СЛОВА СЬВЯЦІЦЕЛЯ РЫГОРА ПАЛАМЫ Ў ДЗЕНЬ БОГАЯЎЛЕНЬНЯ

1. Учора, памкнуўшыся разам зь вамі ў царкву, калі мы прадсьвяткавалі Дзень Сьвяты (Сьвята Багаяўленьня), я растлумачыў тое, што вынікала, кажучы вашай любові аб хросьце ў Хрыста, якога мы ганараваліся і які зьяўляецца спазнаньнем Бога і прыняцьцем зь нашага боку абавязаньняў у стаўленьні Яго: верай і спазнаньнем Ісьціны, якая — у Богу; дамовай ж і абяцаньнем зь нашага боку мець і справы і словы і вобраз жыцьці заўгодныя Богу, — што пасродкам сымбаляў зьдзяйсьняецца (пры хросьце). Але вучачы аб гэтым, мы тут жа дадалі, што гэтыя сьвятыя сымбалі і праз іх і сумесна зь імі прынятыя на сябе словамі абавязаньня, калі пры гэтым не будуць выконвацца на справе, не толькі не прыносяць карысьць чалавеку, але і справядліва наклічуць на яго асуджэньне.

Затым мы растлумачылі вучэньне да народа Яна Прарока і Папярэднікі і Хрысьціцеля, якое і само па сабе вызначае сутнасьць яго хросту: таму што яно складаецца ў спазнаньні Бога, як мы сказалі; Папярэднік жа і Хрысьціцель Госпада і Бога і Выратавальніка нашага Ісуса Хрыста сваім вучэньнем уводзіць нас у спазнаньне Яго, узьвяшчаючы Яго Прадвечным і Уладаром усяго (сьвету), Судзьдзёй жа жывых і мёртвых, Сваёю уладай уводзячым годных у заўсёды існуючыя мясьціны, асуджаных жа выганяючы ў пекла, — і сьведчачы, што Ён — Госпад і Анёлаў, а сябе прылічаючы да ліку апошніх слуг (Ягоных).

Паколькі жа вадохрышча зьяўляецца не толькі спазнаньнем Бога, але і нашым абавязаньнем мець добрыя паводзіны і здзяйсьняць заўгодныя Богу справы, такім чынам і таму Хрыстоў Папярэднік і Хрысьціцель прыводзіў не толькі да спазнаньня Хрыста, але і прапаведаваў пакаяньне і патрабаваў плёну годных пакаяньня: — праведнасьць (справядлівасьць), тварэньне міласьціны, умеранасьць, любоў, ісьціну; і паказваючы, што прыняцьце на сябе абавязаньня, калі не будзе суправаджацца справамі, зусім не аказвае карысьць, але і падвяргае чалавека асуджэньню, — пагражаў сякераю (сьмерцю) і уяўляў нязгаслы вагонь і казаў: “Усякае дрэва, якое ня родзіць добрага плоду, сьсякаюць і кідаюць у вагонь” (Мц. 3:10)

Да таго ж мы растлумачылі вашай любові таксама і словы, зьвернутыя да Самога Госпада, прыходзячаму для Хросту, сказаныя Хрысьціцелем, які не рашаўся, ухіляўся, прасіў вызваліць яго ад гэтай справы і хутчэй сам жадаў прыняць хрост ад Госпада. Але (мы таксама растлумачылі) і адказ яму з боку Госпада, як словы Уладара, загадваючага рабу, разам жа з тым — і як сябру і роднаму па целе, адкрываючага яму таямніцу і паказваючага добрапрыстойныя чыньнікі (для гэтага Хросту); і ў нашай прамове мы тады дайшлі да таго месца, калі Ян, заваяваўшыся, дапусьціў Госпада да Хросту. Засталося жа праслухаць цяперашняе эвангельскае чытаньне, якое апавядае аб гэтым: “І ахрысьціўшыся, Ісус выйшаў адразу зь вады; — і вось, адчыніліся Яму нябёсы, і ўбачыў Ян Духа Божага, Які сыходзіў, як голуб, і апускаўся на Яго. І вось, голас зь нябёсаў прамовіў: Гэты ёсьць Сын Мой Любасны, Якога Я ўпадабаў.” (Мц. 3:16—17)

2. Вялікая і узьнёслая, браты, укладзена ў гэтыя нешматлікія словы таямніца Хрыстовага Хросту: з працай якая паддаецца разгляду і цяжкавытлумачальная, і не меней — з працай пасьцягаемай; але паколькі яна мае вельмі вялікае значэньне для выратаваньня, то, скарыўшыся Таму, хто Заклікае нас дасьледаваць Пісаньні і адважыўшыся, возьмемся дасьледаваць, наколькі гэта дасягальнае, значэньне таямніцы.

Як, вось, у пачатку (сьвету), пасьля таго як Бог сказаў: “Стварыў Бог чалавека паводле вобразу Свайго, паводле вобразу Божага стварыў яго” (Быц. 1:26), стварыўшы ў асобе Адама нашу існасьць, Ён — праз насаджанага ў яго жыцьцяпачатковага Духа, паказанага і дадзенага яму, явіў разам з гэтым і Трыасобнасьць Творчай Боскасьці, у то час як усё іншае стварэньне было прыведзенае ў быцьцё і паказана як бы адзіным словам Слова і прамаўляючага Айца; так цяпер пры аднаўленьні нашай існасьці ў Хрысьце, Дух Сьвятой, зьявіўшыся зь нябесных абласьцей сыходжаньнем на Яго, прымаючага ў Ярдане хрост, явіў таямніцу — выратавальную для разумных істот, — Усявысокай і Усемагутнай Тройцы.

Па якой жа чыньнікаў пры тварэньні і пры аднаўленьні чалавека зьяўляецца таямніца Сьвятой Тройцы? — Не толькі таму, што ён адзіны на зямлі зьяўляецца таямніцай і прыхільнікам Яе, але і па тым чыньніку, што ён адзіны — па вобразу Яе. Таму што пачуцьцёвыя і бязмоўныя стварэньні жывёльнага сьвету маюць у сабе толькі дух жыцьця, ды і той сам па сабе не ў сілах існаваць, цалкам жа пазбаўленыя несьмяротнага розуму (“ну”) і дарунка слова (або: розуму); істоты жа існыя вышэй усяго пачуцьцёвага (матэрыяльнага) Сьвету — Анёлы і Арханёлы — хоць і духоўныя і разумныя, маюць несьмяротны розум і слова (розум), але не маюць у сабе жыватворчага духу, а таму і целам не валодаюць, якое атрымлівае жыцьцё ад гэтага жыватворчага духа; чалавек жа, адзіны створаны па выяве Трыасобнай Існасьці, валодае несьмяротным розумам і дарам слова (або: розуму) і духам, які дае жыцьцё (спалучанаму зь ім) целу, таму і мае цела, маючае ад яго жыцьцё.

