Ерась Filioque

Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέο

Η αίρεση του Filioque

Мітрапаліт Наўпакцскі і сьв. Уласія Ерафей

Ерась Filioque

Filioque – асноўныя адрозьненьні

Адным зь асноўных адрозьненьняў паміж праваслаўнымі і франка-лацінянамі зьяўляецца вучэньне аб Сьвятым Духу, так званае Filioque. Франка-лаціняне дадалі ў Сымбаль веры гэтую фразу таму, што нібы Сьвяты Дух зыходзіць ад Айца і ад Сына (Filioque), скажаючы такім чынам слова Хрыста і вучэньне Айцоў Царквы, як яно было выяўлена саборна на II Сусьветным Саборы і на іншых Саборах. На гэтым пункце была засяроджаная анціерытычная палеміка шматлікіх Айцоў. Тут я нагадаю галоўным чынам аб трох вялікіх Сьвяцільніках, гэта значыць сьвц. Фоціе Вялікім, сьвц. Рыгоры Паламе і сьвц. Марку Эфескам Яўгеніку.

У заходняй частцы аб'яднанай Рымскай імпэрыі вельмі рана пачала разьвівацца вучэньне аб тым, што Сьвяты Дух зыходзіць ад Айца і ад Сына, тым самым руйнавалася унутратраічнае стаўленьне паміж Асобамі Сьвятой Тройцы. Аднак, з цягам часу, гэтая тэма ў канчатковым выніку стала цэнтральным пунктам адрозьненьня Заходняй “Царквы” ад Усходняй Царквы. Мне жадалася бы адзначыць некалькі характэрных пунктаў у якіх выяўляецца зацятасьць папізму ў ерэтычным вучэньні.

Калі ў 1054 г. кардынал Гумбэрт паведамляў таце аб тым, што ён паклаў на пасад Сьвятой Сафіі Канстанцінопальскай падчас Боскай літургіі лібеліўм, у якім выказвалася анафэма Патрыярху і усім праваслаўным як ерэтыкам, галоўным жа асуджэньнем Патрыярха і праваслаўных было тое, што яны пасеялі мноства жыціцаў і “як духазмагары і багаборцы выключылі з Сымбаля веры сыходжаньне Духу і ад Сына”. Гэта значыць нас асуджалі за тое, што мы выдалілі гэтую фразу з Сымбаля веры, які усталяваў II Сусьветны сабор!!

Некаторыя сьцьвярджаюць, што гэтыя анафэмы сышлі ў мінулае і, такім чынам, не існуе праблемы. Вядома, усё ж праблема існуе таму, што толькі простай дзеяй выдаленыя анафэмы, але не выдаленая ерась Filioque, якая пазьней нават вельмі узмацнілася.

Найвялікшы багаслоў папістаў Тамаш Аквінскі, якога завуць Doctor angelicus абараняе гэтую ерась. У адным з зацемак на гэтае вучэньне ён піша: “Такім чынам чыньнік Сьвятога Духу зьяўляецца агульным Айцец і Сын”. І у іншай зацемцы ён піша: “Айцец і Сын зьяўляюцца адзіным чыньнікам Сьвятога Духу”. І ён працягвае: “Хоць гаварылася, што Сьвяты Дух зыходзіць толькі ад Айца, але не выключаецца і Сын у гэтым сыходжаньні”.

Усе спробы для злучэньня "Цэркваў" пасьля схізмы 1054 г. мелі сваім цэнтральным пытаньнем ерась Filioque, з тым адрозьненьнем, што праваслаўныя прапаноўвалі выключыць даданьне з вучэньня Сымбаля веры, у то час як лаціняне няўхільна і моцна утрымлівалі гэтае вучэньне і вядома ж сьцьвярджалі, што праваслаўныя прыбралі з Сымбаля веры гэтую фразу. Паказальным зьяўляецца тое, што на Саборы ў Ліёне ў 1274 г.. і на Саборы Фэрара-Фларэнтыйскім 1438-39 г.г. Filioque было цэнтральным пытаньнем гутарак і вядома жа пазьней пасьля аказанага ціску і гвалты разглядалася ў праваслаўных як неабходнае для выключэньня, як аб гэта казаў сьвц. Марк Яўгенік. Але і усё імкненьні праваслаўных прывесьці лацінян да праваслаўнай веры напіхваліся на іх дагматычнае вучэньне аб Filioque.

Такім чынам, схізма паміж двума Цэрквамі адбылася з-за ерасі Filioque, і па гэтай падставе Генадзь Схолары казаў: “Схізма вядома жа адбылася з-за дадаткі ў Сымбаль, зьяўляецца годным вярнуць лацінян праз агіду ад дадатку”. І Айцы Царквы сьцьвярджаюць, што немагчыма вярнуць Папізм у Праваслаўную Царкву ад якой ён адпаў, калі ён не адмовіцца ад ерасі Filioque.

Багаслоўскае аспрэчваньне Filioque

Давайце жа зьвернем нашу увагу на асноўныя пункты ерасі Filioque, каб выявіць вялікую важнасьць гэтага пытаньня.

1) Паводле рашэньня III Сусьветнага сабора нельга дадаваць або выдаляць ні аднаго словы зь ужываемага Сымбаля веры. І вядома Сымбаль Нікея-Канстанцінопальскі прызнаецца, таму што кожны Сабор прызнаў рашэньні папярэдняга Сабору.

2) Пытаньне аб Сьвятой Тройцы зьяўляецца таямніцай, якую немагчыма зразумець чалавечай лёгікай. Толькі догмат аб таямніцы Сьвятой Тройцы мы можам зразумець, але не таямніцу. Гэта азначае, што знаходзімся ў стане даверу багаадкрытым словам Хрыста, не падвяргаючы іх дасьледаваньню розумам.

3) Хрыстос нам адкрыў сувязь Асоб Сьвятой Тройцы. Апосталы дасягнулі асабістага бачаньня ў дзень сьвятой Пяцідзесятніцы. Такім чынам таямніца Сьвятой Тройцы зьяўляецца пытаньнем адкрыцьця Самога Бога а не адкрыцьця чалавека. Гэтае адкрыцьцё чалавек атрымаў “аднойчы” у дзень сьвятой Пяцідзесятніцы (пасл. Юды, 3). Сьвятыя на працягу стагодзьдзяў удзельнічаюць у гэтым адкрыцьці, якое яны успадкавалі ад Апосталаў у дзень Пяцідзесятніцы. Аб гэтым гаворыцца таму, што лаціняне разьвілі цікаўную тэорыю, што з цягам стагодзьдзяў мы лепш пачынаем разумець і паглыбляцца ў Адкрыцьцё. Гэта мае непасрэдную сувязь са схалястыкай. У Праваслаўі гаворыцца, што догмат таямніцы Сьвятой Тройцы перажываюць тыя, якія спасьцігаюць Адкрыцьцё і яго выяўляюць адпаведна патрэбам кожнае эпохі.

4) Хрыстос адкрыў, што Бог Слова нарадзіўся і Сьвяты Дух зыходзіць ад Айца. Такім чынам, Айцец зьяўляецца ненароджаным, Сын зьяўляецца народжаным і Сьвяты Дух зьяўляецца сыходзячым. Асобы Сьвятой Тройцы валодаюць агульнай сутнасьцю, або прыродай, а не агульнымі асабістымі уласьцівасьцямі, якія іста – ненароджанасьць, народжанасьць і сыходжаньне. Блытаніна паміж уласьцівасьцямі руйнуе сувязі Асоб Сьвятой Тройцы. Калі б Сьвяты Дух зыходзіў і ад Айца і ад Сына, тады адбылося бы наступнае: Сын павінен нарадзіцца ад Айца і Сьвятога Духа, у адваротным выпадку Сьвяты Дух быў бы ніжэй, паколькі была бы складзеная дуада (Айцец-Сын). Калі бы было так, то для таго, каб і Сьвяты Дух быў раўназначны іншым асобам, неабходна, каб і зь Яго адбывалася нешта, але ў такім разе зьнік бы Траічны Бог, паколькі уводзіцца чацьвёртая асоба.

