НАДМАГІЛЬНАЕ СЛОВА СВЯЦІЦЕЛЮ ВАСІЛЮ ВЯЛІКАМУ СЬВЯЦІЦЕЛЯ РЫГОРА БОГАСЛОВА

Раней думаў я, што адно і тое ж — жыць целу без душы і мне без цябе, умілаваны Хрыстоў слуга, Васіль. Але перанёс я разьвітаньня і яшчэ жывы. Ці доўга жа марудзіць? Для чаго не забярэш мяне адсюль і не увядзеш у весялосьць дабрашчасных? Не пакінь жа, не пакінь мяне! Клянуся магілай, што ніколі, калі бы і захацеў, не забуду аб табе. Вось Рыгорава слова!

Калі Тройца прыняла да сабе дух багамудрага Васіля, які ахвотна сьпяшаўся адсюль, тады усе нябесныя ваяры усьцешылася, бачачы яго крочашчым, а усялякі горад у кападокіян зарыдаў. Скажу яшчэ больш: тады і вялікі сусьвет заклікаў: “Не стала прапаведніка,не стала таго, хто быў вузлом, замацоўваючым выдатны мір”.

Увесь сусьвет — набытак роўнамагутнай Тройцы — прыведзены ў незвычайнае ваганьне супраціўнымі вучэньнямі. А вусны Васілёвы (нажаль! нажаль!) зачынены маўчаньнем. Абудзіся, Васіль, і спыні буру сваім словам і сваімі сьвятадзействамі. Бо ты адзін паказаў нам і жыцьцё, роўнае вучэньню, і вучэньне, роўнае жыцьцю.

Адзін Бог, валадарыўшы у горных; і наша стагоддзе бачыла аднаго годнага архірэя. Гэта ты, Васіль, громагучны весьнік ісьціны, сьветлае вока хрысьціянаў, асьвячаючае душэўнымі доблесьцямі, вялікая слава Понта і кападокіян! Умольваю цябе, і цяпер прадстой і прынось свае падарункі за мір.

Не шматлікім дыхаў ты на зямлі, але усё прынёс і аддаў у падарунак Хрысту: і душу, і цела, і слова, і рукі, — о Васіль, вялікая слава Хрыстова, абапора ярэяў, апора ісьціны, якую цяпер больш усяго імкнуцца расьсячы.

Сьвятланосны Васіль, вялікая хвала кеарыйцаў! Тваё слова — гром, а жыцьцё — маланка. Але і ты пакінуў сьвяты пасад! Так заўгодна стала Хрысту, каб як мага хутчэй далучыць цябе да хору жыхароў нябёсных.

Ты вывучыў усе глыбіні Духу і усю зямную мудрасьць. Ты быў жывою ахвярай.

Восем гадоў трымаў ты стырно багамудрага народа. Гэта адно мала ў справах тваіх, Васіль.

Радуйся, Васіль, хоць ты і ў расстаньні яшчэ са мною! Такое табе ад Рыгора надмагільнае пісаньне.

Вось слова, якое любіў ты! Адданы табе, Васіль, доўг сяброўства і падарунак для нас шматплачэўны.

Такі надпіс ускладае Рыгор на прах твой, о Васіль.

ЖЫЦЬЦЯПІС СЬВЯЦІЦЕЛЯ ВАСІЛЯ ВЯЛІКАГА

Памяць 1 студзеня

Сьвяціцель Васіль Вялікі, архібіскуп Кесарыі Кападакійскай, нарадзіўся каля 330 года ў Кесарыі, адміністрацыйным цэнтры Кападакіі, і паходзіў зь вядомага роду, які славіўся шляхетнасьцю, багацьцем і рэўнасьцю хрысьціянскай веры. Маці сьвятога Васіля, Эмілія, была дачкой мучаніка. У сям'і было дзесяць чалавек дзяцей — пяць сыноў і пяць дачок, зь іх пяцёра былі потым прылічаныя да ліку сьвятых: Васіль, Макрына, Рыгор, пасьля япіскап Ніскі, Пётр, япіскап Севасьційскі, і праведная Феазва — дыяканіса.

Першапачатковую адукацыю Васіль атрымаў пад кіраўніцтвам бацькі, затым ён навучаўся ў лепшых настаўнікаў Кесарыі Кападакійскай, дзе пазнаёміўся са сьвятым Рыгорам Багасловам, а пазьней перайшоў у школы Канстанцінопаля, дзе слухаў выбітных прамоўцаў і філосафаў. Для завяршэньня адукацыі сьвяты Васіль адправіўся ў Афіны — цэнтр клясічнай асьветы. Пасьля чатырох альбо пяці гадоў знаходжаньня ў Афінах Васіль Вялікі валодаў усімі даступнымі ведамі: філёзаф, філёляг, прамоўца, юрыст, які меў глыбокія спазнаньні ў астраноміі, матэматыцы і медыцыне, — “гэта быў карабель, гэтак нагружаны вучонасьцю, калі гэта ёміста дзеля чалавечай прыроды”.

У Афінах паміж Васілём Вялікім і Рыгорам Багасловам усталявалася найцеснае сяброўства, якая доўжылася усё жыцьцё. Пазьней сьвяціцель Рыгор Багаслоў захоплена гаварыў аб гэтым часе: “Нам вядомыя былі дзьве дарогі: адна — да нашых сьвятых храмаў, іншая — да настаўнікаў навук зьнешніх”

Па заканчэньня вучэньня сьвяты Васіль вярнуўся ў Кесарыю, дзе некаторы час выкладаў рыторыку. Але неўзабаве, адмовіўшыся ад прапановы кесарыйцаў, якія прагнулі даручыць яму навучаньне юнацтва, ён уступіў на шлях аскетычнага жыцьця. “Жадаючы набыць кіраўніка да спазнаньня ісьціны”, Васіль распачаў падарожжа ў Егіпет, Сірыю і Палястыну, да вялікіх хрысьціянскіх падзьвіжнікаў. Вярнуўшыся ў Кападакію, ён вырашыў пераймаць ім. Раздаўшы сваю маёмасьць бедным, ён пасяліўся ў самотным месцы, сабраўшы вакол сябе манахаў у манастыр агульнажыхарскага статуту. Сваімі лістамі Васіль Вялікі прыцягнуў у пустэльню свайго сябра Рыгора Багаслова.

Сьвятыя Васіль і Рыгор жылі ў строгім устрыманьні: у кельлі іх, без даху, не было вагню, ежа была самай беднай. Яны самі абсякалі камяні, саджалі і палівалі дрэвы, вазілі грузы. Ад вялікіх прац мазалі не схадзілі зь іх рук. У адзіноце сьвятыя Васіль і Рыгор узмоцнена займаліся вывучэньнем Сьвятога Пісаньня па кіраўніцтвах найстаражытных тлумачальнікаў. У той жа час Васіль Вялікі па просьбе манахаў напісаў зборнік правіл маральнага жыцьця. Шматлікія хрысьціяне накіраваліся да яго, утвараючы мужчынскія і жаночыя манастыры.

