патрэбы ў вопратцы, ён, калі б не працівіўся б Боскім намерам, не сышоў у стан, уражаны вельмі шматлікае недасканаласьцю, так што замест адзінага Бога ён шанаваў шматлікіх багоў. Такім чынам, калі ўсе людзі – скажу каротка – падвяргаліся тленьню, тады міласэрны Бог, не жадаючы, каб зьнішчалася стварэньне рук Ягоных, творыць другое новае неба, зямлю і мора, у якіх Неўмяшчальны пажадаў умясьціцца дзеля аднаўленьня роду чалавечага. Гэта – дабрашчасная і прыслаўная Дзева. О цуд! Яна ёсьць неба, таму што зь недасягальнае скарбніцы ўзводзіць сонца праўды. Яна ёсьць зямлля, таму што з нявінных сьцёгнаў нятленных узрасьціла колас жыцьця.

Яна ёсьць мора, бо зь нетраў Сваіх выносіць духоўную жамчужыну. Такім чынам, ужо зьявілася новае стварэньне Неспасьціжнага; падрыхтаваны царскі палац Уладара ўсіх; уладкавана разумнае жыльлё Няўмяшчальнага. Які велічны гэты сьвет! Як годнае зьдзіўленьня стварэньне, упрыгожанае парасткамі дабрадзейнасьці, духмянае кветкамі чысьціні, зьзяючае праменьнем бачаньня, маючае ў багацьці ўсе іншыя даброты, каротка сказаць – годнае таго, каб Бог жыў паміж людзьмі. Праўда, і першы сьвет вельмі дзівосны. “Пры ўсеагульнай радасьці ранішніх зорак, – кажа Гасподзь – калі сыны Божыя ўсклікалі ад захапленьня” (Іоў. 38:7), – і апелі. Але нішто так не годна Бога, як дабрашчасная і прыдзіўная Дзева. Дзеля ўпэўненьня ў праўдзівасьці гэтага, паслухайце, што кажа шматпакутны Ёў: неба не чыстае, і зоркі не бязгрэшны прад Богам. Але што чысьцей Дзевы? Што больш бязгрэшна чым Яна? Яе так упадабаў Бог, вышэйшы і найбольш чысты сьвет, што праз сыход Сьвятога Духа сутнасьцю зьяднаўся зь Ёй і нарадзіўся ад Яе дасканалым чалавекам, не зьмяняючы і не зьмешваючы ўласьцівасьцяў. О цуд! Найбольшы Чалавекалюбца не пасаромеўся Сваю слугу зрабіць Сваёй Маці. О ласка! Усядобры не адмовіўся нарадзіцца ад Свайго стварэньня, упадабаўшы Тую, якая прыгажэй ўсялякага стварэньня, абраўшы Тую, якая годнасьцю Сваёй перабольшвае сілы нябесныя. Аб Ёй – то найцудоўны Захарыя кажа “Радуйся і весяліся, дачка Сіёна! Бо вось, Я прыйду і пасялюся сярод цябе, кажа Гасподзь.” (Зах. 2:10) Аб Ёй жа – як я думаю – і найбольш дабрашчасны Ёіль кажа так: “Ня бойся, зямля: радуйся і весяліся, бо Гасподзь вялікі, каб учыніць гэта.” (Ёіл. 2:21) Яна ёсьць зямля на якой сьвяцейшы Майсей атрымаў загад скінуць абутак закону (Вых. 3:5), быўшага ценем зьмяніўшай яго мілаты. Яна ёсць зямля, на якой Духам заснаваны ў плоці Той, хто ўсталёўвае зямлю на цьвярдыні яе (Пс. 103:5). Яна ёсьць зямля, не прыняўшая насеньня і сілкуючая сваімі пладамі Таго, хто дае ежу ўсім. Яна ёсьць зямля, на цярне граху не ўзышло; наадварот праз расток, нарадзіўшыя ад яе, абсалютна зьнішчаны. Яна ёсьць зямля не тая, якая раней праклятая была, і якой плады напоўнены цярнем і ваўкамі, але тая, на якой дабраслаўленьне Госпада, і плод улоньня якой дабраслаўлёны, як кажа Сьвятое Пісьмо (Лк. 1:42).

Цяпер паглядзім, адкуль непасрэдна адбылася заўсёды жывая галіна дзявоцтва: хто Яе бацька і хто маці. Гэта – Якім і Ганна, слаўная і годная пара Слова, – саюз, які сьвяцей усіх шлюбных саюзаў; бо калі галіна перабольшвае ўсё, то няўжо карэньне не будзе вельмі падобным ёй? Аднак расьліна, што мае добрыя карані, такое велічнае і прыгожае, было няплодным. Найбольш чыстая крыніца, – але не праліваючы бруй: бяда цяжкая, абставіны смутку і гора. Што ж? “Клічуць [праведнікі], і Гасподзь чуе, і ад усіх уціскаў іх вызваляе.” (Пс. 33:18) Так здалёк Давыд па натхненьню паказаў гэта. “Клічуць – кажа – праведнікі”. Мне здаецца, што гэтая пара выяўляла сабой усё чалавецтва. А таму яны бачылі чалавецтва чужым Богапазнаньня, бачылі сьвет удовым па чыньніку няверы, таму што – па словам Давыда – “Усе ўхіліліся, зрабіліся аднолькава непатрэбныя” (Пс. 13:3) Гаротны смутак, гаротная няплоднасьць! “Клічуць” праведнікі, гэта значыцца ва ўласным садзе. Чаму? Таму што зь саду паходзіць гаротны грэх, і там Бог ўсіх прамовіў прамаці: “Жонцы сказаў: множачы памножу скруху тваю ў цяжарнасьці тваёй; у хворасьці будзеш нараджаць дзяцей; і да мужа твайго цяга твая, і ён будзе валадарыць над табою.” (Быць. 3:16) Аб чым жа яны прасілі? Аб плодзе ўлоньня, гэта значыцца прасілі аб плодзе Богапазнаньня і, верагодна, так маліліся: “Аданаі, Гасподзь Бог Саваоф! Ты ведаеш зьнявагу бязьдзетнасьці, ведаеш смутак няплоднасьці. Калі Ты міласьціва паглядзіш на пакору слуг Тваіх і падаруеш слугам Тваім дзіця, то мы прынясем яго ў падарунак Табе”. Гасподзь, хуткі на міласьць і павольны на гнеў, пачуў іх, дараваўшы ім названую Марыяй, настолькі слаўную і вялікую цану дзеля збаўленьня Евы: Дачка зрабілася лекаваньнем маці. Вось новы цуд боскага аднаўленьня, усясьвяты пачатак роду нашага, карэньне вырашчанае Богам галіны, вясельле прабацькі! О дабрадзейнасьць! О шчодры падарунак! Не праўда лі, што само сонца зьзяе цяпер больш прамяніста, як бы адчуваючы вялікую радасьць? Усялякае тварэньне як бы ўзносіцца, у надзеі вызваленьня ад тленьня, пры нараджэньня Той, якая зачала без насеньня Вызваліцеля сусьвету. Паглядзі і на наступнае. Уважліва слухай, умілаваны, і не лянуйся дасьледаваць. “ад зьбіваньня малака – кажа Пісаньне – робіцца масла” (Выс. 30:33). Зручнае месца малітвы праведных (Якіма і Ганны). Памаліўшыся ў садзе, яны нарадзілі сад значна больш лепшы першага. Там зьмей шаптаўшы лёгка спакусіў Еву; тут Архангел Гаўрыіл, абвясьціўшы Марыі радасную падзею, хоць засмуціў яе, але не спакусіў. Там паслушэнства, паказанае зьмею, набыла гаротную сьмерць; тут наадварот, словы Анёла прынесьлі людзям жыцьцё назаўжды радаснае. Там – гаротнае вызначэньне дзеля нараджаючай пасьля непаслушэнства; тут – прыход Духа Сьвятога, радасны дзеля Той, якая па словам прароцкім, пазьбегла цяжкай болі (нараджэньня). Якое зьмяненьне справы! Якая навіна падзей! “Старажытнае мінула – мусім сказаць – цяпер усё новае” (2 Кар. 5:17). Гэтая сьветлая ўрачыстасьць, па ягонаму дакладнаму дасьледаваньню, служыць пачаткам домабудаваньня і прыходу Боскага да людзей

Ты маеш, умілаваны, вырашэньне пытаньня. Ты атрымаў абяцаны абавязак. Прамоў і ты зь Ісаяй словы Ісаі: “Госпадзе! Ты Бог мой; услаўлю Цябе, усхвалю імя Тваё, бо Ты зьдзейсьніў дзівоснае; вызначэньні даўнія – у ісьціне” (Іс. 25:1). Хутка ты пабачыш Дабрашчасную уваходзячую ў Сьвятая сьвятых, бо Яна ўжо прысьвечаная ўсясьвятому Богу, – потым, ва ўлоньні зачаўшую Няўмяшчальнага. О цуд! Ў малым целе жыве Трымаючы гронкай ўсё. Як жа ты, вораг Хрыстовы, назавеш Яго невыяўленчым? (я ўхіляюся крыху ад тэмы). “Таму што хоць Ён – кажаш – і падобны на нас, але вышэй нас”. Але што з таго? Розьніца і непадабенства, не па чалавечаму выгляду, але па Боскае прыродзе. Так, напрыклад, па чалавечы Ён сілкаваўся малаком матчыных грудзей, але па Боскасьці даваў жыцьцё Маці. Падобна нам, размаўляў натуральным голасам, але, будучы вышэй нас, боскаю ўладай загадваў – і зьдзяйсьняліся цуды. Падобна нам хадзіў па зямлі, але, будучы вышэй нас, крыжам выгнаў варожыя сілы. Адно належыць абмежаванае прыродзе, так як яна падобна нам; а іншае – неабмежаванае, якая вышэй нас. Ні водная зь гэтае прыроды, пры істотным злучэньні, не зьнішчыла натуральных уласьцівасьцяў іншае, але кожная зь іх заставалася ў сваіх межах. А ты, асьцерагаючыся апісваць альбо выяўляць (бо гэта адно і тое ж), і зьмешваеш сутнасьці зь Акефалітамі, і адмаўляеш домабудаваньне зь Маніхеямі. Меней была б твая бяздумнасьць (я прамоўлю ісьціну), калі б ты трымаўся вучэньня Юдэяў, чым калі ты, называючыся хрысьціянінам, паўстаеш супраць Хрыста: той, не прымаючы ўвасабленьне Бога, не выяўляе Яго і робіць згодна зь самім сабой: а калі ты, прымаеш увасабленьне, не выяўляеш, то робіш непасьлядоўна зь самім сабой і робішся сьмешным для самога Юдэя (я не кажу ўжо аб зьняслаўленьні). Але хопіць прамаўляць да гэтых людзей, мы сабраліся не дзеля вызначэньня догматаў, а дзеля сьвяткаваньня. Зьдзейсьніўшы кароткае вітаньне Дзеве, і пераважна тымі словамі, якія ўжывае Сьвятое Пісаньне, мы скончым пакорлівае слова.