5) Застаючыся вернымі слову Хрыстову, мы кажам, што Бог Слова нараджаецца ад Айца і Сьвяты Дух зыходзіць ад Айца (Ян. 15:26). Аднак, мы не можам зразумець, як Ён нараджаецца і чаму так адбываецца. Да гэтага пытаньня мы падыходзім апафаціческі. У дадзеным выпадку мы маем патрэбу ў так званым апафаціческам багаслоўі. Што датычыцца Бога, то мы прызнаем, “што Ён ёсьць”, гэта значыць што Ён існуе, але мы не разумеем наколькі “Ён ёсьць” сутнасьць, настолькі і "хто ёсьць" асоба. Выяўныя уласьцівасьці, ненароджанасьць Айца, народжанасьць Сына, сыходжаньне Сьвятога Духа, зьяўляюцца выявай існаваньня, гэта значыць зьяўляецца выявай спосабу з дапамогай якога існуюць Асобы.

Такім чынам Сьвяты Дух зыходзіць ад Айца і пасылаецца праз (διὰ τοῦ Ὑιοῦ) Сына. На грэцкай мове іншым зьяўляецца сыходжаньне і іншым спасланьне. Спасланьне не зьяўляецца выяўнай уласьцівасьцю, не зьяўляецца выявай існаваньня, але місіяй. Сыходжаньне жа зьяўляецца выяўнай уласьцівасьцю, выявай існаваньня Сьвятога Духу, у то час як спасланьне зьяўляецца місіяй і зьявай у сьвеце, якое адбываецца праз Сына, як і Сын увасабляецца праз Сьвяты Дух. Як учалавечываньне Бога Слова сродкам (διὰ) Сьвятога Духу не атаясамляецца з чыньнікам нараджэньня Бога Слова ад Айца, так сапраўды і спасланьне Сьвятога Духу праз (διὰ) Хрыста не атаясамляецца з сыходжаньнем Сьвятога Духа ад Айца.

6) Сьвц. Рыгор Палама і сьвц. Марк Эфескій разумеюць місію і спасланьне Сьвятога Духу праз Сына як гэта становіцца відавочным пры знаёмстве з некаторымі старажытнымі сьвятаайцоўскімі тэкстамі, у сэнсе зьявы Сьвятога Духу ў сьвеце па энэргіі і ў часе. Гэта значыць, іншым зьяўляецца прадвечнае па сутнасьці сыходжаньне Сьвятога Духу, якое зьдзяйсьняецца толькі ад Айца, і іншым зьяўляецца зьява па энэргіі ў часе Сьвятога Духа, якое зьдзяйсьняецца ад Айца праз Сына, або нават ад Айца і ад Сына. Гэтае малаважнае адрозьненьне, якое зьяўляецца істотным, не зразумелі лаціняне і нанава тлумачаць адпаведныя тэксты.

7) Самыя асноўныя адрозьненьне паміж Праваслаўем і Папізмам выяўляецца ў пытаньні аб сутнасьці і энэргіі Бога. Мы, праваслаўныя, верым, што паколькі сутнасьць Боская зьяўляецца нярэчывай, то і энэргія Яго зьяўляецца нярэчывай. Сутнасьць не існуе без энэргіі-дзеяньні. Калі сутнасьць зьяўляецца нярэчавай, то нярэчавай зьяўляецца і яе дзеяньне-энэргія, і калі сутнасьць зьяўляецца рэчавай, то рэчавай зьяўляецца і яе дзеяньне-энэргія. Тамаш Аквінскі і сучасныя папскія багасловы вераць у actus purus (чыстае дзеяньне). Гэта значыцца ён лічыць, што нярэчывая энэргія-дзеяньне абсалютна асацыюецца з чыстым дзеяньнем Бога і чалавек не можа прыйсьці да зносін і сувязі з Богам з дапамогай actus purum, але з дапамогай рэчавай энэргіі Бога. Такім чынам у Бажаство лаціняне уводзяць рэчавыя энэргіі, што ў рэчаіснасьці робіць немагчымым выратаваньне чалавека, паколькі яно не можа быць дасягнутае з дапамогай рэчавых энэргій.

Калі хто-небудзь выявіць уважлівасьць, то ён пераканацца ў тым, што абмеркаваньне пытаньня аб сыходжаньні і спасланьні Сьвятога Духа мае дачыненьне да пытаньня аб сутнасьці і энэргіях-дзеяньнях Бога. Характэрна тое, што дыялёг паміж сьвц. Рыгорам Паламай і схалястам Варлаамам пачаўся з filioque і адразу жа перайшоў да пытаньня аб тым, ці зьяўляецца энэргія-дзеяньне Бога нярэчывым або рэчавым.

8) Гісторыя увядзеньня filioque вельмі цікавая. Дасьледаваньні, якія былі зробленыя прафэсарам протапрэсьвітэрам Янам Раманідзісам,асьвятлілі гістарычныя падзеі. Ён лічыў, што filioque выкарыстоўвалася франкамі супраць рымлян, як заходняй, так і усходняй частак адзінай Рымскай імпэрыі. Рымскія праваслаўныя папы гераічна супрацівіліся уводзінам filioque у Сымбаль веры. У канчатковым выніку яно было унесяна, калі ў першы раз на катэдру Старажытнага Рыму узышоў італа-франкскі папа Бенедыкт VIII (1009-1014). Заходнія і усходнія рымляне ў IX ст. былі праваслаўнымі і змагаліся з франкамі як інаслаўнымі. Схізма адбылася не паміж Рымскімі Папамі і Рымскімі Патрыярхамі, але паміж Рымскімі Папамі-Рымскімі Патрыярхамі зь аднаго боку і франкамі ерэтыкамі – зь іншага.

9) На Фэрара-Фларэнтыйскім саборы сьвц. Маркам Яўгенікам былі даказаныя праваслаўныя погляды. Падпісаньне уніі прысутнымі праваслаўнымі за выключэньнем сьвц. Марка Яўгеніка і некаторых іншых, было прадуктам і вынікам ціску і цяжкіх акалічнасьцяў той эпохі. У выніку унія не перамагла па двух чыньнікам. Па-першае, таму што наступныя саборы яе асудзілі, а па-другое, таму што народ аказаў супраціў, але не таму, што ён быў па-багаслоўску недасьведчаным, але таму, што быў досыць адукаваны адносна здрады, якая было зьдзейсьнена. Гэта паказвае, што гутаркі неабходна праводзіць у духу узаемнай павагі, а не з дапамогай палітычных ціскаў і тэндэнцый.

10) У выніку выкарыстаньне розных тэрмінаў, якія паўсталі ў заходнім багаслоўі, робіцца сродкам для таго, каб зразумець з дапамогай дакладнага слова пытаньні, якія адносяцца да баганатхнённаму багаслоўю. Гэта зьяўляецца выразам схалястыкі, якая не можа адрозьніць абмежаваныя тэрміны розуму, і тэрміны, якія будуць нараджацца як катафатычным, так і апафатычным багаслоўем. Але нават розныя тэрміны стварылі ў заходнім багаслоўі нейкі цэльны лад мысьленьня, якія толькі спараджае сапраўдны праблематызм. Таму розная дагматычная тэрміналёгія ў рэчаіснасьці зьвязаная зь адмаўленьнем або пераацэньваньнем праваслаўнага ісахізму, паводле аналізу сьвц. Рыгора Паламы, які зьяўляецца падставай праваслаўнага багаслоўя і духоўнага жыцьця.

Такім чынам, вытлумачэньне тэрмінаў, якія выкарыстоўваліся з цягам часу не зьяўляецца толькі тэмай навуковага аналізу, але умовамі для адкрыцьця праўдзівага ісахізму і жыцьцём ім.

http://www.egolpio.com/PAPISMOS/filioque.htm

ВІЗЫТ ПАТРЫЯРХА ЯК ПРАВЕРКА НА НАШУ ВАШЫВАСЬЦЬ

Як і кожны законапаслухмяны украінскі грамадзянін, я лічу крымінальным злачынствам якія бы то ні было прэтэнзіі на тэрытарыяльную цэласнасьць сваёй дзяржавы. Я лічу, што людзі, якія сьвядома правакуюць канфлікты на рэлігійнай або палітычнай глебе, абавязаныя несьці за гэта крымінальную адказнасьць, незалежна ад сваіх пасад альбо рознага роду імунітэтаў, ад якіх сілаю і уладай дзяржавы Украіна яны могуць быць вызваленыя. Так што калі візы Патрыярха можа мець палітычную глебу, то яго варта і разглядаць уласна як палітычная падзея, падрыхтаванае вызначанай выявай з вызначанай мэтай. Адпаведна сёньня кантроль над гэтым візытам павінен ажыцьцяўляцца, хутчэй, службай бясьпекі Украіны, чым украінскімі рэлігійнымі дзеячамі. І менавіта супрацоўнікі якія адпавядаюць органаў абавязаныя камэнтаваць візыты такога плян. Гэта першае.