У валадараньне Канстанцыя распаўсюдзілася ілжэвучэньне Арыя, і Царква заклікала да служэньня абодвух сьвятых. Сьвяты Васіль вярнуўся ў Кесарыю і быў пасьвячаны ў дыякана, а затым пасьвечаны ў сан сьвятара. “Але бачачы, — як апавядае Рыгор Багаслоў, — што усё надзвычай пачытаюць і хваляць Васіля за мудрасьць і сьвятасьць, яго япіскап, па чалавечай немачы, захапіўся рэўнасьцю да яго і пачаў выказваць непрыхільнасьць да яго”. Манахі усталі на абарону сьвятога Васіля. Каб не выклікаць царкоўнага падзелу, ён выдаліўся ў сваю пустэльню і заняўся улашчатаваньням манастыроў.

З прыходам да улады імпэратара Валента, рашучага прыхільніка арыян, для Праваслаўя наступаюць цяжкія гадзіны. Тады сьвяты Васіль сьпешна вярнуўся ў Кесарыю. Пропаведзі гаварыў ён штодня, і часта двойчы — раніцай і увечар. У гэты час сьвяты Васіль склаў чын Літургіі; ім напісаныя таксама Гутаркі на Шасьцідзён, на 16 раздзелаў прарока Ісаі, на псальмы, другі збор манаскіх правіл. Супраць настаўніка арыян Яўномія Васіль напісаў тры кнігі. Па сконе япіскапа Кесарыйскага, Васіль Вялікі быў узьвядзёны на яго кафедру.

У імпэрыі Валента зьнешняе панаваньне належала арыянам, якія, па-рознаму вырашаючы пытаньне аб Боскасьці Сына Боскага, былі падзелёныя на некалькі партый. Да ранейшых дагматычных спрэчак быў далучана пытаньне аб Сьвятым Духу. Для поўнага высьвятленьня праваслаўнага вучэньня па гэтым пытаньні, па просьбе сьвятога Амфілёхія, япіскапа Іканійскага, сьвяціцель напісаў кнігу аб Сьвятым Духу.

Агульнае сумнае становішча Цэрквы пагаршалася шматлікімі расколамі і разладамі. Сярод сталых небясьпек сьвяты Васіль падтрымліваў праваслаўных, замацоўваючы іх веру, заклікаючы да мужнасьці і цярпеньня. Сьвятым япіскапам напісаныя шматлікія лісты да Царкоў, япіскапам, кліру, прыватным людзям. Зрынаючы ерэтыкоў “зброяй вуснаў і стрэламі пісьмён”, сьвяты Васіль, як нястомны абаронца Праваслаўя, усё сваё жыцьцё выклікаў непрыязнасьць і разнастайныя інтрыгі арыян.

Імпэратар Валент, бязьлітасна засуджываўшы на выгнаньне непажаданых яму япіскапаў, насадзіўшы арыянства ў іншых малаазійскіх правінцыях, з той жа мэтай зьявіўся ў Кападакію. Ён паслаў да сьвятога Васіля прэфекта, які стаў пагражаць яму спусташэньнем, выгнаньнем, мукамі і нават сьмяротнай карай. “Усё гэта, — адказаў Васіль, — для мяне нічога не значыць, той не губляе маёнткі, хто нічога не мае, акрамя трухлявай і зношанай вопраткі і нешматлікіх кніг, у якіх складаецца усё маё багацьце. Выгнаньня няма дзеля мяне, таму што я не зьвязаны месцам, і то месца, на якім жыву зараз, не маё, і усякае, куды мяне ні кінуць, будзе маё. А пакуты што могуць зрабіць мне? — Я так слабы, што толькі першы удар будзе адчувальны. Сьмерць жа для мяне дабрадзейства: яна хутчэй прывядзе мяне да Бога, для Якога жыву і працую, да Якога даўно я імкнуся”.

Кіраўнік быў здзіўлены такім адказам. Даклаўшы Валенту аб непахіснасьці сьвятога Васіля, ён сказаў: “Пераможаныя мы, цар, япіскапам Цэрквы”. Тую жа цвёрдасьць Васіль Вялікі выявіў і перад тварам самога імпэратара і сваімі паводзінамі зрабіўна Валента такое уражаньне, што ён не падтрымаў арыян, патрабуючых выгнаньня Васіля.

Сьвяты Васіль амаль штодня здзяйсьняў Набажэнства. Ён асабліва клапаціўся аб строгім выкананьні канонаў Царквы, уважліва сочачы, каб у клір уступалі толькі годныя. У Кесарыі сьвяты Васіль устроіў два манастыра, мужчынскі і жаночы з храмам у гонар 40 пакутнікаў, дзе захоўваліся іх сьвятыя мошчы. Па прыкладу манахаў, клірыкі мітраполіі сьвяціцеля, нават дыяканы і прэсьвітэры, жылі ў надзвычайнай беднаце, працавалі і вялі жыцьцё чыстае і дабрадзейнае. Усе свае асабістыя сродкі і прыбыткі сваёй царквы сьвяціцель ужываў на карысьць бедных; у кожнай акрузе сваёй мітраполіі ён стварыў багадзельні; у Кесарыі — гасьцініцу і дабрадзейны дом.

Хваробы, што прасьледавалі сьвяціцеля зь юнацтва, працы вучэньня, подзьвігі устрыманьня, клопаты і скрухі пастырскага служэньня рана зьнясілілі сілы сьвяціцеля. Спачыў сьвяціцель Васіль I студзеня 379 года ва узросьце 49 гадоў. Неўзабаве перад сконам сьвяціцель дабраславіў сьвятога Рыгора Багаслова на прыняцьце Канстанцінопальскай кафедры. Па спачыну сьвятога Васіля Царква адразу стала сьвяткаваць яго памяць. Сьвяты Амфілохі, япіскап Іканійскі, у сваім слове ў дзень спачыну сьвяціцеля Васіля Вялікага гаварыў: “Не без падставы і не выпадкова боскі Васіль вызваліўся ад цела і перашоў ад зямлі да Бога ў дзень Абразаньня Ісуса, сьвяткуемы паміж днём Каляд і Вадохрышча Хрыстова. Таму гэты усядабрашчасны, прапаведуючы і усхваляючы Каляды і Вадохрышча Хрыстова, узьнімаў абразаньне духоўнае, і сам, пакінуўшы целы, удастоіўся узьнесьціся да Хрыста менавіта ў сьвяты дзень успаміну Абразаньня Хрыстова. Таму-то і усталявана ў гэты дзень штогод паважаць памяць Вялікага сьвяткаваньнем і урачыстасьцю”.

Трапар сьвяціцелю Васілю, тон 4

Пропаведзь твая прайшла па усёй зямлі, як прыняўшай слова тваё, якім ты богагодна адчыніў ісьціны веры, уразумеў прыроду усяго існага, упрыгожыў чалавечыя звычаі; царскае сьвятарства — ойча звышгодны, молі Хрыста Бога аб выратаваньні душ нашых.