Паколькі пры аднаўленьні нашай існасьці, на Ярдане явіла Сябе Усявысокая і Усемагутная Тройца, нібы Першаўзор захаванага ў нашых душах Яе выявы, то хрышчоны ў Хрыста пасьля Хрыста, хрысьцяцца трыма апусканьнямі ў ваду; Ян жа хрысьціў адзіным апусканьнем. І пазначаючы гэта, Эвангеліст Мацей кажа: “І ахрысьціўшыся, Ісус выйшаў адразу зь вады” (Мц. 3:16).

3. “І гэта”, кажа, — г. з. у то час, як Ён яшчэ не зусім выйшаў зь вады, але толькі выходзіў зь яе – “адчыніліся Яму нябёсы”. Але напружце вашы думкі, браты, малю, і услухвайцеся розумам са усёй увагай да таго, што гаворыцца, для таго, каб зразумець сэнс таямніцы Хросту ў Хрысьце. Так, сыходжаньне Хрыста ў ваду і апусканьне ў ёй прадугледжвала Яго спасланьне ў пекла; як і узыходжаньне Яго зь вады прадвясьціла Яго Уваскрэсеньне зь мёртвых.

Таму натуральна і адпаведна гэтаму для Яго, узыходзячага зь вады, неадкладна адчыніліся нябёсы; паколькі пры Сваім спасланьні ў пекла, Ён, быўшы дзеля нас пад зямлёю, выходзячы адтуль, адчыніў для Сябе, а таксама і для нас, усё не толькі зямное і зьвязанае зь зямлёю, але і самае найвысокае неба, куды затым зь целам узьнёсшыся, Ён – “як наш папярэднік” (Жыд. 6:20). Таму што, як выратавальны Свой Запал Ён прад'явіў праз таямнічы Хлеб і Чару і затым перадаў гэтую Таямніцу верным зьдзяйсьняць яго ў выратаваньне (Мц. 26:26—29), так і спасланьне Яго ў пекла і ўзыход адтуль таямніча прад'явіўшы праз гэты Хрост ў Яго, Ён затым перадаў гэта верным зьдзяйсьняць у выратаваньне: Сабе Самому падаючы пакутлівасьць і цяжар, нам жа дараваўшы зь самога пачатку зносіны ў Ягоным Запале, але без выпрабаваньня пакутлівасьці іх, і робячы нас, па слове Апостала, злучанымі зь Ім падабенствам сьмерці Яго, каб ганараваць нас у свой час і запаветнага Уваскрэсеньня (Рым. 6:8).

Таму што маючы душу і цела як у нас, якія ад нас дзеля нас Ён прыняў, целам Ён прыняў Пакуты і сьмерць і пахаваньне, і самым Уваскрошаньнем зь мёртвых абвясьціў несьмяротнасьць і самога цела, і ў памяць гэтых падзей перадаў нам зьдзяйсьняць Бяскроўную Ахвяру, і дзякуючы ёй, як плод яе, атрымаць выратаваньне; душой жа Ён сышоў у пекла і узышоў адтуль, усім даўшы удзел у заўсёды існуючым сьвятле і жыцьці, і для паказаньня гэтага перадаў нам зьдзяйсьняць Боскі хрост, і дзякуючы гэтаму, як плод гэтага, прыдбаць выратаваньне: — дзякуючы той і іншай таямніцы і дзякуючы абодвум: Душы Яго і Целу Яго, абагаўлёным і утрыманым у сабе насеньнем сапраўднага жыцьця. Таму што на гэтых двух Таямніцах засноўваецца усё наша выратаваньне; уся справа Боскага домабудаваньні засяроджваецца ў гэтых двух (таямніцах).

“Адчыніліся Яму нябёсы”, — не “неба”, казаць, але – “адчыніліся Яму нябёсы”, г. з. — усе нябёсы: усё існае гора, — каб, не бачачы нічога з прыналежнага вышэйшаму сьвету і вышэй нас ляжачае, не падумаў бы ты, што ёсьць нешта ляжачае вышэй і больш высокае, чым цяпер прыняўшы Хрост (Хрыстос); але разумеў бы і спазнаў Адзіную Існасьць і Валадарства, ад нябеснага круга уласьцівай Яму бязьмежнасьці, якая дасягае да цэнтраў усяго і да нашых гэтых крайнасьцяў, г. з. якое выконвае усё і нічога не пакідаючае, каб было па—за Ім і усё выратавальнае атрыманае і ахінаючае і што распасьціраецца над усім, пры гэтым Існае ў Трох Асобах, невымоўна пазнавальны Зьбег. Існы і перш стварэньні нябёсаў, — лепш жа сказаць: Існае першым чынам існага і Існае ў Бога і Існае Бог і Божа Слова і Сын, маючы Айца не раней Яго прыходу ў быцьцё, і маючага разам зь Айцом імя, якое — вышэй усякага імя (Пілп. 2:9) і усякага слова (або: розуму): таму што паміж усімі яўленымі тварэньнямі Яго і Яго Нябеснага Айца, тварэньнямі прыналежнымі як гэтаму сьвету, так і да вышэйшага сьвету, якія падзеленыя і не зьвязаныя паміж сабою, Ён адзіны явіў Сябе злучаным зь Айцом і Духам, як Існы зь Імі і перш складаньня сьвету.

Існы і перш стварэньні нябёсаў, — лепш жа сказаць: Існае першым чынам існага і Існае ў Бога і Існае Бог і Божа Слова і Сын, маючы Айца не раней Яго прыходу ў быцьцё, і маючага разам зь Айцом імя, якое — вышэй усякага імя.

5. “Адчыніліся Яму нябёсы”, — у то час як Марк кажа: “адчынены” Таму што ён так кажа: “І калі выходзіў зь вады, убачыў адразу Ян, як адчынены нябёсы” (Мк. 1:10). Чаму жа адзін Эвангеліст сказаў: “адчыніліся”, а іншы: “адчынены”? — Каб ад уважліва слухаючых не унікла асаблівае значэньне таямніцы. Так, выразам: "адчыніліся", ён паказаў нам, што яны, па чыньніку нашага граху і неслухмянасьці Богу, былі зачыненыя. Таму што для Адама, пасьля таго як ён аказаў непаслушэнства Богу і пачуў ад Яго: “пакуль ня вернешся ў зямлю, зь якое ты ўзяты; бо пыл ты і ў пыл вернешся.” (Быц. 3:19), па напісаным, зачыніліся нябёсы. Такім чынам, справядліва, што Хрысту, ва усім выявіўшаму Сябе паслухмяным Богу, і, як Сам Ён сказаў Яну: "Які выканаў усялякую праўду" і праз гэта цяпер зьдзяйсьняецца Хрост, — адчыніліся нябёсы.