Што жа дакранаецца пэўна самога візыту. Безумоўна, як кіраўнік сваёй Царквы, Патрыярх Кірыла мае поўнае права наведваць сваіх вернікаў і маліцца з імі. Ізноў жа мы, як суцэль дэмакратычная і цывілізаваная дзяржава (не ў крыўду Расеі будзь сказанае), павінны падаць яму такую магчымасьць. Раней мы гэта рабілі ў стаўленьні былога рымскага япіскапа Яна Паўла II. А летась – у стаўленьні Сусьветнага Патрыярха Варфаламея і нябожчыка папярэдніка самога Кірылы на маскоўскім патрыяршым пасадзе. Але, як кажуць, тут ёсьць адно "але". Маскоўскі Патрыярх павінен разумець, што ён едзе не да сабе дадому, а ў гасьцях трэба сябе паводзіць адпаведна статуту госьця.

Па кожнай нагодзе я нагадваю суразмоўцам, што наша Царква – УАПЦ - вядзе на афіцыйным узроўні багаслоўскі дыялёг з Маскоўскім патрыярхатам. Гэты дыялёг мы разглядаем як вялікі пазытыўны фактар у рашэньні пытаньня вылячэньня украінскага расколу. Нам бы не жадалася, каб візы Патрыярха Кірылу спыніў гэтае супрацоўніцтва.

Хіба што Яго сьвятасьць прывязе нам Томас аб аўтакефаліі, які і ў гэтым выпадку таксама не будзе кананічным, паколькі гэта мы павінны даваць ім яго, а не яны нам. Таму што Кіеўская Царква зьяўляецца маці для Маскоўскай. Гэта аксіёма, якая нават не абмяркоўваецца разумнымі людзьмі.

У той жа час нават сярод вернікаў нашай Царквы маецца значная частка духавенства і парафіян, якая асуджае імпэрскія амбіцыі Масквы, што імкнецца праз царкоўныя пытаньні вырашаць уласныя палітычныя праблемы. Такім чынам, нават калі наша герархія аднагалосна падтрымае гэты заклік, то не факт, што народ не выступіць супраць яго. Першым чынам, мы шукаем хрысьціянскай любові і аднадумства. Жадаецца данесьці людзям простую і відавочную ісьціну аб тым, што праблемы нашы паўсталі не толькі з-за вонкавых ворагаў, а і ў выніку уласных асабістых недахопаў.

Ужо шмат гадоў каталікі Расеі не могуць дачакацца візыту ў сваю краіну Папы Рымскага, паколькі супраць гэтага катэгарычна выступае Маскоўская патрыярхія. Усе матывы адмовы ў візыце зводзяцца да таго, што нібы такі візы прынясе людзям больш злога, чым дабра, пасее варожасьць паміж праваслаўнымі і каталікамі адзінай Расійскай Фэдэрацыі. І вось, датычна ліпеньскага візыту Патрыярха Кірылы я бы мог сказаць нешта падобнае. Пасьля апошніх газавых канфліктаў, якія, дарэчы, яшчэ не спыніліся, паміж нашымі народамі сёньня склаліся вельмі няпростыя адносіны. Я ужо не кажу аб Крыме, флёце, двухмоўі і падобных рэчах.

Дык вось, сёньня досыць маленькай іскрынкі, каб гэтае супрацьстаяньне узмацнілася, раскалоўшы паміж сабой не толькі дзьве суседнія краіны, але і само праваслаўнае грамадзтва ў межах Украіны. Баюся, што за гучнымі лёзунгамі тыпу "Не прымеце нашага Патрыярха, не будзе вам і нашага газу" хаваецца крыніца новых рэлігійных і палітычных сутыкненьняў і супярэчнасьцяў. З гэтага пункта гледжаньня візы Патрыярха вельмі небясьпечны. Патрыярх (прынамсі, менавіта гэты) – не толькі уласна рэлігійная асоба, колькі адзін з найуплывовых на сёньня стратэгаў і тактыкаў па выкананьню пляна Крамля.

Я выдатна разумею мэту розных спроб, прадпрымаемых нацыянальна і патрыятычна налаштаванымі коламі, выказаць свая незадаволенасьць заплянаваным візытам. Гэтыя людзі маюць не толькі абгрунтаваную уласную пазыцыю, але і поўнае права на яе, паколькі яны фактычна нясуць адказнасьць за будучыню украінскай Царквы і украінскага народа. Як для нашай мэнтальнасьці, так і з пункта гледжаньня апостальскага разуменьня асноў эклязіялёгіі і рэлігійнага жыцьця менавіта людзі складаюць Царкву. Ні Папы, ні Патрыярхі, ні япіскапы не зьяўляюцца Царквой самі па сабе. У нас нават ёсьць строгая кананічная забарона сьвятарам служыць літургію ў пустым храме. Царква – гэта, першым чынам, народ Божы. І калі яго ігнараваць, то мы немінуча упадзем у ерась і адмаўленьне самой прыроды Цэрквы. Саборнапраўнасьць – гэта падмурак і адна з найболей характэрных рыс украінскай Царквы. Таму што народ – гэта голас Царквы.

Што жа датычыцца канкрэтна прэс-канфэрэнцыі ў УНІАНі, то мне здаецца, я ведаю, за чый рахунак быў гэты банкет і каму выгодна прапагандаваць нянавісьць паміж людзьмі. Сёньня ў нашай краіне шмат складаных праблем у адносінах з расійскай Царквой, якія варта бы вырашыць у першую чаргу. Пры гэтым падкрэсьліваю, вельмі шматлікае ў рашэньні гэтых праблем залежыць ад самога народа. Не ад міністраў, дэпутатаў, не ад так званай інтэлігенцыі. Вырашыце іх, гэтыя пытаньні, і вы выразна усьвядоміце, што гэты “кароль” зусім не страшны, а голы.

Скажыце, што страшней для нашага народа: калі ў дзяржаве існуюць тры Ўкраінскія Цэрквы або візыт палітычнага дзеяча ў куколі? Няўжо гэта нармалёва, баяцца гэтага візыту? Для чаго "на законных падставах" падманваць народ, завучы чорнае белым, а белае – чорным? Жадаеце змагацца з Маскоўскім Патрыярхам? Змагайцеся за то, каб Рускай Праваслаўнай Царкве ва Ўкраіне вярнулі яе гістарычны назоў, а Ўкраінскай Царквы пакінулі сваё. А то народ ходзіць ашуканы.

Жадаеце змагацца? Змагайцеся за тое, каб улада вярнула нашаму народу нашы сьвятыні – Пачаеўскую і Кіева-Пячорскую лаўры. Гэтыя рэчы на самай справе важнейшыя, чым бессэнсоўнае пікетаваньне Патрыярха Кірыла. Калі мы, украінцы, самі зможам абараніць свае правы ва уласнай хаце, то нам ніхто не будзе страшны – ні Кірыла, ні Бенядыкт. Калі мы сёньня будзем паважаць самі сябе, не даваць суседзям-дабрадзеям пляваць сабе ў талерку, то ў нас зьявіцца будучыня. А калі зьмірымся, будуць нам пляваць і далей. Маскве гісторыю пад сябе перапісваць нескладана: маецца больш за 70-летні досьвед.

Усё справы, тым больш царкоўныя, трэба рабіць цывілізавана і са страхам Боскім. Расея дагэтуль лічыць, што чыньнік сьмерці Алексія II зьвязаны менавіта з яго фатальным кіеўскім візытам. І хоць асабіста я не адважыўся бы так сьцьвярджаць, усё ж буду досыць цынічны для таго, каб зрабіць выснову: Кірыла так хутка не выйдзе з гульні. Сьмяротны бой, які прайграў яго папярэднік, зараз ужо ён павінен канчаткова выйграць. Прычым выключна і толькі з абсалютнай перавагай. Уладаньне фармальным тытулам ён, вядома жа, не памяняе на уладаньне рэальнай уладай над Кіевам. І аб гэтым неабходна памятаць усім, хто заве сябе праваслаўнымі. І тым больш усім, хто заве сябе украінцамі.