Радуйся, Марыя, альбо лепш Мірыа (бязьмежная), па бязьмежнае велічы славы. Хоць бы хто прыпісаў Табе незьлічоную колькасьць пахвал, аднак не праславіў бы Цябе годна. Радуйся, спадарыня, як Маці, атрымаўшая ўладарства Ўладара ўсяго. Хто скажа, што ўсё служыць Табе – не ўхіліцца ад праўды. Радуйся, сьмірна марская, у саляных бруях жыцьця носячая плоць, мёртвую дзеля граху; з Цябе паходзіць Той, хто ёсьць салодкасьць і ўсё жаданьне, і хто кажа ў Песьнях: “Увайшоў я ў мой сад, сястрыца, нявеста, сабраў маёй міры з бальзамам” (Пес. 5:1). Радуйся купіна, дзівосна ахінутая полымем, недасягальная дзеля граху (так як і купіна, што зьявілася Майсею, была недатычнай), і боскім нараджэньнем Сваім зрабіўшая неба дасягальным дзеля народжаных на зямлі. Радуйся, каўчэг, Богам уладкаванае жыльлё, уладарка новастворанага сьвету, ад якой адбываецца Хрыстос – новы Ной, напаўняючы ўвесь сьвет нетленьнем. Радуйся жазло, Богам пасаджаная расьліна, адзіная зь усіх дзеў дзетародная, без насеньня даўшая кветку – Бога ўсіх і Сьвятога Ўладара. Радуйся стамна, залаты сасуд, вылучаны зь усялякага агульнага сасуда; з Цябе ўвесь сьвет атрымаў ману – хлеб жыцьця, сечаны полымем Боскасьці. Радуйся скінія, неба Боскасьці, перабольшваючае ўладкаваньне бачнага неба; праз Цябе Бог асабіста размаўляў зь людзьмі, і прыйшло ў сьвет вечнае ачышчэньне. Радуйся кадзільніца, залаты сасуд; Ты носіш ў сябе боскі вугаль і зь Цябе разьліўся водар Духу, выганяючы зь сьвету смуроднае тленьне. Радуйся трапэза, Богам прапанаванае зьмяшэньне, напоўненае ўсімі дабротамі дабрадзейнасьці прычашчэньне дзеля Таго, хто кажа ў Песьнях: “Якія прыгожыя ногі твае ў сандалях, дачка знакамітая!” (Пес. 7:2) Радуйся храм, чыста ўладкаваны дом Госпада, аб якім Давыд казаў: “Сьвяты храм Твой. Страшны ў правасудзьдзі” (Пс. 64:5)., зь якога Хрыстос уладкаваў Сябе храм, гэта значыцца цела, зрабіў сьмяротных храмам жывога Бога. Радуйся асьвячэньне. Богам адчыненая крыніца, напоўнены ўсялякай сьвятасьці, зь якой адбыўся Сьвятой сьвятых, ачышчаючы сьвет ад бруду. Радуйся месца Госпада, Богам пройдзеная зямля, умясьціўшая ва ўвасабленьні Таго, хто па Боскасьці неабмежаваны аніякім месцам; праз Цябе просты зрабіўся складаным, вечны – часовым, неапісаны – апісаным. Радуйся, дом Боскі, зьзяючы боскае прыгажосьцю, зь неад’емным парогам чысьціні; Ты напоўнена славы Госпада, і духам сьвятлей палымяных Серафімаў. Радуйся Дзева – брама, зьвернутая да ўсходу, зь якой выйшаў усход жыцьця дзеля людзей, зьмяншаючы захад сьмерці: Богам пройдзена купіна, носячая ключы дзявоцтва. Радуйся неба – жыльлё, якое больш слаўнае мясьцін, атачаючых сьвет; Ты зьзяеш сьвятлом дабрадзейнасьці, як зоркамі; зь Цябе зазьзяла Сонца праўды, уладкаваўшае дзеля людзей дзень выратаваньня і не ведае захаду. Радуйся пасад, найбольш узьнесены славай, адушаўлёнае сядзеньне; Ты ў сябе самой уяўляеш сядзеньне Боскае і даеш Богу лепшы спакой, чым сілы разумныя. Радуйся Херувімаў вобраз палымянага розуму; Ты напоўнена боскіх думак, быццам вачамі, і прыцягваеш да Сябе вялікія дары мілаты; праз Цябе праходзіць да людзей невячэрняе сьвятло. Радуйся, Маці, што мужа не ведала, адзіная паміж маці чыстая Маці і разам з тым Дзева – цуд найноўшы са ўсіх цудаў. Радуйся Дзева, нарадзіўшая Сына – адна паміж дзевамі дзетародная, Дзева і разам з тым Маці, – цуд найбольш дзіўны са ўсіх цудаў. Радуйся пячатка царская, народжанага ад Цябе Цара ўсяго стварэньня зрабіўшая ў целе, падобным на Твае: бо якая – нараджаўшая, такое, натуральна, і народжанае. Радуйся кніга запячатаная,чужая ўсялякай мітусьні думкі; Праз Цябе Гасподзь Богам дараванага закону, Сам Сабой, нявінна пазнаецца. Радуйся сьвітак новае таямніцы, па нятленьню абсалютна новы, у якім Слова, не маючае выгляду, выявілася пісьмом чалавечым, гэта значыцца ўвасобілася, зрабілася падобным нам ва ўсім, апрача граху. Радуйся крыніца выяўленая, ключ нятленьня, падаўшы Хрыста, крыніцу жыцьця, між тым як пячатка дзявоцтва засталася непашкоджанае; прычашчэньнем Ягоным атрымаўшы несьмяротнасьць, мы зноў уваходзім у не старэючы рай. Радуйся нябесны горад зачынены, неспасьціжнае дзеля дзеў плоднасьць.