СЬВЯТА АБРАЗАНЬНЯ ХРЫСТОВА

1 студзеня

На восьмы дзень пасьля Свайго нараджэньня Госпад наш Ісус Хрыстос, па старазапаветным законе, прыняў абразаньне, усталяванае для усіх немаўлят мужчынскай падлогі ў знак Запавету Бога з прабацькам Аўраамам і яго нашчадкамі (Быц.17:10-14; Ляв.12:3). Пры зьдзяйсьненьні гэтага абраду Боскаму Немаўлю было дадзена Імя Ісус, абвешчанае Арханёлам Гаўрыілам яшчэ ў дзень Дабравешчаньня Усясьвятой Дзеве Марыі (Лк.1:31-33; Лк.2:21). Па тлумачэньні айцоў Царквы, Госпад, Творца закону, прыняў абразаньне, паказваючы прыклад, як людзям належыць няўхільна выконваць Боскія усталяваньні. Госпад прыняў абразаньне для таго, каб ніхто пасьля не мог усумніцца ў тым, што Ён быў праўдзівым Чалавекам, а не носьбітам зманлівага цела, як вучылі некаторыя ерэтыкі (дакэты). У Новым Запавеце абрад абразаньня саступіў месца таямніцы Хросту, правобразам якога ён зьяўляўся (Кал.2:11-12). Сьведчаньні аб сьвяце Абразаньня Госпада ва Усходняй Царкве узыходзяць да IV стагодзьдзя. Канон сьвяту напісаны звышгодным Стэфанам Саваітам. Разам зь абразаньнем, успрынятым Госпадам як знак Запавету Бога зь людзьмі, Ён атрымаў і Імя Ісус (Выратавальнік) як пячатку Свайго служэньня справе выратаваньня сусьвету (Мц. 1:21; Мк. 16:17; Мк. 9:38-39; Лк. 10:17; Дзеі. 3:6 Дзеі. 3:16; Філ. 2:9-10). Гэтыя два падзеі, якія здзейсьніліся ў самім пачатку зямнога жыцьця Выратавальніка, нагадваюць хрысьціянам, што яны уступілі ў Новы Запавет з Богам і “абрэзаны абразаньнем нерукатворным, калі скінулі грахоўнае цела плоці, абразаньнем Хрыстовым” (Кал. 2:11). Само імя хрысьціяніна сьведчыць аб уступе чалавека ў Новы Запавет з Богам.

Тлумачэньня на парэмію ў сьвята Абразаньня Хрыстова

Быцьця чытаньня

Абраму было дзевяноста дзевяць гадоў, і Гасподзь зьявіўся Абраму і сказаў яму: Я Бог Усемагутны; хадзі прад абліччам Маім і будзь беспахібны; і пастанаўлю запавет Мой паміж Мною і табою, і вельмі, вельмі памножу цябе. Я - вось запавет Мой з табою: ты будзеш бацька мноства народаў, і ня будзеш ты болей звацца Абрамам, а будзе табе імя Абрагам, бо Я зраблю цябе бацькам мноства народаў; і вельмі, вельмі распладжу цябе, і выведу ад цябе народы, і цары пойдуць ад цябе; і пастанаўлю запавет Мой паміж Мною і наступнікамі тваімі пасьля цябе ў роды іхнія, запавет вечны ў тым, што Я буду Богам тваім і нашчадкаў тваіх пасьля цябе; І ўпаў Абрам на аблічча сваё. Бог гаварыў зь ім далей і сказаў: І сказаў Бог Абрагаму: ты ж датрымлівай запавет Мой, ты і наступнікі твае пасьля цябе ў роды іхнія. Гэта ёсьць запавет Мой, які вы павінны датрымліваць паміж Мною і вамі і паміж нашчадкамі тваімі пасьля цябе: хай будзе ў вас абрэзаны ўвесь мужчынскі пол; абразайце крайнюю плоць вашу: і гэта будзе азнакаю запавету паміж Мною і вамі. На восьмы дзень ад нараджэньня хай будзе абрэзана ў вас у роды вашыя кожнае дзіця мужчынскага полу, народжанае ў доме і купленае за срэбра ў якога-небудзь іншапляменца, якое не ад твайго семя. А неабрэзаны мужчынскага полу, які не абрэжа крайняй плоці сваёй, вынішчыцца душа тая зь народу свайго; ён парушыў запавет Мой.

Быц 17:1–2, 4–7, 3, 9–12, 14

Гэтая парэмія нагадвае аб тым, што зьявіўся Госпад Аўрааму на сотым годзе жыцьця і сказаў: “Я твой Бог, хадзі прад Мной і будзь бязгрэшны”. Хадзіць прад Богам — гэта жыць стала зь думкай аб тым, што Бог бачыць цябе наскрозь, ведае і справы, і думкі, і усе сардэчныя рухі. Быць бязгрэшным — значыць паводзіць сябе так, каб нічым не абразіць Бога, не дазваляць сабе забыцца аб тым гонары, якую даруе чалавеку блізкасьць Творцы. З гэтага звароту Госпада пачынаецца запавет Бога з чалавекам. Бог абяцае Аўрааму шмат нашчадкаў, маці якіх будзе Сара. Тут жа ў імёнах гэтай шлюбнай пары падвойваецца па літары: Аўраам і Сара. Наказ звацца так яшчэ больш падкрэсьлівае дабраслаўленьне Боскае, якое успадкоўваюць толькі нашчадкі Аўраама і Сары (у Аўраама былі дзеці Агарі, Хетуры, але не выпадала быць спадкаемцамі дабраслаўленьня). Ад Аўраама патрабуецца вернасьць Богу, і не толькі асабіста яго, але і усіх шматлікіх нашчадкаў. Для захаваньня ў роды родаў запавету з Богам і як абяцаньне выканаць загаданае абіраецца вонкавае дзеяньне — абразаньне. Яно закліканае выхаваць у пакаленьнях жаданьне трымацца адзіным народам, каб пакланяцца толькі Богу Аўраама. Як знак запавету яно уключае і унутранае асьвячэньне, без якога адно павялічэньне колькасьці абранага народа яшчэ не азначае сардэчнай адданасьці Богу і веры прабацькі Аўраама. Таму і выкрываліся “неабрэзаныя сэрцы і вушы” у кнізе Левіт (Лев. 26:41) і ў Дзеях (Дзеі. 7:51). Правілы загадвалі зьдзяйсьняць абразаньне на восьмы дзень, калі нованароджаны адужэе. Да таго ж лік 8 выяўляў поўнасьць і дасканаласьць. Адкладаць на пазьнейшае час зьдзяйсьненьне загаданага лічылася выразам грэбаваньня і нядбайнасьці, недапушчальнай тамака, дзе прамова аб наказе Боскім. Датычылася гэта хлопчыкаў, бо для працягу роду досыць асьвячэньні галавы сям'і, жонка ж зь мужам складала адзінае цэлае. Першапачаткова галоўная увага было накіраванае на павялічэньне колькасьці народу, і таму ў Старым запавеце строга узаконена першым чынам адзінства крыві і веры. У наступным, ужо ў Новым Запавеце, абразаньне заменена хростам, дзеючым глыбей і ўсебакова. У Старым запавеце яшчэ неразьвітая сьвядомасьць каштоўнасьці дадзенага Богам падтрымлівалася страхам пакараньня (аж да раптоўнай сьмерці). Новы запавет уключае усіх жадаючых паважаць Бога, і таму хрост не абмяжоўваецца нічым вонкавым — толькі б засвоіць веру і вучыцца усім жыцьцём “хадзіць прад Богам”.

У сьвята Абразаньня Госпада чытаецца гэтая парэмія для таго, каб відавочна было для усіх, што Госпад ва усім падпарадкоўваўся закону. Ён нічым не жадаў падкрэсьліваць Сваю вольнасьць ад усіх пастаноў, але цалкам справядліва пазьней паказваў, што прыйшоў не парушыць закон, але выканаць.