Пратаярэй Яўген Заплетнюк

http://uaoc.net/?p=2730

ЗАЯВА КІРАЎНІКА УКРАІНСКАЕ АЎТАКЕФАЛЬНАЕ ПРАВАСЛАЎНАЕ ЦАРКВЫ МІТРАПАЛІТА МЯФОДЗІЯ АДНОСНА ВІЗЫТУ ВА ЎКРАІНУ ПАТРЫЯРХА МАСКОЎСКАГА І ЎСЁЙ РУСІ

З 27 ліпеня па 5 жніўня гэтага году па запрашэньню Кіраўніка Сьвяцейшага Сыноду УПЦ ва Ўкраіну прыбывае Сьвяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсёй Русі Кірыл. Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква з належнае пашанай ставіцца да ЎПЦ пад амафорам Сьвяцейшага Мітрапаліта Ўладзіміра. Мы паважаем жаданьне і права сьвятакіраўніцтва і вернікаў гэтае Царквы запрасіць ва Ўкраіну Сьвяцейшага Патрыярха Маскоўскага і падзяліць з ім радасьць малітвы і зносін.

З агляду на гэта, Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква заклікае сьвятароў і вернікаў нашай Царквы з разуменьнем і талерантнасьцю паставіцца да высокага царкоўнага госьця, які вандруе па Ўкраіне. Будзем гасьцінымі! Устрымаемся ад любых дзеяў, якія здольны разбурыць занадта слабы канфэсійны мір ва Ўкраіне.

Япіскапат, сьвятарства і вернікі Ўкраінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы пакладаюць надзею на гэты візыт Сьвяцейшага патрыярха Кірыла, які толькі нядаўна стаў кіраўніком Рускай Праваслаўнай Царквы. Мы молімся, каб гэта пілігрымка да Сьвятой Кіеўскай Зямлі зрабілася для новага Кіраўніка Рускай Царквы крапкай адліку для вырабленьня новай – вольнай ад ідэалягічных стэрэатыпаў – погляду Маскоўскага Патрыярхату адносна ўкраінскага царкоўнага пытаньня. Мы спадзяемся, што знаходзячыся ва Ўкраіне і размаўляючы з нашымі суайчыньнікамі, Сьвяцейшы Патрыярх Кірыл здолее асабіста пераканацца ў тым, што адзіным рэальным шляхам пераадоленьня расколу ёсьць поўны міжюрысдыкцыйны дыялёг і стварэньне ва Ўкраіне адзінай Памеснай Праваслаўнай Царквы.

Мы глыбока шануем Сьвяцейшага Мітрапаліта Ўладзіміра, цэнім яго самаахвярную працу з вылячэньня царкоўнага падзелу і заўсёды памятаем словы сьветлай памяці Сьвяцейшага Патрыярха Мсьціслава адносна паўнаты ЎАПЦ: “калі Вы жадаеце незалежнасьці і еднасьці Ўкраінскай Царквы, тады вядзіце перамовы з мітрапалітам Уладзімірам”. Адначасна мы ўпэўнены, што пераадоленьня падзелу зробіцца магчымым тады, калі мы адмовімся тлумачыць еднасьць Царквы выключна ў адміністрацыйным аспэкце, калі мы зразумеем, што поўная кананічная незалежнасьць – гэта не падзел праваслаўных народаў Украіны і Расеі, а, наадварот, аптымальны варыянт аб’яднаньня ўсіх праваслаўных хрысьціян Украіны вакол агульнай Еўхарыстычнае Чары.

Бог стварыў гэты сусьвет разнастайным. У ім няма аднолькавых народаў альбо культур. І ў гэтым каштоўнасьць сусьвету ў вачах Боскіх. Мы ўсе адрозьніваемся адзін ад аднаго, але нас аб’ядноўвае Хрыстос і Ягоная Царква, прынцыпам жыцьця якой ёсьць “адзінства ў разнастайнасьці”. Таму мы заклікам Рускую Праваслаўную Царкву і расейскі народ цалкам да дыялёгу і павагі да нашага культурнага, царкоўнага і дзяржаўнага сувэрэнітэту.

Украінская Царква ёсьць прамым і непасрэдным спадкаемцам Царквы Кіеўскай Русі. Мы – спадкаемцы дабраслаўленьня сьвятога апостала Андрэя Першпакліканага і і Хросту сьвятога князя Ўладзіміра. Апрача таго, старажытная Ўкраінская Царква зьдзясьняе сваё служэньне сярод народу, які ў працяг тысячагодзьдзяў стварыў уласную культуру і ўласныя дзяржаўныя традыцыі. Мы жывем ва ўласнай дзяржаве – дзяржаве, якая была дадзена нам Самім Богам, паколькі мы атрымалі яе як падарунак, мірным і бязкроўным шляхам. Гэта, і шмат іншых падстаў, сьведчыць аб тым, што наша прага поўнай кананічнае незалежнасьці – не наша прымха альбо выява ўладалюбасьці, а законнае жаданьне, што цалкам адпавядае кананічнае традыцыі Царквы.

Мы не прагнем, каб наша царкоўная незалежнасьць прынізіла веліч Расейскай Царквы. Аўтакефалія не ёсьць для нас сынонімам вядомага лёзунга М. Хвалявога “гэць ад Масквы!” Мы не разглядаем аўтакефалію як інстытут падзелу альбо аддзяленьня. Мы прагнем еднасьці. Мы жадаем, каб кананічна прызнаная праваслаўным сьветам адзіная Памесная Праваслаўная Царква зрабілася для нашага народу тым сьвятым асяродкам, вакол якога аб’яднаецца Правабярэжная і Левабярэжная Ўкраіна.

Ідэя стварэньня Кіеўскага Патрыярхату нарадзілася не ў 1992 годзе, калі ад УПЦ аддзяліўся Мітрапаліт Філарэт. Гэта ідэя крочыць яшчэ з часоў сьвяціцеля Іларыёна, аўтара слаўнага “Слова аб законе і дабрыні”, які змагаўся за незалежнасьць Кіеўскай Царквы і стварыў арыгінальную філязофскую канцэпцыю падобнай незалежнасьці. Гэта ж ідэя надыхала праваслаўную грамаду Ўкраіны ў часы сьвяціцеля Пятра Магілы. Менавіта ёй надыхала і пакаленьне растрэляных герархаў, што змагаліся за царкоўную незалежнасьць у 20-30 гадах мінулага стагодзьдзя.

Царква і яе герархі мусяць стаяць па-за палітычнымі працэсамі. І мы прагнем, каб Царква зьяўлялася вольнай ад сьвецкай ідэалёгіі і ўплыву, каб у ёй не было падзелаў на палітычным альбо нацыянальным грунце. Аднак мы перакананыя, што аб’яднаць праваслаўных хрысьціян Украіны ў ХХІ стагодзьдзі здолее толькі Памесная Царква – раўнапраўная Царква – Сястра ў сям’і Памесных Праваслаўных Цэркваў.

Больш трэці праваслаўных парахфій ва Ўкраіне сёньня належыць УПЦ Кіеўскага Патрыярхату і Ўкраінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царкве. Гэта каля пяці з паловай тысяч парахфій. І хоць, на жаль, сёньня аўтакефалію нашай Царквы не прызнаў праваслаўны сьвет, працэс росту незалежнага Ўкраінскага Праваслаўя не спыняецца. Ігнараваць погляд грамад, рабіць выгляд, што нас не існуе альбо што наша існаваньне абумоўлена міфічнае падтрымкай дзяржавы альбо палітычных сіл, магчыма толькі сьвядома не жадаючы бачыць жыцьцё такім, якім яно ёсьць. Украінскі аўтакефальны рух нарадзіўся ў неспрыяльных умовах былога СССР. Мы існавалі і будавалі сваё царкоўнае жыцьцё ў працягу ўсіх гадоў украінскай незалежнасьці, не зважаючы на палітычныя абставіны, якія часта былі ў край неспрыяльнымі для царкоўнага руху за аўтакефалію, і, у прыватнасьці, для Ўкраінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы.

Мы разумеем складанасьць становішча ва Ўкраінскай Праваслаўнай Царкве, дзе сёньня існуюць як прыхільнікі, так і праціўнікі поўнай кананічнай незалежнасьці. Больш таго, памятая досьвед 1992 года, мы лічым, што ўсе рашэньня адносна кананічнага статусу Ўкраінскае Царквы маюць прымацца япіскапатам саборна і без зьнешняга ціску. Аднак, мы заклікаем Сьвяцейшага Патрыярха Кірыла і япіскапат Рускай Царквы адказна паставіцца да пытаньня расколу ва Ўкраіне. Кожны дзень, пакуль трывае канфлікт паміж Маскоўскім Патрыярхатам і ўкраінскім аўтакефальным рухам, у нашай краіне памнажаецца колькасьць пратэстанцкіх грамад. Так званыя намінальныя праваслаўныя расчароўваюцца ў падзеленым праваслаўі і пераходзяць да пратэстанцкіх грамад. Украіна паступова ўваходзіць у час найноўшай рэфармацыі. Найблізкім часам пратэстанцкая дэнамінацыі ўжо здолеюць скласьці новую рэлігійную большасьць у краіне. А мы, падзеленыя і пасвараныя праваслаўныя герархі, да сёньня не здольныя прыйсьці да агульнага погляду на будучыню Праваслаўнай Царквы ва Ўкраіне.