Твой водар духмяны падобны водару цэлага ноля, дабраслаўлёны прыйшоўшым зь Цябе Госпадам. Радуйся вечна квітнеючая ружа, бясконца духмяная, якую адчуваў Гасподзь ва ўлоньні і праз якую расквітнеўшы Ён зьнішчыў пах сьвету. Радуйся яблыка водарнае, плод, што нарадзіўся ад няплоднай і маючы боскую прыгажосьць; Ты кажаш у Песьнях: “Яблыкамі асьвяжэце мяне, бо я зьнемагла ад каханьня” (Песн. 2:5). Узяўшы плод чысьціні Тваёй, Хрыстос падрыхтаваў водар, неадчувальнае для сьвету. Радуйся кветка, ад якой нарадзіўшыся Ісус апранае кветкі палявы: духмяны кветнік духоўны, зь якога Хрыстос без насеньня апрануўся ў няствораную вопратку, перабольшваючую вопратку Саламона. Радуйся кветка, якая па прыгажосьці ўсіх дабротаў перабольшвае ўсялякую разнастайнасьць кветак; зь цябе адбываецца падобная Табе кветка, на якой спачываюць сем духаў, як кажа Пісаньне (Іс. 11:1). Радуйся канал, цякучы і арашаючы духмяныя кветкі чысьціні, выпарваньня якіх служаць прыемным водарам дзеля Таго, хто кажа ў Песьнях: “Мой народ разьліваў пахошчы” (Песн. 1:3). Радуйся стакта (міравы бальзам), зь дзявоцкага бальзаму праліваючы Хрысту стакту асьвячэньня, альбо малака, і сьпяваючая ў Песьнях: “Мне мой мілы – як ладанка зь мірай; начуе ў мяне на грудзях” (Песн. 1:13). Радуйся кінамон, сыходзячы зь духоўнага раю, водарная кветка чысьціні, якой пах прыемны Таму, хто кажа ў Песьнях: “Зарасьнікі твае - гранатавы гай з сакавітымі пладамі, кіперы з нардамі, нард і шафран, аер і карынка, расьліны духмяныя, міра, альяс і найлепшы бальсан; калодзеж садоў – крыніца з жывою вадою, і крыніцы зь Лівана!” (Песн. 4:13 – 15) Радуйся дачка, пасьвячоная Богу Юначка, чысьціня якой жаданая і прыгажосьць дзівосная дзеля Таго, хто прамовіў у Песьнях: “Уся ты прыгожая, любасьць мая, і няма на табе заганы!” (Песн. 7:7) Радуйся сястра, суімянная цудоўнаму брату і ўпадабаная яму, як кажа Ён у Песьнях: “Паланіла ты сэрца маё, сястрыца, нявеста, паланіла ж ты сэрца маё” (Песн. 4:9). Радуйся нявеста, заручальнікам якой ёсьць Дух Сьвяты, а жаніх – Хрыстос, прамаўляючы ў Песьнях: “Са мною зь Лівана, нявеста, са мною зь Лівана прыйдзі!” (Песн. 4:8) Радуйся міро, найкаштоўны склад дабротаў; Ты духмяная ўсялякае чысьцінёй, зь Цябе адбыўся Гасподзь, падобны імям Табе (бо сказана: “Імя тваё – як разьлітае міра” (Песн.1:2)): ім памазанае царственнае сьвятарства. Радуйся кадзільніца, месца малітвы, узьнятай прад Госпадам аб усім сусьвеце; Ты напоўнена водарам Духу; аб Табе нехта зьдзіўлены ўсклікнуў: “Хто там выходзіць з пустэльні, нібыта слуп дыму” (Песн. 3:6). Радуйся золата чыстае, полымем Духа выпрабаванае ў гарніле Боскім і аніякага бруду зла не маючая, зь якой зроблены сьвяцільнік, і трапэза, і ўсё, што па закону уладкавана было зь золата, у іншасказальным значаньні дадаецца да Цябе, што мае залатыя і шматлікія назвы. Радуйся дрэва, што не гніе; Ты не дапусьціла чарвяка тленьня грахоўнага і зь Цябе ўладкаваны Богу духоўны ахвярнік, складзены не зь дрэва гніючага, але з чыстага ўлоньня. Радуйся, царская парфіра; Ты зь дзявочай крыві Сваёй выткала пурпурную вопратку дзел Таго, хто кажа ў Песьнях: “Твая галава – як гара Карміл, і пасмачкі валасоў – як пурпура; цар паланёны кучарамі тваімі. Якая прыгожая ты” (Песн. 7:6 – 7). Радуйся, цымбалы зьвітыя; Ты схавала ў розуме Сваім высокае, боскія думкі і не адкрыла выхаду дзеля кепскага спакушэньня. “Як будзе гэта, – прамовіла Ты – калі Я мужа ня знаю?” (Лк.1:34) Праз Цябе падрыхтаваная пурпуровая і залатая вопратка дзеля Сьвятога кіраўніка сіл вышэйшых. Радуйся гіяцынт, хваля дзявоцтва, маючая палымяны выгляд; зь Цябе таямніча зроблена Богу вопратка плоці. Радуйся воблака лёгкае, зямное і цяжкае Ты робіш лёгкім, быццам паветранае скініяй і ўтрымліваеш у сябе хлеб жыцьця, як у ахвярніку; на Табе спачывае Гасподзь, як прадказаў Ісая (Іс.19:1). Радуйся бязгрэшная, недатыкальнае ўпрыгожаньне дзявоцтва; Ты нарадзіла бязгрэшнае Слова і ад Цябе зазьзяла дзявоцтва. Радуйся чыстая, Ты адзіная здольная пахваліцца, што маеш чыстае сэрца; гара, сапраўды прыемная Богу, ад якой новы Ізраіль ачышчаецца лепш і надзейней, чым старажытны. Радуйся недатыкальная шлюбу, падобна іншым маці багатая малаком дзеля сілкаваньня Немаўля, зь якой прымае дзявочае малако Той, хто сілкуе ўсё. Радуйся годна, адзіная годная таго, каб Бог жыў у Табе і па нараджэньню Свайму маючая боскую годнасьць; таму кланяюцца Табе і ўсе нябесныя сілы. Радуйся руно, сымбаль перамогі Гідэёна; зь Цябе вобразна выцекла вечная раса – Той, хто Сам кажа: “Суцешцеся: Я перамог сьвет.” (Ян. 16:33) Радуйся месца Боскае, – умясьціўшае ва ўлоньні Неўмяшчальнага ва ўсім, які жменяй трымае ўсё і тады, калі знаходзіцца на руках Тваіх. А гэта, калі і выяўляецца словамі, то незразумела; калі ж і зразумела, то невытлумачальна. Радуйся Маці Боская, адзіная слуга ўласнага Сына, і пры гэтым па прыродзе, пасьля Цябе няма маці дзевы, калі дабрашчаснае дзявоцтва дасягнула ранейшага нятленьня, якое было ў раю. Радуйся, прыняўшая Бога, сьветлая стыхія боскай бязьмежнасьці; Тваім малым улоньнем прымаецца Бязьмежны, ахінаючы Сабой усе канцы. Радуйся Багародзіца ў асабістым і праўдзівым сэнсе, прыводзячая ў трапятаньне яднаньне людзей з Богам; праз Цябе нябеснае зьяднанае зь зямным,, чалавечае з Богам, боскае з чалавекам. Радуйся палац, упрыгожаны дзявоцкімі дарамі дзеля Таго, хто кажа ў Песьнях: “Увайшоў я ў мой сад, сястрыца, нявеста” (Песн. 5:1). Аб Ягоным яднаньні з плоцьцю гаворыцца ў наступных словах: “Выходзьце, дзяўчаты, на цара Саламона зірнеце, дочкі Сіёнскія, на вянок, якім яго маці ў дзень вясельля ўвянчала, у дзень радасьці сэрца ягонага.” (Песн. 3:11) Радуйся агніца, няплодная дзеля шлюбу і нарадзіўшая ад Боскага зачацьця; ад Цябе адбылося “Ягня Божае, Якое бярэ на Сябе грэх сьвету” (Ян. 1:29). Радуйся сьветлае воблака, малітоўна ахінаючае новы Ізраіль у пустэльні жыцьця; зь Цябе пачуты добрыя настаўленьні; зь Цябе зазьзяла Сонца праўды, асьвячаючае ўсё праменьнем нятленьня. Радуйся сьвяцільнік, залаты і цьвёрды сасуд дзявоцтва; сьветам гэтага сьвяцільніка служыць мілата Духа, а ялеем – сьвятое цела, пазычанае з чыстае плоці; адсюль адбываецца невячэрняе сьвятло – Хрыстос; Ты асьвяціла вечным жыцьцём тых сядзячых у цемры і цені сьмяротнае. Радуйся Дабрадатная; Ты – і на самой справе і па імю – больш жадана чым усялякая радасьць; зь Цябе прыйшоў у сьвет Хрыстос – няспынная радасьць, лекаваньне смутку Адама. Радуйся рай, месца, больш салодкае чым Эдэм; у гэтым раю зноў зазелянела ўсялякая расьліна дабра і зьявілася дрэва жыцьця; прычашчаючыся яго, мы вяртаемся ў ранейшае жыцьцё, між тым, як зброя полымя асечку дае, як напісана. Радуйся горад вялікага Цара – прамоўлю словамі Давыда – у якім адчынена царства нябеснае і на зямлі народжаныя, упісаныя ў лік грамадзян, радуюцца, у якім мы чуем апавяданьні вялікія і дзівосныя дзеля ўсіх моў і розуму, у Хрысьці Ісусе, які праз Цябе памілаваў мяне; за што я, бедны і неразумны, павінны праслаўляць незьлічоныя Твае дасканаласьці.

Бо Яму належыць ўсялякая слава, гонар і пакланеньне – зь Айцом і Сьвятым Духам, цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

СЛОВА НА НАРАДЖЭНЬНЕ ЎСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

сьвяціцель Андрэй Крыцкі

Цяперашняе сьвята ёсьць дзеля нас пачаткам сьвятаў. Будучы мяжой закону і правобразам, яно разам з тым служыць брамай да мілаты і праўды. Абвяшчаючы славу дзявоцтва, гэта богаабраны дзень прапануе ўсяму стварэньню агульную радасьць. Майце дзёрзкасьць, кажа ён, гэта сьвята нараджэньня Дзевы, і зь ім абнаўленьня роду чалавечага. Дзева нараджаецца і рыхтуецца быць маці Ўладара ўсіх – Бога. Дзева робіцца пасярэдніцай паміж веліччу Боскасьці і нямогласьцю плоці.

Ды весяліцца ж цяпер усялякае стварэньне, ды сьвяткуе ўся прырода. Ды радуецца неба вышэйшае, і “воблакі ды крапяць праўду” (Іс. 45:8), ды “падаюць горы салодкасьць” (Ам. 9:13), “і гудзеце, горы, ад радасьці; бо суцешыў Гасподзь народ Свой і памілаваў пакутнікаў Сваіх” (Іс. 49:13), і “паслаў моцнага выратавальніка нам, нашчадка Давіда, слугі Свайго” (Лк. 1:69) – усячыстую і недатыкальную мужчынамі Дзеву, ад якой нарадзіцца Хрыстос, надзея і выратаваньне язычнікаў. Ды радуецца цяпер усялякая ўдзячная душа і пакліча ўсё стварэньне на свае абнаўленьне і аднаўленьне. Цяпер Стваральнік усяго ўладкаваў створаны храм, і стварэньне рыхтуецца ў новае Боскае жыльлё Творцы. Цяпер выгнаная з краіны асалоды прырода наш прыме пачатак абагаўленьня і рука імкнецца ўзьнесьціся да найвысокае славе. Цяпер Адам прыносіць ад нас і за нас першае Богу – Марыю, у якой новы Адам без насеньня робіцца хлебам дзеля аднаўленьня роду чалавечага. Цяпер адчыняецца вялікія нетры дзявоцтва і царква, па вобразу шлюбнае, упрыгожваецца чыстым бісэрам праўдзівае нявіннасьці. Цяпер сыны чалавечыя прымаюць першабытны дарунак вобразу і падабенства Боскага: боская прыгажосьць, пашкоджаная брудам граху, павяртаецца чалавеку праз саюз прыроды чалавечай зь народжаным Марыяй “прыгажэйшага за сыноў чалавечых” (Пс. 44:3), – і чалавек прымае ранейшы богаствораны і богападобны выгляд. Цяпер няплодная, звыш чаканьня, робіцца маці і нарадзіўшы Нарадзіўшую без мужа, асьвячае натуральнае нараджэньне. Цяпер, па прароцтву, галіна Давыда ўзрасла з расквітнеўшага жазла Арона, каб узрасьціць нам жазло сілы – Хрыста. Цяпер ад Юды і Давыда адбываецца Дзева Юначка, выяўляючы сабой царскую і сьвятарскую годнасьць Таго, Хто прыняў на Сябе сьвятарства Арона па “падабенстве Мелхісэдэкавым” (Жыд. 7:15). Цяпер мілата ўзвысіла ў годнасьці таямнічы эфор Боскага сьвятарства, зрабіўшы яго з тканіны царскага насеньня. Каротка кажучы, цяпер пачынаецца аднаўленьне прыроды нашае, і зрабіўшыся трухлявым сьвет, прымаючы годную Бога асьвету, атрымлівае пачатак другога боскага тварэньня.