Вершыра сьвята Абразаньня Хрыстовага

Сышоўшы да людзей Выратавальнік, / прыняўшы пялёнкамі спавіваньне, / не пагрэбаваў плоці абразаньнем, / васьмідзённы па Маці, безпачатковы па Айцу. / Таму, верныя, засьпяваем: / Ты ёсьць Бог наш, памілуй нас.

Трапар сьвята Абразаньня Хрыстовага, тон 1

На пасадзе вогненым ў вышынях сядзіш зь Айцом безпачатковым і Боскім Тваім Духам. / Дабраваліў Ты нарадзіцца на зямлі ад Дзевы, што мужа не ведала – Маці Тваёй, Ісусе. / Праз гэта і абразаньне зьдзейсьнена Табе, чалавеку васьмідзённаму. / Слава Ўсядобраму Твайму задуму, слава далёкагляднасьці Тваёй, слава сыходжаньню Твайму, / адзіны Чалавекалюбца.

Кандак сьвята Абразаньня Хрыстовага, тон 3

Усіх Госпад абразаньне церпіць / і чалавечыя правіны, як Добры абразае, / падае выратаваньне сусьвету; / і радуецца ў вышынях і Творца герарх, / і сьветносьбітныя, і боская схованка Хрыстова – Васіль.

СЬВЯЦІЦЕЛЬ ПЯТРО МАГІЛА

31 сьнежня

Сьвяціцель Пётр (Магіла), мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі, — адзін зь выбітных праваслаўных герархаў XVI—XVII стагодзьдзяў.

Пётр Магіла нарадзіўся ў канцы 1596 года ў сям'і ваявод (князёў) Малдаўскіх, якая вызначалася вялікае набожнасьцю. Дзядзька Пятра Магілы — Георгій — быў праваслаўным Малдаўскім мітрапалітам (1587 — 1589 г.г.), іншы дзядзька — Ярэмія — гаспадаром Малдаўскім (1595—1606 г.г.) і, нарэшце, бацька Пятра Магілы Сімеон быў ваяводай Валошскім, з 1601 года — гаспадаром Валахіі, а з 1607 года — Малдавіі. Род ваявод Магіл славіўся сваёю набожнасьцю і прыхільнасьцю да Праваслаўя, апякунстваваў Львоўскаму Праваслаўнаму брацтву і прысылаў яму значныя сродкі. Няма сумненьня, што менавіта Мітрапаліт Георгій пасеяў у душы юнака, будучага Мітрапаліта Пятра, добрае насеньне і глыбокую рэлігійнасьць, веды, любоў да Бога і да Сьвятой Праваслаўнай Царквы.

Калі Пятру было адзінаццаць гадоў, сям'я Магілы перабралася на Заходнія украінскія землі.

Насуперак пануючай тут каталіцкай веры, сям'я Пятра Магілы захоўвала Праваслаўе і нават садзейнічала яго росквіту. Так, бацька Пятра Магілы і родны дзядзька Ярэмія будуюць Усьпенскі храм пры Львоўскім брацтве; стрыечная сястра Пятра вядомая як заснавальніца і дабрадзейка шматлікіх манастыроў на Левабярэжжа Ўкраіны.

Сваю першаю адукацыю будучы Мітрапаліт атрымаў пры Праваслаўным Львоўскім брацтве, дзе прасяк любоўю і рэўнасьцю да сваёй Праваслаўнай веры. Далей ён працягнуў сваю адукацыю ва Францыі — у Парыжсай Сарбоне, куды адправіў яго бацька. Несумнеўна, што Пётр Магіла быў найадукаваным чалавекам свайго часу, вольна валодаў клясычнымі — лацінскай і грэцкай — мовамі, некалькімі эўрапейскімі. З часам сын ваяводы Пётр Магіла паступіў на ваенную службу і ў 24 гады удзельнічаў у баях пад Цэцорыяй, дзе Войска Рэчы Паспалітай атрымала паразу, а праз год (у 1621 г.) у чыне старшыны Войска Рэчы Паспалітай удзельнічаў у бітве пад Хоцінам у шэрагах верных абаронцаў хрысьціянства ад турэцка—мусульманскае навалы.

У 1622 годзе Пётр Магіла прыязджае ў Кіеў — у Сьвята—Усьпенскую Кіева—Пячорскую Лаўру — на сьвята Усьпеньня Боскай Маці. Тут, у Кіеве, ён часта наведвае Мітрапаліта Ёва (Барэцкага), які робіцца ягоным духоўным бацькам і мае вялікі ўплыў на фармаваньня яго рэлігійнага сьветапогляду. І неўзабаве княжыч Пётр Магіла адмаўляецца ад бліскучай сьвецкай кар'еры: у 1625 году ён прымае манаскі пастрыг ад архімандрыта Захарыя.

Невядома, што прымусіла Пятра Магілу прамяняць бліскучую кар'еру, якая чакала яго ў сьвецкім жыцьці, на сьціплую долю манаха: шляхі Волі Боскай невядомы і часта, насуперак усім чалавечым здагадкам, вядуць сьмяротнага чалавека да высокай, Богам вызначанай, мэты. Тут відавочна адбылося Боскае спрыяньне, аб чым гаворыць Псальмасьпеўца: “Праўда і сьвет пацалаваліся” (Пс. 84), гэта значыць тая духоўная спадчына, якую атрымаў у юнацтве Пётр Магіла ад свайго дзядзькі Мітрапаліта Георгія, сяброўства і гутаркі зь Мітрапалітам Іёвам і намесьнікам Сьвята—Усьпенскай Кіева—Пячорскай Лаўры архімандрытам Захарыяй назаўжды вызначылі яго далейшы жыцьцёвы шлях.

З гэтага часу пачынаецца новы пэрыяд у жыцьці Пятра Магілы — пэрыяд апалягетычнага служэньня Царкве. Адхіліўшыся ад дасьпехаў ваяра зямнога, ён становіцца ваяром Хрыстовым, становіцца на шлях служэньня Царквы Хрыстовай і Сьвятому Праваслаўю.

Час, у які Мітрапаліту Пятру (Магіле) выпала служыць нашый Сьвятой Кіеўскай Царкве, прыйшлося на вельмі складаны для Царквы час — час царкоўных змаганьняў, час расколу. Тады паства асабліва патрабавала слова, якое падтрымлівала б меючых сумневы і накіравала бы іх па праўдзіваму шляху да выратаваньня, якога прытрымлівалася уся Кафалічная Саборная Праваслаўная Царква.

Нягледзячы на усе ганеньні супраць праваслаўных, яны цьвёрда трымаліся веры бацькоў. Важную паслугу ў барацьбе за Праваслаўе аказвалі праваслаўныя брацтвы і манастыры, пакінутыя верным "грэцкай веры". Царква здабыла таксама моцную апору ў асобе сваіх дзяцей — патрыётаў, абаронцаў веры, якія вольна, нічога не баючыся, выступалі на генэральных Сэймах, што дазваляла канстытуцыя Рэчы Паспалітай. Яркі прыклад апалягетыка Праваслаўя гэтага смутнага часу выявіўся ў асобе Мітрапаліта Пятра (Магілы).