У такіх умовах мы не маем маральнага права адкладаць дыялёг і аб’яднаньне на будучыню. Працэс кансалідацыі Ўкраінскага Праваслаўя мусіць распачацца неадкладна. Інакш кожны з нас будзе несьці адказнасьць за тое, што на мяжы тысячагодзьдзя праз падзел Праваслаўнай Царквы Ўкраіна згубіць сваю праваслаўную ідэнтычнасьць. Украіна стамілася ад царкоўных падзелаў і барацьбы амбіцый. Сёньня надышоў час аб’яднаць намаганьні дзеля таго, каб Украіна засталася краінай з праваслаўнай культурнай традыцыяй. Мы чакаем, што візыт Сьвяцейшага Патрыярха Кірыла ва Ўкраіну дапаможа нам на новым узроўні працягнуць дыялёг аб будучыне Ўкраінскай Царквы. Спадзяемся, што гэты візыт паспрыяе дыялёгу і аб’яднаньню Ўкраінскага Праваслаўя. Бачачы ў Сьвяцейшым Кірыле постаць, якая мае значны ўплыў на сучаснае расейскае грамадства, мы спадзяемся, што ён паспрыяе нашым народам вызваліцца ад ідэалягічных абмежаваньняў і будаваць адносіны на грунце ўзаемнай павагі.

+ Мяфодзій

Кіраўнік Ўкраінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы.

Кіеў, 20 ліпеня 2009 л.Б.

http://uaoc.net/?p=2683

ВОЛЬНЫ ЛІСТ КІРАЎНІКА УАПЦ МІТРАПАЛІТА МЯФОДЗІЯ ПАТРЫЯРХУ УПЦ КІЕЎСКАГА ПАТРЫЯРХАТУ ФІЛАРЭТУ

Зьвярнуцца да Вас з гэтым лістом мяне прымусіла публікацыя ў часопісе “Український Тиждень” (нумар №10 (71) ад 13.03.2009 г.), дзе Вы ў першыню за апошні час публічна пракамэнтавалі зьмест перамоў УПЦ КП з Усяленскім Патрыярхатам летам мінуўшага году. Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква жыцьцёва зацікаўлена ў аб’яднаньні ўкраінскага праваслаўя на падмурку поўнай кананічнае незалежнасьці (аўтакефаліі) і робіць усё да яе залежнае, каб гэтае аб’яднаньне адбылося.

Аднак, абапіраючыся на пазыцыю нашых папярэднікаў – дабрашчаснай памяці Сьвяцейшых Патрыярхаў Мсьціслава, Уладзіміра і Зьміцера, мы лічым, што мэтай аб’яднаньня мусіць быць не толькі фактычная аўтакефалізацыя Ўкраінскае Царквы, а і ўваход яе да супрычасьця з сусьветным праваслаўем. Згода Яго сьвятасьці сьвяцейшага Патрыярха Варфаламея наведаць Украіну з нагоды сьвяткаваньня 1020 угодкаў хросту Кіеўскае Русі напоўніла нас і мільёны нашых суайчыньнікаў надзеяй на тое, што канчатковае стварэньне кананічна прызнанай Адзінай Памеснае Праваслаўнае Царквы можа адбыцца ўжо пры нашым жыцьці.

Мы спадзяваліся, што візыт Сусьветнага Патрыярха адчыніць герархіі нашых Цэркваў персьпэктыву кананічнага вызнаньня ў блізкай будучыні. Спадзяваліся, што зважаючы на канструктыўную пазыцыю аўтакефальнага руху ва Ўкраіне, Сьвяцейшы Патрыярх Варфаламей па бацькоўскі прапануе нам мадэль пераадоленьня кананічнае крызы. Аднак, не з віны Ўкраінскае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы, перамовы з прадстаўнікамі Сусьветнае Патрыярхіі былі зарваныя, а царкоўны рух за аўтакефалію ва Ўкраіне зазнаў маштабнае паражэньне.

Маючы клопат аб інтарэсах незалежнага ўкраінскага праваслаўя, мы лічылі і лічым некарысным публічна выказваць вядомыя нам факты аб зьмесьце перамоў з прадстаўнікамі Усяленскага патрыярхату. Ваша і інтэрв’ю “Українському Тижню” зьмяніла становішча, і сёньня мы вымушаны публічна пракамэнтаваць тыя факты, што ўжо апублікаваны Вамі. Напрыклад, як Вы сьцьвярджаеце ў дадзеным інтэв’ю, прадстаўнікі Сусьветнага Патрыярхату прапанавалі ЎПЦ КП наступныя ўмовы выхаду з кананічнай ізаляванасьці:

· часовая адмова ад статусу Патрыярхату;

• уваходжаньне да юрысдыкцыі Сусьветнага Патрыярхату з мэтай атрыманьня Томасу аб аўтакефаліі ў будучыні;

· Фармаваньне кананічных кіруючых ворганаў Украінскае Царквы ў юрысдыкцыі Сусьветнага Патрыярхату з дабраслаўленьня Сусьветнага Патрыярха (у прыватнасьці, абраньне Кіраўніка Царквы актам Сусьветнага Патрыярха з трох альтэрнатыўных кандыдатур, які высоўвае ўкраінскі япіскапат).

Крытыкуючы гэтыя, агучаныя прадстаўнікамі Канстанцінопаля, умовы, Вы трапна заўважылі, што прапанаваныя зараз Украінскае Царкве кананічныя права пад амафорам Сусьветнага Патрыярха значна саступаюць тым правам, якімі Кіеўская Мітраполія гістарычна карысталася ў складзе Сусьветнага Патрыярхату і сукупнасьці кананічных правоў сучаснае ЎПЦ у складзе Маскоўскага Патрыярхату. Мы таксама згодны з Вамі ў тым, што прапанаваная Канстанцінопалем мадэль пераадоленьня крызы (прынамсі, у той форме, як яе апісана ў Вашым інтэрв’ю) не ёсьць аптымальнай і не можа разглядацца намі як канчатковая мадэль кананічнай арганізацыі.

Аднак, як добра памятаюць тыя, хто знаходзіўся разам з Вамі ў Канстанцінопале напярэдадні візыту Сусьветнага Патрыярха, тады гэтыя ўмовы не выклікалі ў Вас пратэсту.

Таму Ваша пазіцыя сёньня здаецца нам неканструктыўнай і такой, якая абумоўлена выключна асабістымі інтарэсамі. Бо дадзеную мадэль было прапанавана толькі ў якасьці пераходнай да канчатковай кананічнай незалежнасьці Ўкраінскае Царквы – выданьня Томасу аб аўтакефаліі. Нагадаю Вам і іншы факт, а менавіта тое, што дамоўленасьці выразна вызначалі крытэрый, згодна якога ў будучыні аналізавалася гатоўнасьць Украінскае Царквы ў складзе Сусьветнага Патрыярхату да поўнай кананічнай незалежнасьці (аўтакефаліі) – а менавіта, знаходжаньне ў гэтай юрысдыкцыі больш 5 тысяч праваслаўных парахфій ва Ўкраіне.

Паколькі наша Царква таксама брала чынны ўдзел у перамоўным працэсе, з адказнасьцю заяўляем, што, на нашу думку, у ходзе перамоў украінскі бок меў рэальную магчымасьць значна аптымізаваць мадэль кананічнае легітымізацыі УПЦ КП і ЎАПЦ. Аднак дзеля гэтага ўкраінскі бок таксама меўся пайсьці на сустрэчу Канстанцінопалю, а менавіта выканаць галоўную ўмову прадстаўнікоў Сусьветнага Патрыярхату, а менавіта пагадзіцца, што Кіраўнік Украінскае Царквы ў складзе Сусьветнага Патрыярхату абіраўся Сусьветным Патрыярхам з трох прапанаваным украінскім япіскапатам кандыдатур.