Чалавек першапачаткова быў створаны дасканалым: але прырода ягоная згубіла сваю ўроджаную годнасьць, пазбавілася мілаты праз грэх непаслушэнства. За гэта мы і былі выгнаныя з краіны жыцьця і замест райскае асалоды атрымалі жыцьцё часовае, як спадчыну роду, а зь ёй сьмерць і тленьне роду нашага. Усе палюбілі зямлю і пачалі аддаваць ёй перавагу прад небам, такім чынам не засталося аніякай надзеі на выратаваньне, апрача вышэйшае дапамогі. Ні натуральны, ні напісаны закон, ні палымяныя словы прарокаў няздатныя былі вылечыць хваробу. Ніхто не ведаў, як выправіць прыроду чалавека, і пасродкам чаго зручна было б узьвесьці яе да першабытнае дасканаласьці, пакуль Творца не пажадаў як бы зноў стварыць стрункі і прыгожы сьвет, зьнішчыць сілу граху, што ўварвалася ў старажытнасьці і нарадзіла сьмерць, і падарыць нам дзівоснае, свабоднае і абсалютна пазбаўленае запалаў жыцьцё, праз аднаўленьне наша ў хрышчэньні боскага нараджэньня. Але як бы перадалася нам гэтае вялікае і найбольш праслаўленае дабро, настолькі адпаведнае законам Боскасьці, калі б Бог не зьявіўся нам у плоці, не аддаўся законам прыроды і не пажадаў усяліцца і пажыць зь намі вядомым Яму чынам. А як бы ўсё гэта здолела б прыйсьці ў выкананьне, калі б раней не паслужыла таямніцы чыстая і нявінная Дзева, якія ўмясьціла б ва ўлоньні сваёй няўмяшчальнага, па закону перабольшваючага ўсе законы прыроды? І здолела б паслужыць дзеля гэтае таямніцы нейкая іншая дзяўчына, апрача той адзінай, якая раней ўсіх родаў была абраная Творцам прыроды? Гэтая Дзева ёсьць Багародзіца Марыя, Богам праслаўленая, зь улоньня якой выйшаў у плоці Усябоскі, і якую Сам Ён уладкаваў цудоўным храмам дзеля Сябе. Яна зачала без насеньня і нарадзіла нятленна, таму што яе Сын быў Богам, хоць і нарадзіўся ў плоці, без зьмяшэньня і хваробаў. Гэтая Маці, сапраўды, не пазнала болі нараджэньня, уласьцівых парадзіхам і дзівосна сілкавала малаком Сына, народжанага без мужа. Дзева, нарадзіўшы зачатага без насеньня, заставалася нявіннае. Таму, праўдзіва гэтая Дзева завецца Багародзіцай: нявіннасьць Яе шануецца і нараджэньне сьвяткуецца. Бог, зьяднаўшыся з чалавекам і зьяўляючыся ў плоці, даруе Дзеве Марыі Сваю ўласную славу. Жаночая сутнасьць раптам вызваляецца ад першай клятвы, і як першае ўвяло грэх, так першае ж пачынае выратаваньне.

Хто ж гэтая Дзева і ад якіх бацькоў адбылася? Скажам аб гэтым коратка, узгадаўшы, па магчымасьці, тое, што расказваецца аб ёй. Марыя, слава ўсіх, нарадзілася ад роду Давыда, а ад насеньня Якіма. Яна паходзіць ад Евы, а была дачкой Ганны. Якім быў мужам набожным, выхаваны ў законе Божым, жывучы цнатліва і ходзячы прад Богам, ён, прынамсі, састарэўся бязьдзетным. Таксама і Ганны была жонкай любячай Бога, жыўшая зь мужам сваім ва ўсялякае чысьціні, але яна пакідалася няплоднае. Прызнаючы першым і адзіным сваім абавязкам шанаваць запаветы Госпада, Ганна, аднак, штодзённа ўражалася джалам няплоднасьці, сумавала і пакутавала, носячы зьнявагу бязьдзетнасьці. Так Якім і Ганна наракалі аб тым, што нямелі нашчадка роду свайго, тым ня менее іскра надзеі яшчэ не згасла ў іх абсалютна: абодва яны ўздымалі малітву да Бога аб дараваньні ім дзіцяці дзеля працягу насеньня іхняга, – абодва пераймалі пачутай некалі малітве Ганны (1 Цар. 1:10), не адыходзілі ад храму, старана просячы Бога, каб Ён падараваў плод бязьдзетным. І не пакідалі яны сваіх намаганьняў, пакуль не атрымалі жаданага. Сапраўды, Падаўца падарункаў не пагрэбаваў дарункам надзеі. Хуткая сіла хутка паўстала на дапамогу да праліваючых сьлёзы замілаваньня і смутку прад Богам і састарэлую пару зрабіла здольнае да ўзрастаньня плоду. Такім чынам, ад няплодных і высахлых бацькоў, як бы ад арашоных дрэваў, узрос дзеля нас прыслаўны плод – усянявінная Дзева. Сувязь няплоднасьці разбурыліся: малітва звыш чаканьня апынулася плоднай, няплодная нарадзіла плод, бязьдзетная зрабілася шчасьлівае маці. Паколькі ж узрасьціўшая зь улоньня свайго Колас нятленьня адбылася ад няплоднае маці, то бацькі ў першым квітненьні Яе ўзросту прывялі Яе ў храм і прысьвяцілі Богу. Зьдзяйсьняўшы тады чарговае служэньне сьвятар, пазнаўшы хор дзяўчатак, што крочылі прад і пасьля Дзевы, узрадаваўся і ўзьвесяліўся, бачачы як бы дзейнае выкананьня Боскіх абяцаньняў. Ён пасьвяціў гэтую Дзеву Богу, як годны дар, як нейкую прыемную Богу ахвяру, і, як вялікі скарб выратаваньня, схаваў Яе ў самых патаемных частках храму. Тут Юначка хадзіла ў апраўданьнях Госпада, як у шлюбным палацы, сілкуючыся нябеснае ежай да часу заручын, які быў прадвызначаны раней усіх стагодзьдзяў Тым, Хто, па невымоўнае міласэрнасьці, нарадзіўся ад Яе, і Тым, Хто раней часоў і прасторы Боска нарадзіў Яго, і разам супрыродным і супасадным і сушанаваным Духам Ягоным, а гэта і ёсьць адзіная Боскасьць непадзельная і нязьменная і ні ў чым не адрозьнівалася, апрача асабістых якасьцяў. Такім чынам, нарадзіўшыся ад Дзевы навучыла нас вераваць у Сьвятую Тройцу: адвечнае Слова – Сын уладкаваў у Дзеве Сваё ўвасабленьне, нарадзіўшы Айцец пажадаў гэтае ўвасабленьне ад Юначкі, Дух Сьвяты ахінуў і асьвяціў улоньне неспасьціжным чынам зачаўшай.

Людзі Боскія, сьвяты збор! Ушануем памяць богабацькоў, узьвялічым сілу таямніцы. Кожны зь нас, па дадзенае яму мілаце, ды прынясе годны дарунак гэтае ўрачыстасьці. Бацькі – добрых дзяцей, няплодныя – няплоднасьць граху. Калі хто зь вас бацька, хай пераймае бацьку Ўсясьвятой Дзевы. Маці, сілкуючая сваіх дзяцей, хай радуецца разам з Ганнай, выхаваўшай дзіця, дадзенае ёй па малітве. Пазбаўленая дабраслаўлёнага плоду, хай прыходзіць зь верай да радасьці, што ўзрасла ад Ганны, і галіна няплодная апладатварылася. Дзева, набожна жывучая, хай будзе маці слова, упрыгожваючы словам прыгажосьць душы. “Разам багатыя і бедныя, юнакі і юначкі, старыя зь юнакамі” (Пс. 48:3; 148:12), ды сьвяткуюць ў гонар Юначкі Маці Хрыста Бога. Пасьпяшаемся за ідучымі дзевамі, увойдзем у сьвятое сьвятых. Там сьпее водарная кветка, там Бог прыгатаваў палац дзеля Юначкі. Таму дзевы – блізкія Яе радуюцца, уладкоўваючы будучыню: таму дачкі Сіёну крочаць за Ёй, як за царыцай. Храм адчыніў сьвяцейшую браму, каб прыняць усяўладарную славу, сьвятое сьвятых адчынілася, каб узяць у свае недасягальныя нетры Усясьвятую Маці Ўсясьвятога. Там падрыхтавана дзеля Дзевы ежа цудоўная, нябеснае сілкаваньне прапануе Ёй Той, Хто сам неўзабаве будзе сілкавацца малаком Яе. Сілкавальнікам Юначкі быў Дух Сьвяты да таго часу, калі патомак Давыда – Іосіф заручыўся зь Дачкой Давыда, і Яна прыняла словы Гаўрыіла замест насеньня, пасьля чаго была недатыкальнае шлюбу, зьяўляючыся маючай ва ўлоньні і нарадзіла Сына, не згубіўшы нявіннасьці, паколькі нарадзіўшыся ад Яе захаваў і пасьля нараджэньня непашкоджанымі знакі дзявоцтва. Ён ёсьць Ісус Хрыстос, праўдзівы Бог. Яму слава, гонар і пакланеньне зь Айцом і Сьвятым Духам, цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

БЯСЕДА НА ВЫРАТАВАЛЬНАЕ НАРАДЖЭНЬНЕ БАГАРОДЗІЦЫ І ЗАЎСЁДЫ ДЗЕВЫ МАРЫІ

сьвяціцель Рыгор Палама.