Паколькі ж, як казаць сам Папярэднік Госпада: “Бо Той, Каго паслаў Бог, гаворыць словы Божыя; бо ня мераю дае Бог Духа. Айцец любіць Сына і ўсё даў у руку Ягоную.” (Ян. 3:34—35), зьяўляецца відавочным, што Хрыстос і па целе прыняў усю бязьмерную і бязьмежную сілу і дзеяньне Духу. Нябёсы паказалі на справе, што для усяго стварэньня немагчыма зьмясьціць усю гэтую сілу і дзеяньне Божага Духу чаму калі гэтыя сілы і дзеяньне Божага Духу і явілі сябе і як бы перайшлі на Гэтае Богасутнаснае Цела, то нябёсы, не вытрымаўшы, адчыніліся (разарваліся). Выдатна, такім чынам, нехта сказаў Богу: “І нябёсы нячыстыя ў вачах у Яго” (Ёў. 15:15), завучы “небам” — Анёлаў, існых на небе, Арханёлаў, шматвокіх Хэрувімаў, шасьцікрылых Сэрафімаў, усю іншую прымірную існасьць.

Такім чынам, справядліва, што ні неба, г. з. існыя на ім Анёлы, не сапраўды чыстыя прад Богам нябёсаў, таму што і з боку найвысокай і уладнай герархіі бесьперастанку ачышчаныя і асьвятленыя, саступаюць больш дасканалай Чысьціні. Толькі адзіная чалавечая (“кацімас”) існасьць у Хрысьце, існае Богасутнае і абагаўлёная, багата валодае дасканалай чысьцінёй і здольнае зьмясьціць усё зьзяньне і прамяністасьць, так сказаць, і сілу і дзеяньне Божага Духу. Таму, вось, нябёсы не толькі адчыніліся, але і самі Анёлы саступілі такому спасланьню на яго Боскага Духу.

6. “І ахрысьціўшыся, Ісус выйшаў адразу зь вады; — і вось, адчыніліся Яму нябёсы” (Мц. 3:16) Лукаш жа гаворыць, што калі Хрыстос маліўся – адчынілася неба. Таму ён так кажа: “І Ісус, ахрысьціўшыся, маліўся, — адчынілася неба” (Лк. 3:21). Таму што і падчас хросту і сходзячы і узыходзячы зь вады, Ён маліўся, навучаючы справамі, што не толькі сьвятар і зьдзяйсьняльнік таямніц павінен маліцца, але і той, на якім зьдзяйсьняецца таямніца, пры усякім сьвятадзействе таксама павінен маліцца, хоць бы зьдзяйсьняльнік таямніцы і быў больш дасканалым у дабрадзейнасьці і зьдзяйсьняў б больш старанную малітву; праз яго на асьвячаемага схадзіць мілата; калі ж асьвячаемы больш годны (чым зьдзяйсьняльнік таямніцы) і больш старанна моліцца (чым той), Жадаючы літасьці (о, якая невымоўная дабрыня!) не адмаўляе дзякуючы яму даць удзел у мілаце і самому зьдзяйсьняльніку таямніцы, што ясна цяпер спраўдзілася на Яне (Хрысьціцелю), што пазьней і сам ён адкрыта сьведчыць, кажучы: “ад паўнаты Яго ўсе мы прынялі і мілату да мілаты” (Ян. 1:16).

7. Чаму жа толькі маліўшамуся Ісусу адчынілася неба, і нікому перш Яго? — Што кажаш? — Той, хто, быўшы (яшчэ) ва улоньні маці, разумеў Божае домабудаваньне суасобнага Слова Божага, і не толькі разгуляўся ў радасьці Божага Духа, Якога меў яшчэ ад матчынага улоньня, але і носячай яго ва улоньні надаў мілату, той, хто, быўшы адкрыты ад улоньня, адчыніў айцоўскія вусны, па чыньніку яго пакараныя безьоўем па наказе Анёла, той, хто быў гадаванец пустэльні, больш усіх народжаных жанчынамі і пераўзыходзіўшы усіх ад стагодзьдзя Прарокаў, аднак не ціснуў, каб разьвязаць рамень Хрыстова сандаля (што бы ні азначаў гэты рамень), зь ліку ж саступаючых яму па годнасьці, хто б пераважаў для таго, каб адкрыць неба, лепш жа сказаць: — звышнябесныя сфэры? Але каб ты спазнаў вышыню перавагі ў параўнаньні са усімі Таго, Хто цяпер прымае хрост, абдумай яшчэ і то: якім чынам "адчыніліся Яму", як напісана, “нябёсы”; нам на справе паказана, што не проста нябёсы, але і самыя нетры Нябеснага Айца адчыніліся для Яго; таму што адтуль — Дух і голас, які сьведчыць роднасьць Сына (Мц. 3:17); нябёсы ж, быўшы абвяшчальнікамі Яго (Пс. 18:1), адчыніліся як бы нейкія сусьветныя вусны, і не толькі Анёлам, існым на нябёсах, але і людзям, існым на зямлі, узьвясьцілі усім, што Сын Божы валодае роўным гонарам па Сваёй існасьці і па сіле і па валадарстве над усім зь Нябесным Айцом і сыходзячы ад Яго Духам.

Такім чынам, справядліва, што толькі для Яго, молячагася, адчыніліся нябёсы, паколькі і запячатаную кнігу, — чым можа быць пазначаецца складзенае перш для нас ёю неба, па Адкрыцьцю Каіна, ніхто не мог ні адкрыць, ні прачытаць зь усіх існых на небе і на зямлі і пад зямлёю. “Ідзі і глядзі”, кажа, “І калі Ён зьняў трэйцюю пячатку” адзіны разгарнуў кнігу і прачытаў яе Леў, ён жа ад роду юды. Хто жа Гэты Леў, паходзячы ад калена Юдава, навучаў нас Патрыярх Якаў, кажучы: “Малады леў Юда, са здабычы, сыне мой, ты вяртаешся. Схіліўся ён, лёг, як леў і як ільвіца: хто падыме яго? Не адыдзе скіпетр ад Юды і заканадаўца ад сьцёгнаў ягоных, пакуль ня прыйдзе Прымірэнец, і Яму пакорлівасьць народаў.” (Быц. 49:9–10), г. з. — Той, Хто цяпер відавочна адчыніў усё тое, што вышэй нябёсаў, адзіны прачытаў існуючае ад стагодзьдзя і ва усе стагодзьдзі слова Задуму, утоены ў нетрах Айца скарб прамудрасьці, неспасьціжныя глыбіні і таямніцы Духу.