Дазволю сябе нагадаць Вам, што прад візытам ва Ўкраіну Сусьветнага Патрыярха ў УПЦ КП з Вашага дабраслаўленьня быў скліканы Архірэйскі Сабор (18.07.08), які надаў Вам права весьці перамовы адносна легітымізацыі герархіі шляхам уваходжаньня Царквы ў склад Сусьветнага Патрыярхату. Гэты Сабор не залучыў япіскапат альбо Сьвяцейшы Сынод УПЦ КП да перамоўнага працэсу альбо выпрацаваньня мадэлі падобнай легітымізацыі. Ён толькі надаў Вам мандат на вядзеньне перамоў. Аднак, надаўшы Вам мандат даверу, япіскапат УПЦ КП спадзяваўся, што Вы выкарыстаеце яго не дзеля абароны ўласных інтарэсаў, а дзеля вядзеньня перамоў у інтарэсах усёй Царквы.

На жаль, гэтага не адбылося. Вы згадзіліся на ўваход УПЦ КП у склад Сусьветнага Патрыярхату, значыцца на часовую адмову ад аўтакефаліі і патрыяршага сану Кіраўніка Царквы. Аднак, калі Вы дазналіся, што абраньне Кіраўніка Ўкраінскае Царквы адбудзецца на альтэрнатыўных умовах, і ў Вас няма стопрацэнтнае гарантыі абраньня на гэтую пасаду, перамовы былі фактычна сарваны.

Чаму менавіта Вы катэгарычна не згаджаліся з гэтай умовай? Бо прынцыповым пытаньнем не ёсьць працэдура абраньня Кіраўніка, а зьмена статусу Царквы (з якой Вы, уласна, згадзіліся). Што датычыцца абраньня Кіраўніка з трох кандыдатур, то хіба кожная з кандыдатур не мела б высоўвацца ўкраінскім япіскапатам? Дазволю сябе нагадаць Вам, Уладыка, што дзеля аблягчэньня працэсу аб’яднаньня пад амафорам Сусьветнага Патрыярха, Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква згадзілася ўстрымацца ад прапанаваньня ўласных кандыдатур. Мы запэўнівалі Вас, што гатовыя на будучых выбарах Кіраўніка зьяднанае Царквы не прапанаваць: а ні кандыдатуру Кіраўніка ЎАПЦ Мітрапаліта Мяфодзія, а ні любой іншай кандыдатуры ад УАПЦ

Такім чынам УПЦ КП мела магчымасьць вылучыць на пасаду Кіраўніка кандыдатуру патрыярха Філарэта і яшчэ двух кандыдатаў з ліку япіскапату УПЦ КП. Аднак, нават гэты варыянт, які цалкам адпавядаў інтарэсам УПЦ КП, быў адкінуты Вамі. Няўжо з ліку япіскапату сучаснае ЎПЦ КП няма ніводнае годнае кандыдатуры, апрача Вас? Няўжо Кіеўскі Патрыярхат існуе толькі дзякуючы Вам? Няўжо за дзесяцігодзьдзя сваёй працы па пабудове УПЦ КП Вы не знайшлі, прынамсі не выхавалі двух годных япіскапаў, якія б былі здольныя працягваць Вашу царкоўную справу?

На жаль, лёгіка Вашых паводзінаў нам цалкам зразумела. Вы проста не жадаеце паступацца сваёй уладай і пасадай. У працэдуры абраньня Кіраўніка Вы пабачылі патэнцыйную пагрозу ўласнай уладзе ў УПЦ КП, якая на сёньня фактычна ёсьць неабмежаванаю. Такім чынам, маючы клопат аб уласнае ўладзе ў Царкве, Вы цалкам перакрэсьлілі магчымасьць кананічнае легітымізацыі й атрыманьня кананічнае аўтакефаліі для Ўкраінскае Царквы ў блізкай гістарычнай будучыне. Свае індывідуальныя інтарэсы Вы паставілі вышэй чым агульнацаркоўныя. Сваю ўласную ўладу атаясамляеце з адзінай магчымасьцю і карысьцю для Ўкраінскае Царквы.

Аднак, ці магчыма Вашу пазіцыю лічыць канструктыўнай? Па чалавечы мы цудоўна разумеем Ваша нежаданьне паступацца ўладай у УПЦ КП, дзе Вы сапраўды ёсьць найбольш дасьведчаным царкоўным адміністратарам. Аднак, ці Вам не здаецца, што атрыманьне кананічнага вызнаньня з боку Канстанцінопаля і супрычасьце з сусьветным праваслаўем зьяўляецца сёньня для УПЦ КП і ЎАПЦ значна большым, чым нашы з Вамі асабістыя інтарэсы.

Наша з Вамі ўлада ў Царкве – не абсалютная і мае часовы характар. І раней ці пазьней, з сваёй уласнай волі, альбо з волі Божай, нам з Вамі давядзецца адысьці ад кіраўніцтва тымі царкоўнымі юрысдыкцыямі, якія мы сёньня ўзначальваем. Таму, ці не варта разам падумаць аб тым, каб дапамагці аўтакефальнаму руху ва Ўкраіне выйсьці з кананічнай крызы, адмовіўшыся ад уласнага кіруючага становішча ў Царкве.

Паспрабуем рэальна ацэніць становішча, у якім мы апынуліся пасьля самаабвяшчэньня аўтакефаліі. З аднаго боку, аўтакефальнаму руху за гэты час атрымалася значна ўзмацніць сваё становішча. Было пабудавана сотні новых храмаў, заснаваны і дзейнічаюць духоўныя школы, выхавана новае пакаленьне сьвятарства, і, як сьведчаць сацыялягічныя апытаньні, у народзе набыла значнай падтрымкі ідэя поўнасьцю незалежнай Ўкраінскай Царквы.

Адначасна, не магчыма не заўважаць і небясьпечных для аўтакефальнага руху тэндэнцый. Мы знаходзімся ў кананічнае ізаляцыі – Памесныя Праваслаўныя Царквы пакуль утрымліваюцца ад еўхарыстычных адносін з клірыкамі ЎПЦ КП і ЎАПЦ. Кананічная дысцыпліна і адукацыйны ўзровень нашага сьвятарства часта пакідае жадаць лепшага. Маргінальнымі лідэрамі з ліку былых клірыкаў нашых Цэркваў засноўваюцца асобныя псэўдацаркоўныя структуры, дзе ёсьць яўныя адыходы ад праваслаўнай традыцыі. Сотні тысяч вернікаў УПЦ КП і УАПЦ, якія жывуць сёньня па-за межамі Ўкраіны, з сумам дазнаюцца, што Таямніцы, якія яны прынялі ў нашых Цэрквах, на сёньня не прызнаюцца ў іншых Памесных Цэрквах. Зрэшты, і гэта галоўнае, хоць пасьля абвяшчэньня Кіеўскага Патрыярхату прайшло 18 гадоў, большасьць праваслаўных грамад Украіны сёньня знаходзяцца ва Ўкраінскай Праваслаўнае Царкве пад амафорам Сьвяцейшага Мітрапаліта Ўладзіміра, тлумачачы гэта тым, што (у адрозьненьні ад УПЦ КП і ЎАПЦ) гэта Царква мае кананічнае вызнаньне сусьветнага праваслаўя.

Мы згодны пагодзіцца з Вамі, што прапанаваныя УПЦ КП Канстанцінопалем умовы былі досыць жорсткімі. Аднак мы таксама разумеем і канстанцінопальскі бок, які жадае не толькі надаць УПЦ КП і ЎАПЦ кананічную легітымнасьць, але і стварыць інструмэнты кананічнага кантролю, што дазволіла б кананічна спарадкаваць царкоўнае жыцьцё ва Ўкраіне і спыніць працэсы руйнацыі ва Ўкраінскім праваслаўі – кананічны нігілізм і анархію, палітызацыю царкоўнага жыцьця, этнафілітычную ідэалёгію.

Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква ніколі не здрадзіць той ідэал, за які маліліся і змагаліся нашы гістарычныя папярэднікі. Поўная кананічная аўтакефалія была, ёсьць і застаецца канчатковай мэтай нашага руху, бо мы лічым, што з агляду на сваё апостальскае паходжаньне, старажытную гісторыю і вагу ў праваслаўным сьвеце, Украінская Царква заслугоўвае мець уласную Памесную Царкву з патрыяршай годнасьцю.