Пётр (Магіла) не заставаўся бязьдзейным назіральнікам барацьбы уніятаў (як тады яшчэ іх звалі — лацінян) з праваслаўнымі. Пад імем Філялета выходзілі творы, у якіх зь выдатнай сілай выкрываліся карысьлівыя і адмоўныя чысьціні веры падахвочваньня каталікоў да распаўсюджваньня уніяцтва. Гэтым псэўданімам карыстаўся разам зь іншымі і Пётр Магіла. Відавочна, што апалягетычныя складаньні выходзілі ў сьценах Кіева—Пячорскай Лаўры, не капітуляваўшай прад уніятамі, дзе ужо з 1616 года працавала друкарня, заснаваная намесьнікам архімандрытам Ялісеям — вядомым багасловам, рэлігійным пісьменьнікам, заснавальнікам школы прапаведнікаў пры Лаўры.

Па сьмерці намесьніка Лаўры архімандрыта Захарыя, Пётр Магіла, па агульнай згодзе усёй браціі, быў ўзьведзены ў сан архімандрыта Кіева—Пячорскае Лаўры, на што праз тры года выйшла і дабраслаўленьня Кірыла Лукарыса, Патрыярха Канстантынопальскага, зь наданьнем яму званьня Экзарха патрыяршага пасаду.

2 сакавіка 1631 году памёр Мітрапаліт Іёў (Барэцкі). Месца яго заняў Ісая (Копінскі), былы ў то час архіяпіскапам Смаленскім. Пасланыя архімандрытам Пятром за мяжу для удасканаленьня ў вышэйшых навуках людзі сталі вяртацца на радзіму дзеля вялікай справы — асьветы народа, але розныя пласты грамадзтва на чале з гетманам Пэтрыжыцкім зьвярнуліся да архімандрыта Пятру з просьбай не ствараць адмысловай вучэльні ў Кіева—Пячорскай Лаўры, а злучыць яго з Багаяўленскай вучэльняй на Падоле ў Кіеве, каб не паўстала духу саперніцтва паміж вучэльнямі. Просьба гэтая была разумная, і архімандрыт Пётр пагадзіўся. Але ў 1631 году, зь мэтай падвышэньня ўзроўню духоўнай асьветы ў Кіеўскай Царкве, заснаваў, асобна ад наяўнай ужо ў Кіеве Брацкай школы, вышэйшую вучэльню “дзеля выкладаньня вольных навук на грэцкай, славянскай і лацінскай мовах”. Але, калі 30 сьнежня 1631 года сябры брацтва склалі акт, у якім архімандрыт Пётр зваўся старэйшым братам, ахоўнікам і пажыцьцёвым апекуном Кіеўскага брацтва, і падпарадкавалі сваю школу выключна уладзе Канстантынопальскага Патрыярхату, ён злучыў сваю лаўрскую школу з Брацкай. Дзеля росквіту гэтай школы ён прыклаў шматлікія высілкі: пераназьваў яе ў Калегію, пашырыў у ёй выкладаньне, дадаўшы навукі філязофскія і багаслоўскія, і забясьпечыў яе матэрыяльны стан, ахвяраваўшы ёй шматлікія вотчыны. Гэтая Калегія, названая Кіева—Магілянскай, стала узорам для усіх духоўна—навучальных устаноў на тэрыторыі Усходняй Эўропы і падрыхтавала шматлікіх адукаваных пастыраў і дбайных абаронцаў Праваслаўя. Падобную школу ён стварыў і ў Вініце — ва Узьнясенскім манастыры, падпарадкаваным Кіева—Брацкаму і які таксама зваўся Брацкім.

У тым жа 1631 году Пётр Магіла пачынае будаўніцтва камяніцы дзеля павялічэньня колькасьці аўдыторый. Як будаўніцтва будучых аўдыторый, так і утрыманьне настаўнікаў і шкаляроў Пётр Магіла прыняў на сваё уласнае утрыманьне.

У Сьвятой Лаўры архімандрыт Пётр пашырыў друкарню, працягваў выдаваць кнігі, імкнуўся падняць духоўную дысцыпліну сярод лаўрскіх манахаў.

Праваслаўная шляхта разам зь япіскпаствам і сьвятарствам, вырашылі абраць Пятра (Магілу) Мітрапалітам Кіеўскім, на што ён даў сваю згоду.

Каб не вырабіць які—нябудзь замяшаньня паміж праваслаўнымі, пакінутымі ў Кіеве, ён адправіў у Канстантынопаль рэктара Кіеўскіх Духоўных школ Ісаю Трафімавіча для атрыманьня ад Патрыярха дабраслаўленьня на сваю хіратонію на Мітрапаліты. Былы тады на патрыяршым Канстантынопальскім пасадзе Кірыла (Кантарына) без усякага пярэчаньня даў сваё дабраслаўленьне.

Нарачэньня архімандрыта Пятра (Магілы) у япіскапа адбывалася на Сьветлым тыдні, а пасьвячэньне ў біскупа — у Сьветлую Сыботу, узьвядзеньне ў сан Мітрапаліта — у нядзелю Тамаша, якая ў 1633 году прыходзілася на 28 красавіка. Пасьвячэньне архімандрыта Пятра адбывалася ў цэрквы Львоўскага стаўрапігійнага брацтва, на пабудову якой шмат ахвяравалі праваслаўныя малдаўскія ваяводы.

Мітрапаліт Пётр пражыў у Львове каля двух месяцаў і увесь гэты час замаўляў перад каралём аб ператварэньні Кіева—Брацкай і Багаяўленскай школ у праваслаўную Акадэмію. Высокія чыны Сэйма адпрэчвалі просьбу Мітрапаліта Пятра, але кароль выявіў цьвёрдую волю, — і прашэньне Пятра Магілы было зацьверджана зь найменьнем школы не Акадэміяй, а Калегіяй.

У канцы чэрвеня 1633 года Мітрапаліт Пётр урачыста адправіўся на сваю катэдру ў Кіеў, дзе яму былі паднесеныя віншаваньні і панэгірыкі: адзін — ад Лаўры, іншы — ад Кіева—Брацкай вучэльні.

Дзейнасьць Мітрапаліта Пятра адрозьнівалася вялікаю рознастароннасьцю. Злучаючы ў сваіх руках пасады Мітрапаліта Кіеўскага і архімандрыта Кіева—Пячэрскага, ён разьмяшчаў вялікаю ўладай і вялікімі матэрыяльнымі сродкамі. Чалавек энэргічны, настойлівы, Мітрапаліт Пётр ішоў прама да вызначанай мэты. Дзякуючы гэтаму яму атрымалася дасягнуць шматлікага з таго, што ён вызначаў. Ён быў чалавек, адданы Праваслаўнай веры, і як моцная асоба пакінуў незгладжальны сьлед у гісторыі асьветы і культурнага разьвіцьця усёй Украіны. Кіеў пры ім канчаткова стаў цэнтрам для усяго праваслаўнага насельніцтва не толькі Украіны, але і Польшчы, і Літвы.

Каб задаволіць духоўныя запыты сваёй паствы, Мітрапаліт Пётр друкаваў у Лаврской друкарні сьвятаайцоўскую спадчыну, а ў 1637 году яго наказам і блаславеньнем надрукавана было "Эвангельле учительное", або збор павучаньняў на усе нядзелі і сьвяты года, — кніга вельмі неабходная як дапаможнік для сьвятароў у пропаведзі Слова Боскага. Выдадзеная яна была на агульнадаступным для народа мове з прадмовай, напісаным самім Мітрапалітам, у якім ён, зьвяртаючыся да сьвятара, пераконваў іх як мага гушчару чытаць гэтае вучэбнае Эвангельле — і самім павучацца ад яго, і народ навучаць у ісьцінах веры і выратаваньні.