8. Хрысьціўся Ісус, выйшаў зь вады і адчыніліся Яму нябёсы. Ці бачыце, што сьвяты хрост зьяўляецца нябеснай брамай, якой уводзяць туды прымаючых хрост? Таму што не проста гаворыцца; “адчыніліся “, але – “адчыніліся Яму нябёсы"; усё ж адбіўшыся дзеля Яго, спраўджвалася дзеля нас. Такім чынам, дзякуючы Яму дзеля нас адчыніліся нябёсы, і маючы браму шырока адчыненай, чакаюць нашага уваходу. І перш іншых аб гэтым сьведчыць першы Пакутнік і Мучанік — Стэфан. Схіліўшы калены, Ён памаліўся і, паглядзеўшы, убачыў тое, што ніхто не бачыў перш Хросту Хрыстовага; таму што: “бачу я нябёсы расчыненыя і Сына Чалавечага, Які стаіць праваруч Бога” (Дзеі. 7, 55—56); ён бачыў не толькі невымоўную славу і звышнябёснае месца, але і Самога Жаданага ў славе Айца, па чыньніку якім ён першы зь усіх быўшых пасьля Хрыста дабрашчасным чынам сузіраў тое, што ніхто перш Хрыста не бачыў, у што і самі Анёльскія ваярствы жадаюць пранікнуць (1 Пятр. 1:12); таму што яго прыцягнуў любімы ім Ісус, жадаючы, каб гэты Дыякан быў першым на небе і значна больш шанаваным і высока стоячым, чым служачыя (анёльскія) духі, паколькі ён быў першы Мучанік за Ісьціну. Такім чынам, дзеля Яго для нас адкрыліся нябёсы, і праз Сябе Ён нас ачысьціў: таму што Сам Ён не патрабаваўся ні ў ачышчэньні, ні адчыненьня нябёсаў.

І Ян бачыў усё адбыўшаеся падчас Хросту Ісуса, для таго, каб пасьля мець магчымасьць сказаць пытаючым яго: “Я ня ведаў Яго; але дзеля таго прыйшоў хрысьціць у вадзе, каб Ён зьяўлены быў Ізраілю. … я бачыў Духа, што сыходзіў зь неба, як голуб, і быў Ён на Ім” (Ян. 1:32–34). Сьведчыць жа і выгляд голуба аб чысьціні Таго, на Якога сышоў: таму што гэтая птушка не зьлётае на нячыстыя і смуродныя месцы; сьведчыць жа разам з гэтым і голасу Айца звыш. “І гэта” гаворыцца, г.з. зь выглядам голуба і – “вось, голас зь нябёсаў прамовіў: Гэты ёсьць Сын Мой Любасны, Якога Я ўпадабаў.” (Мц. 3:17) Гэты, Якога цяпер паказвае Мой Дух, сходзячы і знаходзячыся на Ім, як на Маім Заўсёды Існуючым Сыне; таму што Айцец, нібы паказальным пальцам, карыстаючыся Уласьцівым Яму і Суіснучым і Адзінаісным і прынябесным Духам, прарочая разам і паказваючы звыш, а разам з гэтым уяўляючы і яднаньне зь Ім, ясна паказаў і узьвясьціў усім, што Той, Хто ў гэты час прымаючы хрост ад Яна ў Ярдані, ёсьць Сын Яго Умілаваны

10. Затым, Дух явіў Сябе не толькі як бы нейкім пальцам указальнага Айца, але і сышоў да Яго, указанага Айцоўскім пальцам, як бы дакранаючыся Яго, і не толькі гэта, але і быў на Ім; таму што гаворыцца, што: Сьведчыць Ян (прамаўляючы): кажучы: “Я бачыў Духа, што сыходзіў зь неба, як голуб, і быў Ён на Ім” (Ян. 1:32); і не толькі: "на Ім", але і – “ў Ім” (чаму ён жа — сьведка, кажучы: "Ад выкананьня Яго мы вси прияхом" (ст. 16); але і перш відавочнага сыходжаньня на Яго Ён нябачна быў у Ім; а аб гэтым сьведчыцца са боку безьцялесных і нябесных Анёлаў, вуснамі Арханёла, які сказаў Зачаўшай Яго ў дзявоцтве: “Дух Сьвяты сыдзе на Цябе” (Лк. 1:35), а таксама Анёла, кажучага Іосіфу адносна Яе, што: “бо зачатае ў Ёй ёсьць ад Духа Сьвятога” (Мц. 1:20). Затым, гэта узьвяшчае не толькі адзінства, але і нейкую узаемную злучнасьць, цудоўную і разам непарыўную, поўную і незлучоную; і Гэты нам зьяўляецца Адзіны ў трыісным і усемагутным Бажастве Бог, як Ён тады пажадаў Сам явіць Сябе: Айцец Нябесны, Сын Адзінасутны, Дух Сьвяты, ад Айца сыходзячы і ў Сыне спачываючы, маючы нязьдітнае (з Імі) яднаньне і непадзельнае (ад Іх) адрозьненьне. Два — Сьведчачых (г. з. Айцец і Сьвяты Дух); Адзіны жа — Засьведчаны (Госпад Ісус Хрыстос); сьведчаць жа Яны Сваё Бажаство і узаемнае яднаньне і адрозьненьне: Бажаство — на падставе вышэй сусьветнага уладарства, у сілу якога усе нябёсы раптам адчыніліся; яднаньне жа — на падставе крайняй і непарыўнай суцэльнасьці і гармоніі; адрозьненьне жа — на падставе адрозьненьня існых імёнаў і існых уласьцівасьцяў.

Узвышаецца ж і прынятая Ім наша існасьць да гэтай вартасьці; існасьць, якое бачны непадзельна знаходзячыся зь Сынам Божым, так каб і пасьля Яго Ачалавечаньня, былі Тры Шануемые (Боскія) і асьвятляючыя Выявы, у Якія мы верым, а таксама хрэсьцімся, у Боскім хросьце сьцягваючыся трухлявага чалавека, апранаючысь жа ў Хрыста, Новага Адама, Які наша вінаватую існасьць зрабіў новай у Сабе, прыняўшы яе ад цнатлівай крыві, як жадаў, і Сабою апраўдаў яе, і усіх затым народжаных ад Яго ў духе, вызваліў ад гэтага прабацькаўскага праклёну і асуджэньні. І што жа? Паколькі Адзінародны Сын Божы прыняў ад нас не выяву, але, прыняў наша існасьць, аднавіў яе, злучыўшыся зь Ім па Сваёй Выяве, ці азначае гэта, што не кожнага зь нас, як індывідуальную асобу, Ён робіць прычасьнікам Сваёй мілаты, і не кожны ў асобнасьці прымае ад Яго адпушчэньне сваіх асабістых грахоў? І як мог бы зрабіць так Той, Якой “Які хоча, каб усе людзі ўратаваліся і дасягнулі спазнаньня ісьціны” (1 Цім. 2:4) і Які дзеля ўсіх “Нахіліў Ён нябёсы і сышоў” (Пс. 17:10), і справамі і словамі і Сваімі Пакутамі паказаўшы нам шлях выратаваньня, узышоў на нябёсы, прыцягваючы туды пераймаючых Яму? — Але існасьць, якую ад нас, дзеля нас; прыняўшы, Ён аднавіў: асьвячоны і апраўданым і ва усім паслухмяны Айцу явіў яе па чыньніку усяго таго, што, злучыўшыся зь ім па выяве, Ён Сам зьдзейсьніў і папакутаваў; кожнага жа зь нас вернікаў не толькі існасьць, але і вобраз (індывідуальную асобу) Ён аднавіў і дараваў нам адпушчэньне нашых грахоў: шляхам Боскага хросту, шляхам захаваньня Яго запаведзяў, шляхам пакаяньня, якое Ён дараваў заблукаўшым, і шляхам Прычашчэньня Яго Цела і Крыві.