1. Сапраўды, усялякі час зьяўляецца зручным для таго, каб пакласьці пачатак выратавальнаму ладу жыцьця і паказваючы гэта, вялікі Павал казаў: “Сёньня бліжэй да нас выратаваньне, чым тады, калі мы ўверавалі. Ноч прайшла, а дзень наблізіўся: дык вось, адкінем дзеі цямна і апранемся ў зброю сьвятла. Як удзень, будзем паводзіць сябе прыстойна: ні ў аб'ядзеньні і п'янстве, ні ў распусьце і блудзе, ні ў свары і зайздрасьці; але апранецеся ў Госпада (нашага) Ісуса Хрыста, і клопат пра цела не ператварайце ў пахаценьні.” (Рым. 13:11 – 13); не адзін нейкі вызначаны час альбо дзень называе добрым дзеля выратаваньня, але (кажа, што) пасьля зьяўленьня Госпада і Бога, і Выратавальніка нашага Ісуса Хрыста, усялякі час зьяўляецца добрым для гэтага. Таму што, як зь узыходам пачуцьцёвага сонца, для людзей надыходзіць час дзеля цялеснае дзейнасьці, – як прамовіў Давыд: “Устае сонца… выходзіць чалавек на дзеі свае і на працу сваю да вечара.” (Пс. 103:22 – 23); – так і калі зазьзяла нам у плоці Сонца Праўды, пасьля зьяўленьня Ягонага, усялякі час уяўляецца добрым дзеля духоўнае дзеі, што той жа Прарок ў іншым месцы паказваючы, – пасьля таго, як казаў аб прыходзе Ўладыкі: “Камень, які адкінулі будаўнікі, зрабіўся галавою вугла.” – працягнуў: “Гэты дзень стварыў Гасподзь: парадуемся і ўзьвесялімся ў дзень гэты!” (Пс. 117:22, 24) Але пры пачуцьцёвым сонцы, якое быццам зьнікае ноччу, “сыдзе”, прамаўляе, “на дзеі свае і на працу сваю да вечара”; Сонца ж Праўды, будучы несыходзячым, і, па слову Апостала, “у Якога няма перамены, ані ценю пераменнасьці.” (Як. 1:17), уяўляе зручнасьць часу дзеля духоўнае дзеі непарыўным.

2. Калі ж належыць вылучыць час найбольш спрыяльны зь іншых, як, напрыклад, і бывае час сяўбы і час жніва, час насаджэньня і час збору пладоў, і час усялякае іншае працы, так і ў адносінах добрае справы адшукаеш, што і адносна яе па рознаму ўладкаваны час. Зараз – час восені, і ў ёй належнае месца займае гэты месяц (верасень), які ёсьць дзеля нас першым месяцам і пачаткам году, калі і справа нашага выратаваньня атрымала свой пачатак, што мы і сьвяткуем сёньня. Таму што сёньня нашага па мілаце пакліканьня і аднаўленьня мы і зьдзяйсьняем першае сьвятое сьвяткаваньне і ўрачыстасьць, зь якім пачало збывацца ўсё новае, і нязьменна зьмяняць часовае падзаконнае, і дух – літару, і праўда – цень.

3. Таму што сёньня адчыніўся новы Сьвет і цудоўны Рай, у Якім увасобіўся і ад Якога нарадзіўся Новы Адам дзеля зьяднаньня старажытнага і абнаўленьня ўсяго сусьвету; Новы Адам, Якога не спакусіш, але Які Сам абхітрыць падманшчыка (д’ябла) і даруе свабоду тым, якія на падставе спакушэньня (іх д’яблам) падверглі сябе палону граху. Сёньня падрыхтавана на зямлі дзіўная Кніга, не напісаньне слоў, але здольная насіць Само Жывучае Слова; і слова – не ў паветры лятаючае, але – Нябеснае; не асуджанае на зьнікненьне, але – слухаючых Яго збаўляючае ад згубы; не – ад руху чалавечага языка, але – ад Бога Айца адвечна народжанае. Сёньня бачна бывае Адушаўлёная Няствораная Боская Скінія і Славесны і Духоўны Ківот, сапраўды “дае вам сапраўдны хлеб зь нябёсаў жыцьцё сьвету” (Ян 6:32, 33). Сёньня, як гаворыцца ў Псальме: “Вернасьць і мілата сустрэнуцца” (Пс. 84:11) – сапраўдная Прыгажосьць існуючага ад пачатку чалавечае шляхетнасьці – “справядлівасьць і мір пацалуюцца”, Тая Праўда, Якога і самога кіраўніка ілжы і існуючы пачатак ілжы выгнала, як несправядліва асуджаная і праўдзіва судзячая, і зьвязаўшая моцнага ў злу і сасуды ягоныя скрала і пераплавіўшая іх і зрабіўшая іх здольнымі зьмясьціць у сябе Боскую праведнасьць; і такім чынам, верай у Яго апраўдала палонных граху, узьняла іх дзеля вечнага знаходжаньня зь Сабой, князя ж злу, зьвязаўшы непарушнымі ланцугамі, аддала вечнаму і цёмнаму полымю. Сёньня ўзрос, прадказаны ў прароцтве Ісаі, “Пасынак ад кораня Есэевага” (Іс. 11:1), ад Якога “Галіна вырасьце”, галіна, не датычнае завяданьню, але і наша сутнасьць – завяўшая і праз гэта пазбаўленая неўвядальнага месца асалоды – зноў паклікаўшы і ўзводзячы да квітненьня, і даруючы яму вечнае квітненьне, і ўзводзячы на нябёсы, і ўводзячы ў рай. Жазло ж – з дапамогай Якога Вялікі Пастыр скіраваў слоўную паству на вечныя пашы; Жазло – абапёршыся на Якое наша сутнасьць, скінуўшы зь сябе старажытную трухлявасьць і нямогласьць, лёгка крочыць на неба, пакідаючы зямлю ўнізе дзеля тых, якія схіліліся да зямлі, як пазбаўленыя апоры.

4. Але – які гэта Новы Сьвет, цудоўны Рай, дзівосная Кніга, Адушаўлёная Боская Скінія і Ківот, Ісьціна (зазьзяўшая) ад зямлі, праслаўленае Жазло Есэя? – Гэта – раней нараджэньня і пасьля нараджэньня Заўсёды Дзева Юначка, Нараджэньне Якой ад няплодных бацькоў мы сёньня сьвяткуем. Якім і Ганна, жывучы адзін з адной і будучы непарочнымі прад Богам, аднак, ад таго, што былі няплоднымі, здаваліся ізраільцянам годнымі зьнявагі. Таму што паколькі надзея на несьмяротнасьць яшчэ не была ўласьцівай, то таму пераемнасьць роду здавалася найбольш неабходнае справай. Цяпер жа, калі нарадзілася ўжо Гэтая Юначка, праз Таго, што Нарадзіўся ад Яе ў дзявоцтве, даравала нам вечнасьць, дзеля нас няма аніякай неабходнасьці ў пераемнасьці праз нараджэньне дзяцей. Але дзеля ізраільцян таго часу шматдзетнасьць здавалася вышэйшае дабрадзейнасьцю, а адсутнасьць дзяцей – такім вялікім злом, што і гэтых Праведнікаў, замест таго, каб хваліць за дабрадзейнасьць, зьняславілі за адсутнасьць дзяцей. Такім чынам, гэтыя Праведнікі, былі вельмі засмучаны ў выніку зьнявагі, і ўзгадаўшы Аўраама і Сару, і іншых, што выпрабавалі вялікі смутак на падставе адсутнасьці дзяцей, а затым узгадаўшы лекі, паслужыўшыя вылячэньнем у такім вялікім смутку, і самі вырашылі прыпасьці да Бога зь маленьнем. І, вось, цнатлівы Якім выдаляецца ў пустэльню і тут пасяліўся і жыве ў посьце, уздымаючы да Бога маленьні аб тым. Каб зрабіцца бацькам; і не саслаб ён у малітве і не сышоў адтуль, раней чым не адчуў выкананьне сваёй просьбы. Такая ж цнатлівая Ганна замыкае сябе ў знаходзячыся паблізу вялікі сад і тут з болем у сэрцы кліча да Госпада: “Пачуй мяне, Божа бацькоў маіх, і дабраславі мяне, як Ты дабраславіў улоньне Сары.” – І пачуў Гасподзь і дабраславіў іх і абяцаў выканаць іх просьбу, і Свае абяцаньне Ён цяпер прывёў у выкананьне і дараваў ім Дзіця, самае цудоўнае зь усіх некалі існаваўшых, Саму Маці Творцы ўсіх, абагавіўшую чалавечы род і зрабіўшую зямлю падобнае на нябёсы, і зрабіўшую Сына Боскага Сынам Чалавечым, а людзей – дзяцьмі Боскімі, як без насеньня зачаўшая ў Сябе і як Пладаносная невымоўна нарадзіўшая Таго, Хто зь існуючага стварыў існуючае і прывёў у добрае існаваньне і не дазваляе гэтаму разбурыцца ў нябыт.