Сур'ёзную увагу Мітрапаліт Пётр зьвярнуў на кіеўскія сьвятыні, большасьць зь якіх знаходзіліся ў запусьценьні: ён аднавіў і упрыгожыў Кіева—Сафійскі сабор, які знаходзіўся ў паўразбураным стане, зьдзейсьніў раскопкі часткі Дзесяціннага храма і на месцы яго пабудаваў невялікую царкву. Па распараджэньні Мітрапаліта былі адноўленыя цэрквы Трохсьвяціцельская і Спасу на Бераставе, а таксама Міхайлаўская царква ў Кіева—Выдубіцкам манастыры, пабудаваная ў 1070—1088 гадах Усеваладам Яраславічам і разбураная паводкай Дняпра ў 80—х гадох XVI стагодзьдзя, і шматлікія іншыя.

У гэты жа час увесь усёй слоўны і паэтычны талент сьвяціцель Пётр накіраваў на выхаваньне праваслаўнага народа.

Палеміка праваслаўных зь уніятамі і каталікамі, пачынаючы з XVI стагодзьдзя, адрозьнівалася гарачынёй і вялікай нецярпімасьцю паміж абедзьвюма бакамі.

У пэрыяд разгару рэлігійнага супрацьстаяньня Мітрапалітам Пятром у суцяшэньне і ўхвалу праваслаўных было складзена выдатнае малітваслоўя “Аб замірэньні” Праваслаўнай Царквы. Дадзенае малітваслоўя было надрукавана ў друкарні Кіева—Пячорскай Лаўры пад загалоўкам: “Парафімія” Гэта — плён рэлігійнага натхненьня, выкліканага барацьбой Мітрапаліта Пятра зь іншавернымі, які сьведчыць аб глыбокай надзеі на літасьць Бога, прадстаяльніцтва Ўсясьвятой Богародзіцы і сьвятых Боскіх, асабліва — на малітвы сьвятых Пячорскіх, да якіх сьвяціцель Пётр штодня зьвяртаўся са сваёй малітвай і чэрпаў ад іх подзьвігу сілы духоўныя ў змаганьні за Сьвятое Праваслаўе.

Мітрапаліт Пётр зьяўляецца аўтарам і найвялікшага складаньня "Ліфас" — "Камень", які зьявіўся ў 1644 году. Гэтая праца выйшаў пад псэўданімам Яўсевія Пімена, г.з. набожнага пастыра, і быў напісаны на польскай мове, бо галоўнай мэтай аўтара была абарона Праваслаўя ад нападкаў каталікоў. У гэтым творы сьвяціцель Пётр фактычна выступіў супраць Касіяна Саковіча, дбайнага пасьлядоўніка Рымскай Царквы. Зьяўленьне гэтай працы выклікала ў польскай літаратуры цэлы шэраг трактатаў, якія пацьвярджаюць, што “Камень” — адно зь выбітных тварэньняў палемічнай літаратуры XVII стагодзьдзя.

Унікальны яшчэ адзін праца Мітрапаліта Пятра: ім быў складзены і выдадзены ў 1646 году Трэбнік, або “Еўхалагіён”, зь мэтай даць Украінскаму і Беларускаму сьвятарству не толькі ізноў апрацаваную афіцыйную богаслужбовую кнігу, вычышчаную ад хібнасьцяў і памылак, але і суцэльнае, усебаковае практычнае кіраўніцтва па усіх выпадках зьдзяйсьненьня богаслужбы дзеля пастыраў Кіеўскае Царквы.

Мітрапаліт Пётр склаў свой Трэбнік на аснове грэцкіх еўхалёгіяў і старажытнаславянскіх пісьмовых крыніц. І да гэтага дня Трэбнік Пятра Магілы не страціў сваёй каштоўнасьці для сьвятарства нашай Праваслаўнай Царквы.

Акрамя таго, Мітрапалітам Пятром былі задуманыя дзьве калясальныя працы: “Жыцьці сьвятых” і выпраўленьне славянскага тэксту Бібліі. Гэта ягонымі клопатамі манах Кіеўскага Кірылаўскага манастыра Дзімітры (у сьвецкам жыцьці Даніла Туптала) — пасьля сьвяціцель Дзімітры Растоўскі — стварыў першы у нашай Царкве збор Жыцьця Сьвятых, назаўжды стаўшы настольнай кнігай веруючых людзей.

Рэўнасьцю да малітоўных подзьвігаў Сьвятых Айцоў Пячорскіх Мітрапалітам Пятром быў зацьверджана сьвята (Сабор усіх Вялебных Айцоў Кіева—Пячорскіх), якое заўсёды сьвяткуецца ў другую нядзелю Вялікага Паста як пераходзячае сьвяткаваньне і ў якое ўкраінскі і беларускі народ, апяваючы подзьвігі сьвятых, умацоўваецца іх набожнасьцю.

Усё жыцьцё Мітрапаліта Пятра — чалавека найглыбокай веры, вялікага розуму, адукацыі і цьвёрдага характару, моцна дбаўшага аб патрэбах Кіеўскае Цэрквы, — было дзеля узвышэньня і разьвіцьці Кіеўскае Праваслаўнай Царквы.. Не было ні адной сфэры царкоўнай дзейнасьці, каб яна не апынулася ў поле зроку Мітрапаліта Пятра. Зь яго імем цесна зьвязаныя амаль усё найбольш выдатныя падзеі, якія мелі жыватворны уплыў на ход царкоўнага і грамадзкага жыцьця ўкраінскага і беларускага народа. Гэты пэрыяд жыцьця нашай Царквы можна назваць часам Мітрапаліта Пятра (Магілы).

Чатырнаццаць гадоў кіраваў Кіеўскай мітраполіяй абаронца праваслаўнае веры Пётр (Магіла).

Сьвяціцель Пётр, раптам, як палымяная сьвечка дагарэўшая, памёр у апошнюю ноч 1646 года на новы, 1647 год, г..з. 1 студзеня 1647 года, у поўным росквіце сіл. Ён аддаў справядлівую сваю душу ў рукі Госпада нашага Ісуса Хрыста, ледзь завяршыўшы роўна паўстагодзьдзя свайго падзьвіжніцкага жыцьця. Цела сьвяціцеля Пятра было перанесена з Кіева—Пячорскай Лаўры ў Сафійскі сабор. 9/22 сакавіка рэшткі Мітрапаліта, не якія падвергнуліся ва усе гэтыя месяцы тленьню, былі адданыя зямлі на паказаным ім самім месцы — у Вялікай Пячорскай (Усьпенскай) саборнай царквы поруч левага кліраса.