12. Айцец, прарочачы звыш адносна прыняўшага Хрост у плоці: “Гэты ёсьць Сын Мой Любасны, Якога Я ўпадабаў.” (Мц. 3:17), паказаў гэтым, што усё іншае, што было раней паказана праз Прарокаў, праз закон пакладзена, абяцаньні, усынаўленьні, — было недасканалым і было загадана і зьдзяйсьнялася не па непасрэднай волі Боскай, але мела мэту ў тым, што цяпер зьдзяйсьняецца, і ў сілу таго, што цяпер зьдзейсьнілася і яно прыйшло да свайго завяршэньня. І што кажу: законапалажэньні, дадзеныя праз Прарокаў, абяцаньні, усынаўленьні? калі і стварэньне сьвету зь самога пачатку мела сваю мэтанакіраванасьць у Ім, “бо Ён стварыў усё, што на нябёсах і што на зямлі, бачнае і нябачнае: хай тое троны, хай тое дзяржавы, хай тое начальствы, хай тое улады, — усё Ім і для Яго створана”, — як кажа Апостал (Кал. 1:16).

Такім чынам, для Яго было і ад пачатку прывядзе ў быццё чалавека, створанага па выяве Божай, каб ён змог калісьці зьмясьціць у сабе Першаўзор; і закон дадзены Богам у раю быў дзеля Яго: таму што Даўні не даў бы яго, калі бы ён наогул меў застацца нязьдзейсьненым; і тое, што пасьля гэтага было абвешчана і зьдзейсьнена Богам, можна сказаць, усё было зроблена дзеля Яго; і як выдатна мог бы дадаць хто: — і усё звышнатуральнае, я маю ў на увазе: Анёльскія істоты і чыны і існыя тамака законы, мелі сваю мэтанакіраванасьць да гэтага, я маю на увазе — Боскаму домабудаваньню, якому ад пачатку і да канца яны служылі. Таму што “спрыяньне” гэта — непасрэдная і добрая і дасканалая воля Божа: Ён жа — Адзіны, у Якім Яго дабраваленьне, і ў Якім Айцец спачывае і дасканалым чынам дагаджаецца, “Дзівосны, Дарадца, Бог Моцны” (Іс. 9:6), Сам паслухмяны Свайму Айцу і прамаўляючы і даруючы паслухмяным жыцьцё вечнае, якое ды будзе усім нам атрымаць у Самім Цару стагодзьдзяў Хрысьце, Якому належыць усякая слава, гонар і глыбокая пашана з Безпачатковым Яго Айцом і Усясьвятым і Добрым і Жыватворчым Духам цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

ХРОСТ ГОСПАДА

мітрапаліт Антоній (Суражскі)

Зь якім пачуцьцём глыбокай павагі да Хрыста і падзякі да родных, якія нас прыводзяць да веры, мы успамінаем аб сваім Хросьце: як дзівосна думаць, што паколькі нашы бацькі або блізкія нам людзі адкрылі веру ў Хрыста, даручыліся за нас перад Царквой і перад Богам, мы, Таямніцай Хросту, зрабіліся Хрыстовы, мы названыя Яго імем. Мы гэтае імя носім з такой жа глыбокай павагай і зьдзіўленьнем, як юная нявеста нясе імя чалавека, якога яна пакахала на жыцьцё і на сьмерць і даўшы ёй сваё імя; як гэтае чалавечае імя мы беражэм! Як яно нам дорага, як яно нам сьвята, як нам страшна было б учынкам, паводзінамі сваімі яго аддаць на зьнеслаўленьне нядобразычліўцам... І менавіта так злучаемся мы з Хрыстом, Выратавальнік Хрыстос, Бог наш, зрабіўшыся Чалавекам, нам дае насіць Сваё імя. І як на зямлі па нашых учынках судзяць аб усім родзе, які носіць тое ж імя, так і тут па нашых учынках, па нашым жыцьці судзяць аб Хрысьце.

Якая жа гэта адказнасьць! Апостал Павел амаль дзьве тысячы гадоў таму назад папярэджваў маладую хрысьціянскую Царкву, што дзеля тых зь іх, якія жывуць нягодна свайго прызначэньня, ганіцца імя Хрыстова. Няўжо не так зараз? Няўжо ва ўсім сьвеце цяпер мільёны людзей, якія жадалі б знайсьці сэнс жыцьця, радасьць, глыбіню ў Богу, не адхіляюцца ад Яго, гледзячы на нас, бачачы, што мы не зьяўляемся, на вялікі жаль, жывой выявай эвангельскага жыцьця – ні асабіста, ні як грамадзтва?

І вось у дзень Хросту Госпада жадаецца перад Богам сказаць ад сябе і заклікаць усіх сказаць, каму было дадзена хрысьціцца ў імя Хрыста: успомніце, што вы сталі зараз носьбітамі гэтага сьвятога і боскага імя, што па вас будуць судзіць Бога, Выратавальніка вашага, Выратавальніка усіх, што калі ваша жыцьцё – маё жыцьцё! – будзе годная гэтага дарунка Божага, то тысячы вакол выратуюцца, а калі будзе нявартая – зьнікнуць: без веры, без надзеі, без радасьці і без сэнсу. Хрыстос прыйшоў на Ярдан бязгрэшным, пагрузіўся ў гэтыя страшныя ярданскія воды, якія як бы пацяжэлі, абмываючы грэх чалавечы, вобразна зрабіліся як бы мёртвымі водамі – Ён у іх пагрузіўся і прылучыўся нашай сьмяротнасьці і усім наступствам чалавечага падзеньня, граху, зьневажэньня для таго, каб нас зрабіць здольнымі жыць годна чалавечага нашага прызначэньня, годна Самога Бога, Які нас заклікаў быць роднымі Яму, дзецьмі, быць Яму роднымі і сваімі...