Аднак, мы прагнем, каб ва Ўкраіне была створана не толькі адзіная і фактычна незалежная Памесная Царква, але і тое, каб гэта Царква сьвята шанавала праваслаўную традыцыю і знаходзілася ў еўхарыстычных зносінах з ўсім праваслаўным сьветам. А гэтага ніколі не адбудзецца, пакуль абвешчаную намі аўтакефалію і Кіеўскі Патрыярхат не будзе прызнаны Сусьветным Патрыярхатам, а таксама ўсёй паўнатой Праваслаўнай Царквы.

Сьвятыя каноны Праваслаўнае Царквы не сьведчаць аб тым, якім менавіта чынам маецца абвяшчацца і ўзгадняцца з сусьветным праваслаўем аўтакефальны статус мясцовай Царквы. Таму шмат новых аўтакефальных Цэркваў, уключаючы Расейскую, ствараліся шляхам самаабвяшчэньня аўтакефаліі.

Аднак, мы мусім усьведамляць, што адсутнасьць еўхарыстычных зносінаў з сусьветным праваслаўным япіскапатам – ёсьць анамаліяй для Царквы, а трывалая кананічная ізаляцыя можа прывесьці да трагічных наступстваў, калі штучна ізаляванае ад сусьветнага праваслаўя царкоўнае цела будзе разьвівацца асобна ад паўнаты Царквы і за ўласнымі законамі. Гісторыя асобных царкоўных структураў у дыяспары і Ўкраіне ўжо засьведчыла, што такая неправаслаўная трансфармацыя ізаляваных ад сусьветнага праваслаўя царкоўных целаў магчыма. Аб гэтым таксама сьведчыць гісторыя кіруемай Вамі УПЦ КП, якая яшчэ ў 1999 г. прапанавала ідэю стварэньня “другой паралельнай сям’і праваслаўных Цэркваў”, увайшоўшы ў еўхарыстычныя адносіны з некананічнымі і альтэрнатыўнымі адносна законных Памесных Цэркваў царкоўнымі групамі па-за межамі Ўкраіны, у прыватнасьці з “альтэрнатыўнай” Балгарскай Царквой.

Для Ўкраінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы імпэратывам ёсьць ня толькі аўтакефальны і патрыяршы статус Украінскай Царквы, але і яе праваслаўнасьць, а менавіта дакладнае прытрымліваньне сьвятога сьвятаайцоўскага веравучэньня і кананічнае традыцыі Праваслаўя. А таму, мы рабілі і будзем рабіць далей, усё ад нас залежнае, каб Украінская Царква атрымала ў найблізкай будучыні магчымасьць супрычасьця з сусьветным праваслаўем.

Украінская Царква не мае сёньня права на памылку. Не маем такога права і мы з Вамі як герархі, ад якіх пэўнай мерай залежыць сучасны стан і будучая доля ўкраінскага праваслаўя. Таму мы яшчэ раз зьвяртаемся да Вас з просьбай адказна паставіцца да выклікаў часу і зрабіць усё магчымае для таго, каб незалежная Ўкраінская Праваслаўная Царква не патрапіла ў трывалую кананічную ізаляцыю. Упэўнены, што праваслаўная Ўкраіна і гісторыя годна ацэніць Ваш крок, калі Вы, дзеля міру, еднасьці і кананічнае легітымізацыі Ўкраінскае Царквы, пагадзіцеся на тое, каб яе кіраўніком зрабілася новая асоба. Асоба, якая б здолела зрабіцца сымбалем царкоўнае еднасьці і новай кананічна ўзгодненай лініі царкоўнага будаўніцтва ва Ўкраіне.

Уладыка! Шмат украінцаў успрымаюць Вас як “сучаснага Майсея”. Адна, падобнае стаўленьне да Вас часткі ўкраінскае грамады – гэта яшчэ не апошняя гістарычная ацэнка Вашай ролі ў найноўшай царкоўнай гісторыі. Гэта, хутчэй, сьведчаньне тых спадзяваньняў, які пакладае на Вас частка ўкраінскае грамады. Іншымі словамі, гэта маральны абавязак, які пакладае на Вас вялікую адказнасьць.

Прабачце, але мне згадваюцца падзеі таго дня, калі Сьвяцейшы Патрыярх Варфаламей пакідаў Украіну. Тады ў Сакратарыяце, Вы выглядалі як чалавек, які згубіў грунт пад нагамі: пабялеўшы, стомлены твар, аніякі, разгублены погляд, струмені поту, якія цяклі з аблічча, нейкая змораная жыцьцём постаць… Згадваюцца мне і вашы словы:

– “А дзе гарантыя, што мяне абяруць Кіраўніком?!”

Да Вас падышоў чалавек, якога ведаюць і шануюць ва ўсёй Украіне, чалавек, імя якога павязана з адраджэньнем украінскай дзяржаўнасьці.

– “Ваша Сьвятасьць! Вы хоць бы раз падумалі аб дзяржаве, аб маладым сьвятарстве, якое не прызнаецца ў сьвеце, – што з ім будзе пасьля Вас?”

Не маючы што прамовіць у адказ, Вы толькі паўтаралі:

“Я – патрыярх… Уладыка Варфаламей мусіў з мной сустрэцца…”

І пачулі наступную горкую праўду:

“Які Вы патрыярх? Хто Вас прызнае? Прэзыдэнт жадае Вам дапамагці, жадае каб Вас вызнаў сьвет, а Вы не дазваляеце гэта зрабіць!”

Магчыма было б распавесьці і аб іншыя абставіны таго дня, аднак, мы не лічым патрэбным гэта рабіць публічна. Сутнасьць не ў гэтых драбніцах, а ў тым, што ў той час Вы, Уладыка, на жаль, выявілі слабасьць духу і не адшукалі ў сябе мужнасьці адмовіцца ад пасады і ўласных паўнамоцтваў, наносячы гэтым здрадніцкі ўдар і па Прэзыдэнту, і па ўсім патрыятычным сілам краіны.

Мне сумна гэта пісаць, Уладыка, але такія паводзіны не годны Кіраўніка. Кіраўнік Царквы не мае права атаясамляць свае індывідуальныя інтарэсы з агульнацаркоўнымі. Так, Вы абраны Памесным Саборам УПЦ КП на пасаду Патрыярха Кіеўскага. Аднак гэты Ваш высокі сан не прызнаецца сёньня ані Памеснымі Праваслаўнымі Цэрквамі, ані большасьцю праваслаўных хрысьціянаў Украіны, у тым ліку Ўкраінскай Праваслаўнай і Ўкраінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Цэрквамі.

Мы не жадаем быць Вашым судзьдзёй. Кожны з нас мае толькі аднаго судзьдзю – Госпада, міласэрнасьць Якога да грэшнікаў дзіўнае і невымоўна. Аднак, я лічу магчымым і маральна апраўданым яшчэ раз зьвярнуцца да Вас з брацкай парадай. Не верце спакушальным словам залежных ад Вас герархаў, што быццам без Вас, у якасьці кіраўніка Царквы, Кіеўскі Патрыярхат чакае раскол і стагнацыя. Кожнага з нас магчыма замяніць. І кожнага з нас, царкоўных герархаў, раней ці пазьней заменіць іншая асоба, якая зойме наша месца пасьля нас.

Гэта – закон жыцьця. І супярэчыць гэтаму закону не варта, паколькі, дзеючы падобным чынам, мы здольны нашкодзіць не толькі свайму духоўнаму здароўю, але і нашым Цэрквам. Знайдзіце мужнасьць для шляхетнага ўчынку. Скарыцеся на волю Боскую і пагадзіцеся на тое, каб Украінскую Царкву ўзначаліла іншая асоба, якая б не стаяла перашкодай на шляху паразуменьня з сусьветным праваслаўем.

Паверце, такі крок не прынізіць Вашай годнасьці. Наадварот, ён зьніме з Вас пэўныя падазрэньні, сьведчачы, што тое, што Вы зрабілі, уключна з кананічнымі памылкамі у часе барацьбы за аўтакефалію – рабілася не для таго, каб здабыць неабмежаваную ўладу ў Царкве, а для добрай карысьці ўкраінскага праваслаўя.

Памятаем, Бог працівіцца гордым, а пакорным дае дабрыню (Як. 4:6). Будзем пакорнымі, падзелім з Хрыстом Яго зямное паражэньне і прыніжэньня, каб увайсьці да Яго нябеснай перамогі і суцешыцца з Ім у Царстве Божым, дзе “шмат хто х першых зробяцца апошнімі, а апошнія першымі” (Мц. 19:30)

З малітоўным пажаданьнем выратаваньня і сьцьверджаньня ў Госпадзе

+ Мітрапаліт Мяфодзій

Кіраўнік Ўкраінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы.