5. Але якая падстава была таму, што Яна адбылася ад няплодных галін? – Каб разбурыць смутак і зьнявагу бацькоў, а таксама прадвыявіць павіннае, дзякуючы Ёй, адбыцца разбурэньне смутку і праклёну, напаткаўшых Прабацькаў роду чалавечага. Як жа і прырода дзёрзкасьць мела б зрабіць агульным (і дзеля іншых дзяцей) тое ўлоньне, у якім знаходзілася і зь якога выйшла Адзіная, што мела Сьвятое Сьвятых Сваім домам і Адзіная, што зрабілася сялібай Стварыўшага сутнасьць? Таму што чаму б (у такім выпадку) не зьявілася б да Яе альбо пасьля Яе Дзева і Маці Боская? – Але як раней Яе і пасьля Яе ніхто не жыў у Сьвятая Сьвятых, як падобна гэтаму і ў іншым матчыным улоньні: ні раней, ні пазьней не быў ношаны ва ўлоньні іншы плод. Паколькі ж належала, каб Маці Боская была разам і Дзевай, і разам з роду Давыда і адпавядала часу, вызначаным дзеля нашага выратаваньня, і гэты час набліжаўся і патрэбна было падрыхтаваць Дзеву, а ў той час не было нікога, хто быў бы ў большай дабрадзейнасьці, чым гэтая няплодная пара, ні хто не быў бы больш шляхетны норавам і родам сярод узводзячых свой род да Давыда, то таму гэтыя бязьдзетныя апынуліся боль прыдатныя чым шматдзетныя; як бы належала, каб усядобрае Дзіця было насімае ва ўлоньне ад бацькоў вялікае дабрадзейнасьці, і Заўсёды Дзева адбылася б ад вельмі цнатлівых, і цнатлівасьць, крочачы зь малітвай і подзьвігам, атрымала плён – зрабіцца бацькам Дзявоцтва, і тое Дзявоцтва, Якое нятленнае плоцьцю, нарадзіла Таго, Хто раней ўсялякага стагодзьдзя Боскасьцю нарадзіўся ад дзявоцкага Айца. О, крылы гэтае малітвы! О, дзёрзкасьць, якую яна атрымала прад Богам! О, сэрцы гэтыя, настолькі цнатлівыя, каб нарадзіць такую малітву, якая папярэднічала такому і такое дасягнуўшая!

6. Але вы, о сьвяты збор, слухачы словаў маіх, мая ў Хрысьці слоўная паства і ніва, прынясіце Боскае Маці дар, належны дню Яе Нараджэньня, а менавіта – зьдзяйсьненьне дабрадзейнасьці і посьпех у ёй: мужчыны і жанчыны, старыя зь юнакамі, багатыя і бедныя, князі і слугі, і наогул – усе людзі і ўсялякі ўзрост, і званьне, і рамёствы, і мастацтва! Няхай ніхто сярод вас не будзе няплодным і не прыносячых пладоў! Ніхто – сухім і няздольным успрыняць духоўнае насеньне, але, наадварот, хай рупліва прыме нябеснае насеньне – выратавальнае слова – і ад сябе ды садзейнічае справай, каб прынесьці нябесны і пажаданы Богу плод! Хай ніхто не дазволіць пачатку дабрадзейнасьці засохнуць! Хай ніхто не выяўляе сваю веру ў Хрыста толькі словамі, таму што “Ня кожны, хто кажа Мне: “Госпадзе! Госпадзе!” увойдзе ў Царства Нябеснае,” – але“той, хто выконвае волю Айца Майго, Які ёсьць у нябёсах.” (Мц. 7:21), і “Ніхто, хто паклаў руку сваю на плуг і азіраецца назад, не надзейны для Царства Божага” (Лк. 9:62)

7. Нявінныя і даўшыя абяцаньні манаскага жыцьця, і вы, робячыя дабро саюзу нявінных, узыходзьце, і наогул, усе жаданьнем пакаяньня дасягайце таго, каб жыць зь ім адным жыцьцём. Шукайце ўсяго ў Богу праз Дзеву, што сёньня нарадзілася дзеля нас, у дзявоцтве нарадзіўшую ў часе, у плоці Таго, Хто раней усялякага стагодзьдзя быў народжаны ад нявіннага Айца; дзеля Яе і ад Яе ўвасобіўшагася адзінага Бога жывога, на Адзінага Яго гледзячы, Ім Адзіным атрымліваючы асалоду, радуючыся надзеяй, у смутку паказваючы цярпеньне, ігуменьням паказваючы послух, служачы адна адной, імкнуцца захоўваць узаемны мір, у засяроджанасьці і малітве і скрусе душы, у псальмах і сьпевах духоўны няспынна знаходзячыся, будучы нявіннымі і дзевамі душой і целам, і ва ўсіх пачуцьцях і думках, і заўсёды ва ўсім выяўляючы духоўны і дзявоцкі вобраз думкі і ўзор жыцьця. Таму што такім чынам, як гаворыцца ў псальме, крочачы ўсьлед за Боскай Маці, вы і паблізу Яе будзеце і ўвойдзеце ў няствораны рукамі храм Нябеснага Цара, у шлюбны палац несьмяротнасьці, заўсёды найбольш мірны і вечны

8. І вы, жывучыя ў шлюбе, не аддавайце сябе цалкам гэтаму сьвету; таму што і дзеля вас Гэты новаствораны і сапраўды найбольш мірны Сьвет, я маю на ўвазе – Боскую Маці, Плод шлюбу, адчыніўся сёньня. Жывучыя ў старасьці, выявіце адпавядаючы старасьці ўзор думкі, і не будзьце (нясьпелымі) юнакамі ў вашых думках і словах, і справах, па думкам плоці і згодна плоці жывучы. Юнакі, пераймайце мудрым і духоўным старцам, такіх шануйце і такім скарайцеся, і не будзьце ў няведаньні адносна таго, якая старасьць – “годная” і такім чынам “маладосьць не бывае пазбаўлена годнасьці годнае старасьці”. Калі ж вы знаходзіцеся ў няведаньні, запытайце Прамудрага Саламона, і вы пачуеце: “Мудрасьць ёсьць сівізна для людзей, і беззаганнае жыцьцё – узрост старасьці” (Прым. 4:9). Тыя, якія набылі нейкую лішку ў гэтых зямных і мімалётных, і нясталых, і лёгка пераходзячых ад адных да іншых дабротах, праз паданьне міласьціны паклапаціцеся атрымаць сябе вечнае жыцьцё; “бо жыцьцё чалавека не залежыць ад лішку ў яго маёмасьці.” (Лк. 12:15) Тыя, хто адчуў нястачу і ў самых неабходных рэчах, багацейце цярпеньнем і ўдзячнасьцю да Бога, каб быць далучаным Ім да дабрашчасных жабракоў, і вы атрымаеце ў спадчыну Царства Нябеснае (Мц. 5:3). Князі, “чынеце суд справядлівы” (Зах. 7:9) і не карыстайцеся сілай супраць вашых падуладных; пакажыце да іх не столькі нават справядлівае, колькі бацькоўскія адносіны, памятайце, што вы зь імі аднаго роду і абодва слугі. І не крочце супраць падпарадкаваньня Царквы і яе вучэньня: таму што яны зьяўляюцца сьцьверджаньнем людзей добрых намераў. Падуладныя, лічыце сваім абавязкам ў адносінах уладаў выконваць толькі тое, што не ёсьць перашкодай абяцанае надзеі на Нябеснае Царства.

9. Наогул усе, як раз зараз прынясіце сьвяткуючай цяпер Дзеве найбольш прыгожы і найбольш адпавядаючы Ёй падарунак: – ваша асьвячэньне і цнатлівасьць цела, набытыя ўстрыманьнем і малітвай. Паглядзіце ўсе, як цнатлівасьць і пост, і малітва ў скрусе, сыходзячыся разам, зрабілі Якіма і Ганну бацькамі Сасуда Боскага, Сасуду настолькі абранага, каб (здолець) пранесьці не толькі Боскае імя, – як гэта пазьней датычылася Паўла (Дзеі 9:15) – але і Яго Самога, Якога і “імя – цуд” (Пс. 8:1). І калі мы будзем моцна трымацца такой самай і іншае дабрадзейнасьці і малітваў, старана і стала знаходзячыся ў храме Божым, то і мы атрымаем дадзеную нам у скарб чысьціню сэрца, умяшчаючую і паказваючую нам Бога (Мц. 5:8). Так і Ісам называючы яе (чысьціню сэрца) і, бываючае дзякуючы ёй, скіраванасьць ад душы да Бога, “прыемным ва ўлоньні духам выратаваньня”, зьвяртаючыся да Бога (з наступнымі словамі): “Былі цяжарныя, пакутавалі, – і нараджалі як бы вецер; шчасьця зямлі ня ўчынілі, і астатнія жыхары сусьвету не загінулі.” (Іс. 26:18) Бачыце, як няплодныя і не нараджаўшыя душы робяцца добрымі ў плоднасьці?