Адгукнёмся ж на гэтую справу Боскую, на гэты Божы заклік! Зразумеем, як высока, як велічна наша годнасьць, як вялікая наша адказнасьць, і уступім у зараз ужо распачаты год так, каб быць славай Боскай і выратаваньнем кожнага чалавека, які дакранецца нашага жыцьця! Амін

ХРОСТ ГОСПАДА НАШАГА ІСУСА ХРЫСТА, БОГАЗЬЯЎЛЕНЬНЕ, ВАДОХРЫШЧА

6 студзеня

Калі Ісусу споўнілася трыццаць гадоў і калі надышоў час выйсьці Яму да людзей зь сваёй навукай, Ён з Галілеі прыйшоў да рэчкі Ярдан, да Яна Хрысьціцеля, каб прыняць хрост ад яго.

“На другі дзень бачыць Ян Хрыста, Які ідзе да яго, і кажа: вось Ягня Божае, Якое бярэ на Сябе грэх сьвету; Гэта Той, пра Якога я сказаў; пасьля мяне прыйдзе Муж, Які існаваў да мяне, бо Ён быў раней за мяне; я ня ведаў Яго; але дзеля таго прыйшоў хрысьціць у вадзе, каб Ён зьяўлены быў Ізраілю. І сьведчыў Ян, кажучы: я бачыў Духа, што сыходзіў зь неба, як голуб, і быў Ён на Ім; я ня ведаў Яго; але Той, Хто паслаў мяне хрысьціць у вадзе, сказаў мне: на каго, убачыш, сыходзіць Дух і застаецца на Ім, Той ёсьць – Хто хрысьціць Духам Сьвятым; і я бачыў і засьведчыў, што Гэты ёсьць Сын Божы.” (Ян. 1:29–30)

І, прыняўшы хрост, Ісус выйшаў зь вады. І вось неба адчынілася, і пабачыў Ян Духа Боскага, які спускаўся як голуб, і сыходзіў на Яго. “І вось, голас зь нябёсаў прамовіў: Гэты ёсьць Сын Мой Любасны, Якога Я ўпадабаў.” (Мц. 3:17) Гэтая падзея паказвае, што Бог адзіны ў трох Асобах.

Сьвята ў дзень 6 студзеня называецца сьвятам Хросту Госпада і Богаабвяшчэньнем. Бо пры Хросьце Хрыста Выратавальніка было зьяўленьне Боскасьці Выратавальніка, які пры вялікай колькасьці народу распачаў Сваё адкрытае служэньне дзеля вызваленьня сусьвету. Боскасьць Выратавальніка была паказана пры Ягоным хросьце і народу, і Хрысьціцелю.

Па словах сьвятога Амвросія Мэдэлянскага, дзень Хросту Госпада названы Богаабвяшчэньнем таму, што ў гэты дзень Госпад Зьявіўся не толькі для таго, каб Яго пабачылі, а дзеля выратаваньня людзей. Сьвяты Залатавуст гаворыць, што не той дзень, у якой нарадзіўся Выратавальнік, мусіць быць названы Богазьяўленьнем, але той дзень ў які Ён прыняў хрост. Праз нараджэньне Свае Ён быў ня ўсім вядомы, але праз хрост; да дня хросту Ён быў невядомы народу. Таму і Богазьяўленьнем названы не той дзень, які Хрыстос нарадзіўся, а той, ў якой прыняў хрост.

І тое, што народ не ведаў Яго і не разумеў хто Ён, пачуўшы, што кажа Ян Хрысьціцель. Адказваў ім Ян, прамаўляючы: “Я хрышчу ў вадзе; але стаіць сярод вас Той, Каго вы ня ведаеце” (Ян. 1:26). Няварта дзівіцца таму, што народ ня ведаў Яго, бо і сам Ян Хрысьціцель кажа: “Я ня ведаў Яго; але Той, Хто паслаў мяне хрысьціць у вадзе, сказаў мне: на каго, убачыш, сыходзіць Дух і застаецца на Ім, Той ёсьць – Хто хрысьціць Духам Сьвятым” (Ян. 1:33)

Пачатак сьвята Богаабвяшчэньня адносіцца да часоў апостальскіх. У ІV ст. сьвятыя айцы Царквы: Рыгор Багаслоў, Рыгор Ніскі, Амвросій Мэдэлянскі, Ян Залатавуст, Аўгусьцін ды іншыя пакінулі нам свае высокія навучаньня, якія і зараз чуем у часе сьвята Богазьяўленьня. Пасьля літургіі, у памяць аб хросьце Ісуса Хрыста у рацы Ярдан, Царква праводзіць вялікае асьвячэньне вады на рэках, азёрах, крыніцах, калодзезях… А самі месцы, куды ідуць зь царквы на асьвячэньне вады, называюць Ярданам. Ярданскую ваду Царква выкарыстоўвае для акрапленьня храмаў, дамоў і іншых рэчаў.

Трапар

Пры вадохрышчы Тваім у Ярдане, Госпад, / адкрылася пакланеньня Тройцы: / бо голас Айца сьведчыў аб Табе, / умілаваным Цябе Сынам мянуючы, / і Дух у выглядзе голуба / пацьвярджаў Яго слова няўхільнасьць. / Зьявіўшыся Хрысьце Божа / і сусьвет адукаваўшы, слава Табе!

МЭТА ВЫПРАБАВАНЬНЯЎ – ВЫРАТАВАНЬНЕ ДУШЫ

“Гэта хвароба не да сьмерці, а на славу Божую, хай праславіцца празь яе Сын Божы.”

(Ян. 11:4)

Хвароба, скруха, гора сустракаюцца на кожным кроку. Няма ні аднаго чалавека, які мог бы гэтага пазьбегнуць. Але, хоць гора, у сутнасьці, рэч такая звычайная, яно, у той жа час, і вельмі загадкава. І сярод гора усяго часьцей, усяго натуральным зьяўляецца пытаньне: навошта? Поўны адказ мы атрымаем, верагодна, толькі пасьля сьмерці цялеснай; але збольшага нам дадзена і тут спазнаць мэту і прызначэньне пасланых нам выпрабаваньняў.

Для таго, каб зразумець гэтую мэту, мы павінны памятаць, што наша скруха не датычыцца толькі нас асабіста, але дзеяньне яе распасьціраецца значна далей. У гісторыі хваробы, сьмерці і уваскрашэньні Лазара мы бачым пацьверджаньне вышэйсказанага. Гэты цуд, дасканалае Выратавальнікам у Віфаніі, мела чатыры розных дзеяньня і значэньні. Ён быў патрэбны для Самога Выратавальніка: “ды ўславіцца праз яго Сын Божы”. Ён было патрэбны для апосталаў: “і цешуся за вас, што Мяне не было тамака, каб вы паверылі”.