ДЫ БУДЗЕ ЗАЎСЁДЫ ЛЮБОЎ…

“Любоў ніколі ня мінаецца, хоць і прароцтвы спыняцца, і мовы змоўкнуць, і веды скасуюцца”

(1 Кар. 13:8)

Надыходзячы новы год наводзіць звычайна на думку аб кароткачасовасьці усяго зямнога. Мне здаецца, аднак, што гэты час году павінны нагадваць аб тым, што “ніколі ня мінаецца”. Калі год сыходзіць за годам у вечнасьць, я не смуткую аб тым, што ён выносіць зь сабою, хутчэй дзіўлюся таму, што ён пакідае нам. Такое жа уражаньне, відаць, адчуваў і ап. Павел. Для яго натуральна, што “прароцтвы спыняцца, і мовы змоўкнуць, і веды скасуюцца”, але ён уражаны тым, што “любоў ніколі ня мінаецца” – урачыстая нота чуецца ў гэтым воклічы.

І мы, сканчаючы гэты год, паспрабуем успомніць аб усім тым, чым мы узбагаціліся на працягу яго не на час, а назаўжды. Што жа сказаць аб любові, якая ніколі не старэе, якая не ведае ні часу, ні прасторы, якая па істоце сваёй бясконцая, бязьмежная? Я бы сказаў, што думка аб ёй павінна пераважаць у нас на пачатку новага году.

Ёсьць нешта ў сьветабудове, над чым час не мае улады: гэтае чалавечае сэрца. Усё астатняе высільваецца, як бы зношваецца; здольнасьці слабеюць, сілы зьмяняюць нам, памяць робіцца кепскай, але сэрца застаецца нязьменным — яно не павінна згубіць здольнасьці да любові, яно павінна заўсёды заставацца шырока адчыненым для усяго высокага і выдатнага, для усякай галечы, для усякага гора. Сэрца чалавечае — гэта тая расьліна, якая не гіне ад буры і дрэннага надвор’я, але рунее і квітнее нават сярод марозных сьнежных дзён.

У ім гучыць песьня любові і тады, калі голас зьмяняе нам. Калі погляд захмураны, ясны прамень веры пранікае ў гэтую цямрэчу і азарае яго. Не глядзіце ж на пажухлыя лісьця. Сэрца ваша засталося юным насуперак мінаючым гадам.

Тая вечная любоў Боская, паслаўшая вясёлку пасьля патопу, не зьмянілася і да гэтага дня, погляд Боскай любові не азмрочыўся, сілы яе не саслабелі, неба і зямля зьнікнуць, але любоў будзе ва усе стагодзьдзі.

ПРЫСТАНАК У СКРУСЕ

“Ён захоўвае душы сьвятых Сваіх; з рукі бязбожных вызваляе іх.”

(Пс. 96:10)

Куды нам ісьці ў нашай скрусе? Няма чалавека, які б не выпрабаваў гора, таму і пытаньне гэтае датычыцца кожнага. Госпад і Настаўнік наш, за Якім мы жадаем крочыць, паказаў нам шлях да прыстанку падчас скрухі: “і ў змаганьні ўнутраным руплівей маліўся” (Лк. 22:44). Падыходзячы разумова да саду Гэфсіманскага, навучымся ад Яго гэтай малітве. Вялікая скруха наведала Яго, і Ён маліў Айца каб мінула гэтая скруха. Прыклад Выратавальніка дае нам права маліцца, каб Госпад пазбавіў нас ад гора або пагражаючай нам небясьпекі.

Але малітва Сына Боскага была непарыўна зьвязана зь адчуваньнем дасканалай пакоры волі Айца: “Не Мая воля, а Твая хай будзе” (Лк. 22:42). Малітва праўдзівая, малітва жаданая Богу, мусіць быць заўсёды прасякнутая такім жа духам.

Мы не ведаем, што для нас лепш. Мы не ведаем, якую карысьць наша гора можа прынесьці нам або іншым, не ведаем, чаго б мы пазбавіліся, калі б гэтае гора нас абмінула. Таму аддамо ўсё Яму: “Не Мая воля, а Твая хай будзе”

Малітва Выратавальніка не засталася без адказу. Ён атрымаў падмацаваньне і дапамогу. Хоць горкая чара не абмінула Яго, хоць Ён павінен быў выпіць яе да апошняй кроплі, аднак адказ зьявіўся іншым чынам. Малітва падмацавала Боскага Пакутніка і дала Яму сілу прыняць на Сябе цяжкі крыж і несьці яго да канца. Ці не лепшы гэта адказ на усякую скруху?

Тры разу Выратавальнік выдаляўся ў глыбіню Гэфсіманскага саду, і з кожным разам сьмяротная нуда Яго памяншалася, і нарэшце барацьба скончылася, Ён атрымаў перамогу, і поўны мір пасяліўся ў душы Ягонай.

Госпад заўсёды адказвае на малітву. Адказ зьяўляецца або прама, даруючы нам то, пра што мы просім, або жа выяўляецца ў магчымасьці з пакорай і з радасьцю прыняць волю Боскую. Адыходзячы ў адзіноту для малітвы, мы заўсёды знойдзем суцяшэньне і мір. У гэтай адзіноце нам зьявіцца Анёл Госпада, які умацоўвае нас у сьмяротнай нудзе, і мы атрымаем сілу вынесьці усякае выпрабаваньне.

СЬВЯТЫЯ МУЧАНІКІ 14000 НЕМАЎЛЯТАЎ, ШТО ІРАД У ВІФЛЕЕМЕ ЗАБІЎ.

Памяць 29 сьнежня

Сьвятыя мучанікі 14000 немаўлятаў забітыя царом Ірадам у Бэтлеем. Калі надышоў час зьдзяйсьненьня найвялікшай падзея — Увасабленьне Сына Боскага і Нараджэньні Яго ад Усясьвятой Дзевы Марыі, усходнія вешчуны убачылі на небе новую зорку, зьвясьціўшую нараджэньне Цара Юдзейскага. Адразу яны накіраваліся ў Ерусалім для глыбокай пашаны Нарадзіўшамуся, а зорка паказвала ім шлях. Пакланіўшыся Боганемаўлю, яны не вярнуліся ў Ерусалім да Ірада, як ён загадваў ім, але, атрымаўшы адкрыцьцё звыш, сышлі ў сваю краіну іншым шляхам. Тады Ірад зразумеў, што задум ягоны знайсьці Немаўля не ажыцьцявіўся, і загадаў забіць у Віфлееме і навакольлях усіх дзяцей мужчынскай полу ад двух гадоў і малодшых. Ён разьлічваў, што сярод забітых дзяцей будзе і Боганемаўля, у Якім бачыў саперніка. Загубленыя немаўляты зрабіліся першымі мучанікамі за Хрыста. Гнеў Ірада абрынуўся і на Сімеона Богапрыняўшага, які усенародна сьведчыў у храме аб Нарадзіўшымся Месіі. Калі сьвяты старац памёр, Ірад не дапусьціў, каб яго годна пахавалі. Па наказе цара быў забіты сьвяты прарок сьвятар Захар: яго забілі ў Ерусалімскім храме паміж ахвярнікам і алтаром за тое, што ён не паказаў, дзе сын яго, Ян, будучы Хрысьціцель Госпада Ісуса Хрыста.

Гнеў Божы неўзабаве пакараў самога Ірада: яго спасьцігла лютая хвароба, і ён памёр, жыўцом зьедзены чарвякамі. Перад сьмерцю ганебны цар скончыў меру сваіх злачынстваў: забіўшы першасьвятароў і кніжнікаў юдзейскіх, роднага брата, сястру і яе мужа, сваю жонку Марыямну і трох сыноў, а таксама 70 наймудрых мужоў, сяброў Сынэдрыёну.