10. Но да прамоўленых слоў Прарок дадае, кажучы: “Не паддамся, але загінуць усе жывучыя на зямлі”, гэта значыцца – жывучыя ў мітусьні зямных думак і запалаў. Такім чынам, калі мы пажадаем, браты, зрабіць нашым домам не зямлю – а неба, і не падаць на зямлю і ў поўзаючы па зямлі грэх, але пажадаем няспынна імкнуцца да боскай вышыні, – то спужаемся Бога, адпрэчым зло, праз добрыя справы зьвернемся да Яго, памкнёмся шляхам устрыманьня і малітвы закрэсьліць у сябе дурныя звычкі і думкі зьмяніць на лепшае (больш годнае), і дух свайго выратаваньня, па словах Прарока, перахварэць і нарадзіць, маючы пакліканай Дапамогай Тую, Якая дзеле малітвы і набожнага ладу жыцьця Яе бацькоў, была даравана ім сёньня; Якая і смутак бацькоў зьмяніла (на радасьць) і зьняла прабацькаўскі праклён і спыніла хваробу Прамаці, без болі ў дзявоцтве нарадзіўшы Хрыста. Якому належыць ўся слава, гонар і пакланеньне зь Адвечным Айцом і Ўсясьвятым Добрым і Жыватворчым Духам, цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

СЛОВА НА НАРАДЖЭНЬНЕ УСЯСЬВЯТОЙ БАГАРОДЗІЦЫ

архіяпіскап Лука (Война–Ясянецкі)

Нараджэньне Тваё, Багародзіца Дзева, радасьць абвясьціла ўсяму сусьвету

Ці не здаецца некаторым зь вас перабольшаньнем гэтыя пачатковыя словы трапара цяперашняга вялікага сьвята? Ці не скажаце вы, што не толькі юдаісты, мусульмане і будысты, але нават якія адышоўшыя ад Адзінай, Сьвятой, Саборнай і Апостальскай Царквы лютэране, пратэстанты, і усе сэктанты не адчуваюць ніякай радасьці ў дзень нараджэньня Усясьвяцейшай Багародзіцы, Якую яны лічаць толькі простай набожнай жанчынай, якіх вельмі шмат?

Калі так падумаеце, то я ніяк не пагаджуся зь вамі, бо ў трапары сьвята сказана менавіта пра радасьць усяго сусьвету, а не адной толькі нашай малой зямлі. А сусьвет неабсяжна вялікі, і на начным небе мы бачым незьлічонае мноства зорных сьветаў.

Немагчыма, вядома, думаць, каб усе гэтыя зорныя сьветы былі толькі велізарнымі масамі сьветлае матэрыі, каб усё жыцьцё гэтых незьлічоных бліскучых сьветаў абмяжоўвалася тым, што вядома аб іх нам на зямлі.

Немагчыма думаць, каб толькі адна наша малая зямля была населеная духоўна разумнымі істотамі, а увесь іншы сусьвет не быў заселены нікім. Не сумняваемся ў тым, што усе гэтыя незьлічоныя сьветы, што увесь сусьвет населены невымерна вышэй нас стаячымі бесьцялеснымі сіламі анёльскімі.

І вось для вось гэтых бесьцялесных сіл Нараджэньне Усясьвяцейшай Дзевы Марыі было вялікай, сусьветнае радасьцю.

Нам, жыхарам зямлі, зь нашым вельмі абмежаваным розумам, уласьціва жыць толькі тым, што бачым і чуем на зямлі, і рэдка, рэдка выходзім мы за межы гэтых зямных інтарэсаў.

А бесьцялесным сілам нябесным, Архангелам і Анёлам, даступныя веды і разуменьне значна большыя, чым нам, насельнікам зямлі.

У незьлічоных сьветах уселенай, створанай і кіраванай Богам, адбываюцца вялікія падзеі, не вядомыя нам, але вядомыя бесьцялесным сілам нябесным, падзеі павольна і паступова пазнавальныя імі па меры таго, як яны зьдзяйсьняюцца і разьвіваюцца.

Такой падзеяй была дзеля іх і Нараджэньне Усясьвяцейшай Багародзіцы, якое яны успрынялі як нейкі толькі што разгараючыся сьвітанак нейкай найвялікай Божай справы. А цалкам зразумелі толькі тады, калі зьдзейсьнілася выратаваньне роду чалавечага Крыжам Хрыстовым і Уваскрэсеньнем.

Скончыўшы гэтае тлумачэньне, зьвернемся зноў да тапара вялікага сьвята нашага: “…бо зь Цябе зазьзяла Сонца праўды Хрыстос Бог наш і, разбурыўшы клятву, дае дабраслаўленьне, і зьнішчыўшы сьмерць, дараваў нам жыцьцё вечнае”.

І убачылі жыхары неба толькі што заняўшыся сьвітанак таго вялікага дня, калі зь улоньня Усясьвяцейшай Дзевы зазьзяла Сонца праўды Хрыстос Бог наш, і сумленным Крыжам Ягоным было зьнятч з роду чалавечага праклён Божы за першародны грэх Адама і Евы, калі праслаўленым Уваскрэсеньнем Хрыстовым род чалавечы атрымаў новае дабраслаўленьне, калі Крыж Хрыстоў скасаваў ляжачы на нас цяжар сьмерці, і адкрыўся для нас уваход у Царства Нябеснае, царства вечнай праўды і Боскае славы.

Узьнясём жа усімі сіламі сэрцаў нашых хвалу, і гонар, і бязьмерную падзяка Айцу, і Сыну, і Сьвятому Духу, Сьвятой Тройцы, паклаўшае Нараджэньнем Усясьвяцейшай Багародзіцы пачатак выратаваньня нашага Сынам Божым.

Амін.

АБРАНЫЯ МАЛІТВЫ І ПАВУЧАНЬНІ ЗВЫШГОДНАГА СІЛУЯНА АФОНСКАГА

Божа, адукуй нас Духам Тваім Сьвятым, каб мы ўсе зразумелі любоў Тваю.

* * *

Кто просит у меня молитв, за тех слезно прошу Господа:

Хто просіць у мяне малітваў, за тых сьлёзна прашу Госпада:

“Гасподзь, дай ім Духа Сьвятога, ды пазнаюць Цябе Духам Сьвятым

Гасподзь Міласьцівы, навучы ўсіх нас Духам Тваім Сьвятым жыць па волі Тваёй, каб мы ў Сьвятле Тваім пазналі Цябе, праўдзівага Бога, бо без Сьвятла Твайго мы няздольныя зразумець паўнату любові Тваёй. Адукуй нас мілатой Тваёй, і яна сагрэе сэрцы нашы любоўю да Цябе”.

Уладыка Багатаміласьцівы, даруй нам духа пакоры, каб душы нашы атрымалі спакой у Табе”.

* * *

“Усясьвятая Маці Госпада, выпрасі, Міласьцівая, нам духа пакоры.

Усе сьвятыя, вы жывеце на нябёсах і бачыце славу Госпада, і радуецца дух ваш, – маліцеся, каб і нам быць зь вамі. Імкнецца і мая душа бачыць Госпада і нудзіцца без Яго ў пакоры, як нягодная гэтае дабрыні.

Гасподзь Міласьцівы, Духам Сьвятым навучы нас пакоры Тваёй.

Гасподзь, выпраў нас, як пяшчотная маці выпраўляе сваіх дзяцей малых. Дай усялякае душы пазнаць радасьць Прыходу Твайго і моц дапамогі Тваёй. Дай прахалоду патрабуючым душам народу Твайго, і ўсіх нас навучы Духам Сьвятым ведаць Цябе. Нудзіцца душа чалавечая на зямлі, Гасподзь, і розумам няздольная умацавацца ў Табе, таму што не ведае Цябе і Тваёй дабрыні”.

* * *

“О Гасподзь, навучы нас Духам Тваім Сьвятым быць паслухмянымі, устрыманымі. Дай нас пакаяньня Адама і сьлёзы аб грахах нашых. Дай нам вечна праслаўляць Цябе і дзякаваць Табе. Ты даў нам усячыстае цела Тваё і кроў, каб мы вечна жылі зь Табой, і былі там, дзе Ты ёсьць, і бачыць славу Тваю”.

* * *

“Гасподзь, дай народам усёй зямлі даведацца, як моцна і багата любіш Ты нас і якое цудоўнае жыцьцё даеш Ты веруючым у Цябе.

Памілуй мяне, Божа, упаўшае стварэньне Тваё.

Колькі разоў Ты даваў мне мілату Сваю, і я не захаваў яе, таму што ганарліва душа мая, але душа мая ведае Цябе, Творцу і Бога майго, і таму шукаю Цябе, рыдаючы, як Іосіф аб бацьку сваім Якаву на магіле маці сваёй, калі ўводзілі яго ў рабства Эгіпэцкае.

Я абражаю Цябе грахамі, і Ты сыходзіш ад мяне, і душа мая нудзіцца без Цябе.

О Дух Сьвяты – не пакінь мяне. Калі сыходзіш Ты ад мяне, то кепскія думкі прыходзяць да мяне і нудзіцца душа мая аб Табе да вялікіх сьлёзаў”.

Сколько раз Ты давал мне благодать Свою, и я не хранил ее, потому что тщеславна

* * *

О Усясьвятая Ўладарка Багародзіца. Ты бачыш смутак мой: я абразіў Госпада, і Ён пакінуў мяне. Але малю дабрыню Тваю: выратуй мяне, слугу Твайго.

* * *

Прабач мне, Гасподзь, бо я вельмі нямоглы, і падай мне мір Твой, які Ты даеш слугам Тваім.