Выратавальнік ведаў, якое моцнае уражаньне гэты цуд зробіць на апосталаў, і сказаў: “Я цешуся”. Усяго бліжэй гэтая падзея датычылася, вядома, сясьцёр Лазара, і калі ім быў вернуты любімы брат, аб якім яны стагналі і плакалі, як аб памерлым, яны атрымалі і упэўненасьць у Бажастве Ісуса Хрыста. Яны спазналі упершыню, чым Ён можа быць для усіх праўдзіва веруючых у Яго. Нарэшце, гэтая ж скруха, гэты цуд было трэба і для саміх юдэяў. Успомнім словы Выратавальніка: “Ойча, дзякую Цябе, што Ты пачуў Мяне! Я і ведаў, што Ты заўсёды пачуеш Мяне; але сказаў гэта для народа, тут стаяўшага, каб паверылі, што Ты паслаў Мяне”.

Вялікая скруха, паланіўшая сясьцёр Лазара, павінна была, такім чынам, крануць дабратворна і народу, сабранага па гэтым выпадку ў Віфаніі.

Прызначэньне пасланага выпрабаваньня зьяўляецца нам тут у цалкам новым сэнсе, яно асьветлена новым сьвятлом, у які мы, быць можа, не апранаць скруху. Аднак жа і ў нашы дні усё выпрабаваньні і скрухі маюць тую жа вызначаную мэту — выратаваньне душы чалавечай. Кожнае выпрабаваньне ёсьць для Госпада толькі спосаб явіць прад людзьмі усемагутнасьць выратавальнай Сваёй мілаты. Падбадзёрыцеся жа, браты! Мужнейцеся, умацоўвайцеся надзеяю, вучыцеся “хваліцца і жалобамі”, бо “цярпеньне павінна мець дасканалае дзеяньне, каб вы былі дасканалыя ва усёй поўнасьці, без усякага недахопу”.

НЯДЗЕЛЯ АБ ЗАКХЕІ

мітрапаліт Антоній (Суражскі)

У імя Айца, і Сына, і Сьвятога Духа.

Наступіла другая падрыхтоўчая нядзеля да Посту; мы успамінаем сёньня Закхея мытара. Імя “Закхей” значыць “праведнасьць”, “справядлівасьць”. Як недарэчна гэтае імя ў кантэксьце яго жыцьця, зь якой горкай насьмешкай, мусіць, людзі думалі аб тым, як гэты чалавек названы і як ён жыве. Як усе людзі, якія былі ім зьняважаныя, абяздоленыя, абкрадзеныя, уціснутыя, мусіць, прамаўлялі яго імя, прымаючы яго як абразу, як насьмешку: як маглі такога чалавека назваць такім сьвятым імем, зрабіць яго знакам такіх вялікіх, сьвятых рэчаў, як праведнасьць і справядлівасьць, калі уся яго жыцьцё — зьдзекаваньне над справядлівасьцю, калі уся яго жыцьцё — служэньне мамоне няпраўды?

Але вось, прыйшла нейкая гадзіна, і гэты чалавек, жыцьцё якога была так выродліва, было ў такой супярэчнасьці зь яго імем і як бы зь яго глыбінным прызначэньнем, раптам апынуўся тварам да твару зь Выратавальнікам Хрыстом. Ён жадаў Яго бачыць, і для гэтага ён не пабаяўся падвергнуцца зьдзекаваньню, насьмешкам сваіх суграмадзян. Чалавек, верагодна, пажылы, па зямному годны, багаты, узьбіраецца на дрэва, таму што ён занадта малы ростам, каб праз галовы іншых людзей убачыць Выратавальніка. І Выратавальнік, праходзячы міма, як кажа Эвангельле, яго бачыць… Няўжо Ён не бачыў іншых людзей? Вядома, бачыў! Але ў той момант Хрыстос зазірнуў у глыбіні гэтага чалавека і убачыў, што не дарма ён названы сьвятым імем справядлівасьці, сьвятым імем праведнасьці. І Хрыстос яго паклікаў да Сабе; Ён паверыў самому сьвятому, што ў гэтым чалавеку было дзесьці закапана, закапана усім ягоным жыцьцём, затуманенае усім. Ён увайшоў у яго дом, і калі Закхей угледзеўся ў свайго Выратавальніка, убачыў у Ім поўнасьць чалавечай велічы, бясконцую крэпасьць і бясконцую літасьць, любоў да крыжа, жаль і спагаду, і разам з гэтым няўмольную праўду і праведнасьць — ён зламаўся. Гады і часы нявартага жыцьця раптам, як пыл, разьляцеліся, і застаўся перад Хрыстом чалавек, сапраўдны, праведны чалавек, здольны на пакаяньне, здольны сказаць, што калі ён чым пакрыўдзіў каго б то ні было, ён у чацьвёра яму верне, і калі ён каго—небудзь зьняважыў або адабраў паклёпам — ён усё яму спаўна аддасьць...

Ён паверыў у Хрыста, ён паверыў у сябе самога, ён паверыў у чалавечую веліч, у сьвятасьць і дзівоснасьць чалавечага прызначэньня, ён адчуў, што быць такім, якім ён пражыў усе гады свайго жыцьця, — няварта. Ён захацеў вырасьці, як кажа сёньняшняе Пасланьне, у поўную меру росту Хрыстова, вырасьці ў годнасьць чалавека. Ён стаў сапраўды праз веру сынам Аўраама.

Што жа нам перашкаджае крочыць тым жа шляхам? У мінулую нядзеля нам быў прадстаўлены вобраз сьляпога Варцімея, які не мог бачыць ні зыготкага сонца, ні зьзяючага сьвету, ні праходзячага Хрыста, ні блізкага свайго, ні сябе, ні шляху перад сабой, і Хрыстос адкрыў яму вочы на усё. Закхей уяўляецца нам прыкладам чалавека, які здольны пераадолець іншае зло, што сустракае нас на шляху жыцьця. Так, мы таксама сьляпыя, мы таксама няздольныя бачыць сьвет, асьветлены мілатой, Хрыста, дзейснага ў ім па царску, блізкага свайго, і шляху свайго. Але мы яшчэ асьлепленыя іншым чынам: ганарыстасьцю, страхам перад судом чалавечым. Мы бачым, мы не цалкам сьляпыя, але Бога мы не бачым, а бачым толькі кплівыя, палохаючыя нас твары людзей, прачытаны на гэтых тварах асуджэньне і насьмешку, калі так часта на іх напісаная жаль, боль аб тым, што мы так зьняважаныя, так нявартыя сябе саміх. Крывадушны чалавек, па слове Яна Лесьвічніка, гэта чалавек, якой Бога не баіцца, а перад людзьмі дрыжыць і поўзае: няўжо мы не такія? Хто зь нас для таго, каб тварам да твару паўстаць перад Выратавальнікам сваім Хрыстом, здольны, як Закхей, паставіць сябе ў такое становішча, у якім усё яго абсьмяюць? Няўжо мы здольныя на гэта? Як рэдка мы бываем досыць мужныя, каб тварам у твар сустрэць насьмешку і зьневажаньне!