СЬВЯТАМУЧАНІК АСТАСІ ДЗІРАХІЙСКІ

Сьвятамучанік Астасі у часы імпэратара Траяна (98 - 117), ганіцеля хрысьціян, быў япіскапам горада Дзірахія (Македонія). Аднойчы сьвяты убачыў сон, прадказваючы яму блізкія пакуты і сьмерць за Хрыста. Сваім клірыкам ён загадаў схавацца, а сам быў узяты і жорстка зьбіты алавянымі дубцамі і валовымі жыламі. Сьвяты Астісій не зрокся ад Хрыста. Апэцкаўшы яго цела мёдам, каб павялічыць пакуты ад укусаў шэршняў і мух, яго укрыжавалі. Цела сьвятамучаніка з гонарам пахавана хрысьціянамі.

МУЧАНІК КАНКОРДЗІЙ

Сьвяты мучанік Канкордзій, сын прэсьвітэра Гардзіяна, быў выхаваны ў набожнасьці і веры Хрыстовай, таму япіскап рымскі Пій паставіў яго ва іпадыякана. Разам зь айцом сьвятой Канкордзій нёс подзьвігі паста і малітвы, раздаваў шчодрую міласьціну жывучым у нястачы. З дазволу айца ён пасяліўся непадалёк ад Рыму ў свайго сваяка Яўціхія і пачаў праводзіць дні ў малітве і добрых справах. Слава аб яго набожным жыцьці дайшла да начальніка Тускай вобласьці Тарквата. Заклікаўшы сьвятога, ён пераконваў яго зрачыся Хрыста, абяцаючы зрабіць жрацом паганскіх богаў, а сьвяты Канкордзій пераконваў Тарквата навярнуцца да праўдзівага Бога - Ісуса Хрыста. Мучаніка білі і кінулі ў вязьніцу. Сьвяты япіскап Анфім, сябар Тарквата, упрасіў адпусьціць да яго вязьня. Сьвяты Канкордзій пражыў у яго доўгі час і быў высьвечаны ў прэсьвітэра. Калі Таркват зноў заклікаў сьвятога і спытаў яго, што ён думае аб сваім жыцьці, сьвяты адказаў, што жыцьцё для яго - Хрыстос. Яго прывязалі да ганебнага слупа, а затым кінулі ў вязьніцу, прыкаваўшы за шыю і рукі да сьцяны. Праз тры дня Таркват паслаў у вязьніцу збраяносцаў, загадаўшы перадаць мучаніку, што калі ён не прынясе ахвяру багам, то будзе адданы сьмерці. Сьвяты вымавіў: “Слава Табе, Госпад Ісус Хрыстос”, плюнуў на прынесенага ваярамі ідала Зеўса і сам схіліў галаву пад меч. Ягоны мучаніцкі подзьвіг адбыўся каля 175 году. Мошчы ў Італіі, недалёка ад горада Спалета.

МУЧАНІКІ ФРАНТАСІ, СЕВЯРЫН, СЕВЯРЫЯН І СІЛАН.

Сьвятыя мучанікі Франтасі, Севярын, Северыян і Сілан папакутавалі за Хрыста пры імпэратары Клаўдзію (41 - 54). Яны былі пасланыя прапаведаваць Слова Божа ў паўднёвую Галію (цяпер Францыя) япіскапам Пэтрагарыйскім Франтонам. Кіраўнік - язычнік Сквірыдан схапіў іх і прымушаў зрачыся Хрыста. Але мучанікі цвёрда вызнавалі сваю веру, кажучы, што ў іх адно жаданьне - жыць або памерці за Хрыста. Угневаны Сквірыдан загадаў вывесьці сьвятых за горад, прыцвічыць да слупоў і усадзіць ім у галовы цвікі, накшталт цярновых вянкоў. Пасьля гэтага яны былі абезгалоўленыя.

Па адданьні, сьвятыя мучанікі сілай Боскай ажылі, узялі ў рукі свае галовы і дайшлі да царквы Богамаці, дзе маліўся паслаўшы іх на пропаведзь сьвяты япіскап Франтон. Склаўшы галовы да ног япіскапа, яны адышлі да Бога.

СЬВЯЦІЦЕЛЬ МІТРАФАН, ПАТРЫЯРХ КАНСТАНЦІНОПАЛЬСКІ

Сьвяціцель Мітрафан, Патрыярх Канстанцінопальскі, быў сучасьнікам сьвятога Канстанціна Вялікага (306 - 337). Айцец яго, Дамяцей, быў родным братам рымскага імпэратара Проба (276 - 282). Зразумеўшы памылковасьць паганскай рэлігіі, Дамяцей паверыў у Хрыста. Падчас жорсткіх перасьледаў хрысьціян у Рыме сьвятой Даметні з двума сваімі сынамі, Пробам і Мітрафанам, зышоў у Візантыю, дзе стаў навучацца закону Госпада ў япіскапа Ціта (242 - 272), чалавека сьвятога жыцьця. Бачачы палымянае жаданьне Дамяцея папрацаваць для Госпада, япіскап Ціт пасьвяціў яго ў прэсьвітэра. Пасьля сьмерці Ціта на япіскапскі пасад быў узьведзены Дамяцей (272 - 303), а затым - яго сыны, Проб (303 - 315) і ў 316 годзе - сьвяты Мітрафан.

Прыбыўшы аднойчы ў Візантыю, імпэратар Канстанцін Вялікі быў захоплены прыгажосьцю і зручным разьмяшчэньнем горада. Убачыўшы сьвятасьць жыцьця і мудрасьць сьвятога Мітрафана, імпэратар узяў яго з сабой у Рым. Неўзабаве Канстанцін Вялікі перанёс сталіцу з Рыму ў Візантыю і перавёў туды сьвяціцеля Мітрафана. У 325 году для асуджэньня ерасі Арыя ў Нікеі сабраўся I Сусьветны Сабор. Канстанцін Вялікі выклапатаў у сьвятых айцоў Сабору для сьвяціцеля Мітрафана тытул Патрыярха. Такім чынам, сьвяціцель стаў першым Патрыярхам Канстанцінопальскім. Сам сьвяціцель Мітрафан, глыбокі старац, не мог прысутнічаць на Саборы, а паслаў замест сябе хоряпіскапа (вікарыя) Аляксандра. Пасьля Сабору імпэратар разам зь айцамі Сабора наведаў хворага Патрыярха. Па просьбе імпэратара сьвяціцель паказаў сабе годнага пераемніка - япіскапа Аляксандра, прадказаўшы, што пасьля Аляксандра на патрыяршы пасад будзе узьведзены Павел (у то час чытальнік), а Патрыярху Александрыйскаму Аляксандру прадказаў, што яго пераемнікам будзе архідыякан Апанас.

Сьвяціцель Мітрафан мірна адышоў да Бога ў 326 годзе, у веку 117 гадоў. Мошчы яго ў Канстанцінопалі, у храме, узьведзеным у яго памяць.

ЗВЫШГОДНЫ ЗОСІМА, ЯПІСКАП ВАВІЛЁНСКІ

Звышгодны Зосіма, япіскап Бабілёнск, нарадзіўся ў Кілікіі (Малая Азія). Яшчэ ў юнацкасьці пакінуў сьвет і пасяліўся на Сінайскай гары, затым перайшоў у больш адасобленае месца, у Лівію. Аднойчы ён сустрэў старца падзьвіжніка, які прадказаў яму япіскапства ў Бабілён. Калі Зосіма вярнуўся на Сінай, ігумен паслаў яго з даручэньнем у Александрыю. Александрыйскі Патрыярх паставіў яго япіскапам у Бабілён дзе ён да глыбокай старасьці мудра кіраваў паствай. Адчуваючы набліжэньне сьмерці, вярнуўся на Сінай і тамака мірна адышоў да Бога (у VI ст.).

4 / 17 чэрвеня 2009 л.Б. сьвяткуем памяць:

Сьвяціцеля Мітрафана, Патрыярха Канстанцінопальскага;

Мучанікаў, Франтасія, Севярына, Севярыяна і Сілана;

Мучаніка Канкордзія;

Сьвятамучаніка Астасія Дзірахійскага;

Звышгоднага Зосімы, япіскапа Вавілёнскага.