* * *

Няздольная мець міру душа мая, калі не будзе маліцца за ворагаў. Душа, навучаная маліцца аб мілаце Боскае, любіць і шкадуе ўсялякае стварэньне, і асабліва чалавека, за якога пакуты прымаў Гасподзь на крыжы і хварэў душой за ўсіх нас.

Гасподзь, навучы мяне любіць ворагаў. Без мілаты Божай няздольныя мы любіць ворагаў, але Дух Сьвяты навучае любові, і тады будзе шкада нават нячысьцікаў: згубілі пакору і любоў да Бога.

Малю вас, выпрабуйце. Хто вас зьневажае, альбо ганьбіць, альбо адымае нешта ваша, альбо прасьледуе Царкву, то маліцеся Госпаду, кажучы: “Гасподзь, усе мы – стварэньні Твае; пашкадуй слуг Тваіх і навярні іх да пакаяньня, – і тады адчувальна будзеш насіць у душы сваёй мілату. У пачатку прымусь сэрца свае любіць ворагаў, і Гасподзь, бачачы добрае жаданьне твае, дапаможа табе ва ўсім, і сам вопыт пакажа табе. А хто задумвае злое аб ворагаў, у тым няма любові Боскае, і не пазнаў ён Бога.

Калі будзеш маліцца за ворагаў, то прыйдзе да цябе мір; а калі будзеш любіць ворагаў, то ведай, што вялікая мілата Боская жыве ў табе, але не кажы яшчэ – дасканалая, але дастатковая дзеля выратаваньня. А калі лаеш ворагаў сваіх, то гэта значыцца, што злы дух жыве ў табе і прыносіць у сэрца твае злыя думкі, бо, як казаў Гасподзь, ад сэрца сыходзяць думкі злыя альбо добрыя.

Добры чалавек думае: усялякі, адышоўшы ад праўды, гіне, і таму яго шкада. А хто не адукаваны Духам Сьвятым любові, той, натуральна, не будзе маліцца за ворагаў. Адукаваны ў любові ад Духа Сьвятога – усё жыцьцё смуткуе аб людзях, якія не выратоўваюцца, і шмат сьлёз пралівае аб народзе, і мілата Боская дае яму сілы любіць ворагаў.

Калі ты не маеш любові; то хоць бы не лай і не праклінай іх і гэта ўжо будзе лепш; а калі нехта праклінае і лае, у тым зразумела жыве злы дух, і калі не пакаецца, то пасьля сьмерці пойдзе туды, дзе знаходзяцца злыя духі. Ды пазбавіць Гасподзь усялякую душу ад такой бяды.

Зразумейце. Гэта так проста. Шкада тых людзей, якія не ведаюць Бога альбо крочаць супраць Бога; сэрца хварэе за іх, і сьлёзы цякуць зь вачэй Нам добра бачна і рай, і пакуту: мы пазналі гэта Духам Сьвятым. Вось і Гасподзь казаў: Царства Боскае ўнутры вас ёсьць (Лк. 17:21). Так яшчэ адсюль пачынаецца вечнае жыцьцё; і пакута вечная адсюль пачынаецца.

* * *

Гасподзь, дай мне Цябе адзінага любіць.

Ты стварыў мяне, Ты адукаваў мяне сьвятым хрышчэньнем. Ты прабачаеш мне грахі і даеш прычасьціцца Усячыстага Цела Твайго і Крыві; дай жа мне моц заўсёды знаходзіцца ў Табе.

Гасподзь, дай мне пакаяньне Адама і Тваю сьвятую пакору.

* * *

Дай, Гасподзь, усім народам Тваім зразумець любоў Тваю і салодкасьць Духа Сьвятого, ды забудуць людзі бяду зямлі, і ды пакінуць усё кепскае і прылепяцца да Цябе любоў, і ды будуць жыць у міры, зьдзяйсьняючы волю Тваю ў славу Тваю.

О Гасподзь, удастой нас дарунка Духа Сьвятога, ды разумеем славу Тваю і будзем жыць на зямлі ў міры і любові, ды не будзе ні злосьці, ні войнаў, ні ворагаў, але адна любоў ды ўладарыць, і не патрэбна будзе ні войска, ці вязьніцы, і лёгка будзе ўсім жыць на зямлі.

* * *

Гасподзь, як Сам Ты маліўся за ворагаў, так і нас Духам Сьвятым навучы любіць ворагаў.

Гасподзь, усе народы – стварэньне рук Тваіх, навярні іх ад варожасьці і злосьці да пакаяньня, ды пазнаюць ўсе любоў Тваю.

Гасподзь, Ты запаведаў любіць ворагаў, але цяжка нам, грэшным, калі зь намі няма Тваёй мілаты.

Гасподзь, пралі на зямлю Тваю мілату; дай усім народам зямлі пазнаць Тваю любоў, пазнаць, што Ты любіш нас, як маці, і болей маці, таму што і маці можа забыцца аб дзяціне сваёй, але Ты ніколі не забываеш, бо Ты бязьмежна любіў стварэньне Сваё, а любоў няздольная забыцца.

Гасподзь Міласьцівы, багацьцем міласьці Тваёй выратуй ўсе народы.

ПРЫПАВЕСЬЦЬ АБ ТАЛЕНТАХ

мітрапаліт Антоні (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Сёньняшняе эвангельскае чытаньне зьяўляецца часткай шэрагу гутарак Хрыстовых аб судзе. Гэтыя гутаркі пачынаюцца яшчэ ў папярэдняй, 24-й частцы Эвангельля ад Мацея. Вучні Выратавальніка, бачачы складнасьць і як быццам неразбуральную крэпасьць гораду Ерусаліму, які расьсьцілаецца пад іх нагамі, калі яны знаходзяцца на гары Эліёнскае, пытаюць Яго пра лёс гэтага гораду. Хрыстос папярэджвае іх пра тое, што ад усёй гэтай крэпасьці і сілы не застанецца нічога, і што ім трэба быць пільнымі, што ім трэба быць гатовымі. Далей дае Ён ім тры прыпавесьці.

Першая кажа пра тое, што можа апынуцца позна, што суд Божы можа засьпець нас зьнянацку, калі ужо позна што-небудзь дзеяць. Гэтая прыпавесьць аб дзесяці дзевах, зь якіх пяць апынуліся гатовымі да сустрэчы Госпада, а пяць — вар'ятак — апынуліся негатовымі. У гэтым — першае нам папярэджаньне: суд будзе, суд будзе, і кожнае імгненьне чалавек павінен быць гатовы, таму што суд нас засьпее, калі мы не чакаем яго. Прыйдзе ён, як кажа Гасподзь, як злодзей ноччу.

Другая прыпавесьць, якую мы сёньня чыталі — прыпавесьць пра таленты...Самае ў ёй важнае вось што: кожнаму чалавеку Гасподзь дае нешта, што зьяўляецца яго талентам, падарунак яму ад Бога. Гэтыя здольнасьці розныя, але усе яны павінны прынесьці плён, і Гасподзь нас не судзіць па тому, колькі мы прынесьлі плёну, а па тым, як мы паставіліся да дадзенага нам таленту. “Супраць сілы чалавека”, г.зн. адпаведна яго сілам, Хрыстос дае і здольнасьці. Аднаму гаспадар уручыў дзесяць срэбных манэт, талентаў, іншаму пяць, а трэцяму — адну. Але зь іх толькі першыя два прынесьлі нейкі плён, трэці ніякага плёну не прынёс. Гасподзь не робіць ніякага адрозьненьня паміж першым і другім, хоць першы прынёс багаты плён, а другі — напалову менш; але Гасподзь асуджае трэцяга за яго маладушнасьць: ён не асьмеліўся рызыкнуць усім, каб Госпаду прынесьці плён. Ён закапаў свой талент, ён усьцярог яго, ён прынёс яго назад Госпаду, якім ён быў. Як быццам Госпаду і жаліцца не на што, і раб Яму так і кажа: “Ты Сваё атрымаў цалкам”. Але не для таго быў дадзены талент Госпадам, каб ён застаўся бясплодным, а для таго, каб чалавек, атрымаўшы талент, зрабіўся іншым чалавекам, новым чалавекам. Тое, чаго не хапіла ў гэтага нявартага раба, была мужнасьць, была адвага, была здольнасьць усім ахвяраваць і усім рызыкаваць, каб не апынуцца бясплодным. Вось за гэту маладушнасьць і за гэту слабасьць душы ён і быў асуджаны.

Трэцяя прыпавесьць чытаецца перад самым Вялікім Постам. Яна кажа нам пра тое, што плён, які мы павінны прынесьці, гэта плён праўдзівай людзкасьці. Вы памятаеце прыпавесьць пра казлах і авечках. Бог не судзіць людзей за тое, што яны не багасловілі, за тое, што яны не былі вялікія, а за тое, што яны не былі годныя свайго чалавечага званьня, за тое, што былі жорсткія сэрцам, чэрствыя і неспагадлівыя. Вось прыпавесьці, якія стаяць перад намі зараз: папярэджаньне пра тое, што суд будзе, папярэджаньне пра тое, што ён прыйдзе раптам, як злодзей ноччу, і што мы можам апынуцца негатовымі, папярэджаньне пра тое, што кожнаму зь нас дадзена досыць, каб прынесьці плён у радасьць Госпаду і ў выратаваньне сваёй душы, і гэты плён бясконца просты: будзь чалавекам, і будзеш ты здольны прыняць Госпада.

Удумайцеся ў гэтыя словы — гэта шлях просты, а разам з тым, у канцы яго стаіць суд, ад якога нічога нас выратаваць не можа, бо таму, хто апынецца нявартым свайго званьня чалавека, няма шляху ў Царства, дзе мы закліканы быць падобнымі Самаму Богу. Амін.