Трапар 14000-м мучанікам немаўлятам, якія Ірадам забітыя

Пакутамі сьвятых, які за Цябе пацярпелі, / угавораны будзь, Госпадзі, / і ўсе нашы хваробы вылекуй, / Чалавекалюбчы, молімся Табе.

НЯДЗЕЛЯ ПАСЬЛЯ НАРАДЖЭНЬНЯ ХРЫСТОВАГА

Мітрапаліт Антоній Суражскі

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Усё жыцьцё Хрыста было бітвай са сьмерцю. Ён нарадзіўся несьмяротным у жыцьцё сьмерці, у сьвет сьмерці. Ён жыл, узыходзячы паступова да хроснай сьмерці Сваёй. У першыя дні Яго нараджэньня сьмерць падняла свой сьцяг і загубіла немаўлятаў, першых мучанікаў, якія сталі каля пасаду Госпада.

І на працягу усёй гісторыі Царквы так і ішло, што сьмерць атачала усякае нараджэньне да вечнага жыцьця. Хрыстос сплёўся са сьмерцю і перамог. Праз Яго увасабленьне неўміручасьць увайшло ў наш створаны (рэчавы) сьвет, зямное злучылася зь нябесным, вечнае ужо дзейнічае і перамагае ў часе. Гэтая наша зямля, гэты наш бачны сьвет ужо прылучыліся вечнай сваёй славе увасабленьнем Хрыста, ператварэньнем Яго цела, ушэсьцем, а таксама і найвялікшым дарам, які Ён нам пакінуў, — таямніцай Царквы, дзе часавае ахапляецца вечным, дзе хлеб і віно робяцца Целам і Крывёй Хрыста, дзе ужо зараз мы бачым, выпрабоўваем то, чым стварэньне стане, калі яна адкрыецца ў славе.

І вялікая слава адкрыецца тады, таму што зараз вечнасьць прысутнічае прыхавана, а тады адкрыецца яна ва усёй сіле і ва усім зьзяньні. І сьмерць стала нам не страшная: сьмерці няма, не ў тым сэнсе, што няма сьмерці на зямлі, але сьмерць на зямлі ёсьць унебаўзяцьце, сон, часавае чаканьне пераможнага уваскрэсеньня. Больш таго, сьмерць на зямлі нашай ужо не ёсьць адчужэньне ад Бога, а злучэньне зь Ім. Хрыстос адчыніў нам гэтыя дзьверы вечнага жыцьця, Ён Сам апынуўся і Шляхам, і Брамай. Як радуемся мы ў дні увасабленьня Сына Боскага, як у гэтыя дні мы ужо прадчуваем усе іншыя сьвята Багаяўленьня, і як дзівосна робіцца, што наша цела — гэта Яго цела, Яго вечнасьць — наша вечнасьць, Яго перамога — наша перамога. Будзем зь верай жыць, зь верай жывой аб тым, што усё гэта не выявы, а рэальнасьць, што усё гэта праўда жыцьця, і што цяпер у Хрысьце усё жывыя, і перамагаем мы перамогу Яго. Амін

СЬВЯТЫ ЦАР І ПРАРОК ДАВЫД

Памяць 31 сьнежня

Сьвяты цар і прарок Давыд быў восьмым апошнім сынам старэйшыны горада Бэтлеем. У юнацкім веку Давыд пасьвіў статкі айца. У гадзіны вольнага часу ён практыкаваўся ў сьпеве і ігры на гусьлях. Дадзеную ад Бога здольнасьць да гэтага мастацтва ён зьвярнуў на служэньне Богу: апяваў прамудрасьць і дабрыню Цара Нябеснага.

У 18 гадоў ён уславіўся і заслужыў усеагульную любоў народа. На зямлю Ізраіля напалі філістымляне. Волат Галіяф выклікаў на паядынак ізраільцяніна. Давыд, які прынёс на поле бітвы ежу братам–ваярам, без зброі перамог Галіяфа: камень, трапна пушчаны з прашчы Давыдам, стукнуў у лоб волата з такой сілай, што Галіяф зваліўся і не устаў. Узрадаваны Саўл, цар Ізраілю, паставіў Давыда генэралам, кіраўніком тысячы. І на гэтай пасадзе Давыд паступаў ва усіх справах разважліва, чым і заслужыў яшчэ вялікую любоў народу.

Саўл ведаў ад прарока, што Госпад адпрэчвае ад яго царства і аддае іншаму. У Давыдзе ён бачыў свайго пераемніка, і гэта яго непакоіла. Таму Саўл пачаў шукаць сьмерці Давыда. Да самой сваёй сьмерці цар перасьледваў Давыда, але Бог ратаваў свайго абраньніка.

Пасьля сьмерці Саўлу Давыд стаў царом Ізраільскай дзяржавы. Мудра кіраваў краінай новы цар. Ён клапаціўся аб дагаджаньні Богу і карысьці народнай. Ізраіль рабіўся магутнай дзяржавай. Свой дарунак сьпявака ён ужываў для выхаваньня ў сваім народзе духу веры і набожнасьці, любові да айчыны і іншых дабрадзейнасьцяў.

У валадараньне Давыда была пабудаваная новая сталіца Ізраілю — Ерусалім (г.з. горад міру), якая хутка заквітнела пышна і багата, і пасьля Ерусалім зрабіўся знакамітым горадам ва усім сусьвеце.

У гады выпрабаваньняў, зь адмысловай развагай унікаючы ў шляхі Здабычы, ён праліваў перад Богам глыбокую скруху сваю і прасіў Яго дапамогі. Пры гэтым нярэдка ад адчуваньня уласных пакут гнаны складальнік псальмаў у прароцкім духу пераносіўся ў сьпевах сваіх у далёкую будучыню і сузіраў пакуты Хрыста Выратавальніка сьвету. Боганатхнёныя апавяданьні Давыда пасьля сабраныя былі ў адну кнігу Псальмаў або Псалтыр.

СЬВЯТЫ І ПРАВЕДНЫ ІОСІФ АБРУЧНІК УСЯСЬВЯТОЙ ДЗЕВЫ МАРЫІ

Памяць 26 сьнежня

Іосіф Абручнік, заручаны муж Усясьвятой Дзевы Марыі (Мц. 1:18). Ён па прамой галіне паходзіць з роду цара Давыда, але быў бедным і жыў у глухім Назарэце, займаўся цясьлярствам. Аб жыцьці ягоным, апрача абставінаў нараджэньня Хрыста, вядома мала, хоць апакрыфічная літаратура і намагалася дапоўніць гэты прабел. Верагодна, ён хутка памёр пасьля наведваньня Ерусаліму з 12-ці гадовым Ісусам Хрыстом, таму што аб ім пасьля таго больш не згадваецца. Пад ягоным імям вядома апакрыфічнае эвангельля “Гісторыя Іосіфа цясьляра”.

Трапар Іосіфу Абручніку.

Дабравесьці, Іосіф цуд Давыду Богаайцу: / Дзеву бачыў нараджаўшую, / якую з пастырамі славіў / і якой зь вешчунамі пакланяўся, / прыняўшы ад анёла вестку. / Цяпер малі Хрыста Бога, / каб выратаваў душы нашы.