Закхей гэтага не пабаяўся, і вось пра што ён нам кажа: не бойся чалавечага суду, не бойся яго насьмешкі, не бойся!.. Не будзь асьлеплены тварамі, шматлікімі тварамі людзей, паглядзі на адзінае аблічча, якое ёсьць сапраўдным чалавечым Абліччам, Аблічча Хрыста, твайго Бога і твайго Брата па чалавецтве, твайго Выратавальніка; забудзься усё, прыгледзься ў Яго і адкрый Яму дзьверы ў сваё жыцьцё, у сваё сэрца, у свой розум! Адкрыйся Яму да канца! Адкрый свой дом, сваё сэрца, свой розум — але дарогай коштам. Закхей не толькі пераадолеў страх перад людзьмі, але ён даў слова, якое ён выканаў, выправіць сваё жыцьцё. Вось другое яго нам навучаньне: калі мы жадаем стаць дзецьмі Аўраама, г.з. дзецьмі веры, мы павінны быць гатовыя выправіць жыцьцё коштам чагосьці, як зрабіў гэта Закхей.

Удумаемся ў гэтую вобраз, як мы удумаліся ў мінулую нядзеля ў вобраз Варцімея сьляпога, і прыступім у гэты тыдзень па—новаму, адважна, радасна да таго, каб, адкрыўшы вочы, пераадолеўшы сьлепату, зараз убачыць адзінае на патрэбу і стаць вольнымі людзьмі. Не будзем рабамі сваёй сьлепаты, рабамі свайго страху, рабамі любога чалавека, які захоча нас узяць у палон, рабамі таго, што нам прыналежыць, што мы набылі, чым мы валодаем і што намі на самай справе валодае. Станем вольнымі і пойдзем адным крокам далей у глыбіні Царства Божага, у радасьць поўнасьці жыцьця, поўнасьці меры росту Хрыстова. Амін!

НАША НАДЗЕЯ

“Каб ня тужылі вы, як і іншыя, што ня маюць надзеі”

(1. Феc. 4:13)

Якім чынам суцяшае нас слова Божа? Чым лечыць яно нашы адчыненыя раны? О, не так, як суцяшаюць словы людзкія! Яно не прапаноўвае нам забаўкі, не адцягвае ад скрухі, не затуляе нашы раны забыцьцём. Не! Выратавальнік не загадае нам забываць наша гора, Ён дапушчае нашы сьлёзы, Ён Сам плакаў над труной Лазара. Але Ён не загадае нам смуткаваць так, як “не маючым спадзяваньня”. І гэтае спадзяваньне ёсьць Суцяшальнік, пасланы нам звыш, каб адцягваць нас ад усяго зямнога, накіраваць наш погляд да Госпада, тамака нашы скарбы, і тамака трэба шукаць суцяшэньні і радасьці.

Адышоўшыя ў лепшы сьвет сябры нашы ужо не вернуцца да нас, мы на зямлі ужо не убачым дарагой асобы, не пачуем любімага голасу, але усё не канчаецца жыцьцём. Сьмерць ёсьць толькі пераход да поўнасьці жыцьця дасканалага — у гэтым наша суцяшэньне, уся наша надзея. Хоць яны не вернуцца да нас, але мы пойдзем да іх, калі закліча нас Госпад. Шлях наш даўжэй, праца наш яшчэ не скончана, мы яшчэ не заслужылі заспакаеньня, нешта яшчэ застаецца нам зрабіць для Госпада. Задача наша павінна быць выкананая тут, на зямлі. Тады пачнецца і для нас вечнае, радаснае сьвята на небе.

Пагоднімся ж з гэтай задачай, будзем выконваць яе добрасумленна да канца, колькі б яна нам ні каштавала сьлёз і працы. Будзем жа “з цярпялівасьцяй прабягаць будзем праз поле барацьбянае” і цярпліва чакаць Божага закліку ў вечную айчыну Якая гэта будзе асалода, калі ў зьзяньні Яго любові мы заўсёды “разам з Госпадам будзем!” (Жыд. 12:1). Няўжо, скарбутная брація, вы не знаходзіце суцяшэньні ў гэтым жывым спадзяваньні? Няўжо вашы сьлёзы засьцілаюць ад вас гэтае сьветлае бачаньне?

О, ідзіце да Яго шукаць суцяшэньні і міру! Ён, ведаючы вашу слабасьць, супакоіць вас Сваім любячым поглядам; Яго абдымкі адчыненыя для вас, пасьпяшаецеся атуліцца ў іх ад усіх вашай зьбянтэжанасьці і трывогі. Спадзявайцеся на Боскага Суцяшальніка, Які заклікае вас да Сабе і гатовы праліць на вас, нявартых, нямоглых, той мір і радасьць, крыніца якіх Ён Сам.

Прыміце з пакорай і любоўю дадзены вам крыж і нясіце яго цярпліва. Яшчэ трохі, і наступіць дабрашчасная хвіліна, калі Выратавальнік закліча нас на супакой — туды, дзе ужо не будзе ні сьлёз, ні хваробы, ні подыхаў.

ПРЫКМЕТЫ ЦАРСТВА БОЖАГА

“І сказаў ім Ісус у адказ: ідзеце, скажэце Яну, што вы бачылі і чулі”

(Лк.7:22)

Ян Хрысьціцель, той, аб якім Хрыстос Сам сказаў, што ён “сьвяцільнік, што гарэў і сьвяціў” (Ян. 5:35) цярпеў у вязьніцы дзеля праўды. Верныя, непадкупны сьведка Божы узгнявіў сваёю шчырасьцю і адважным абвінавачаньнем граху заганнага цара, і той пазбавіў яго волі, пасьля таго як раней слухаў яго зь задавальненьнем, і кінуў яго ў турму Ды, пакуль Ян не кранаўся яго асабіста, Ірад готаў быў усхваляць яго, але толькі агністае, выкрывальнае слова Боскай праўды закранула яго і яго грахоўнае жыцьцё, ён стаў ворагам Божаму пасланцу.

І зараз бывае тое ж самае: людзі усхваляюць слова Боскае, дакуль яно не зробіцца сьведкай супраць грахоў іх. Ледзь - ледзь душа адчуе абвінавачаньне і не захоча павініцца і выдаліць ад сябе грэх, яна адштурхвае тое Эвангельле, якое яе зьбянтэжыла, і, не жадаючы заваявацца, абураецца.

Ян скарыўся несправядліваму прысуду, несумнеўна, таму, што за самаўпраўнасьцю чалавека ён убачыў волю Боскую, якая дапусьціла гэтае выпрабаваньне. Але хмара сумневу пранеслася над душой яго, і журботныя вучні яго дашлі перадаць аб гэтым Ісусу.

Ісус цьвёрда спадзяецца на Сваё Папярэдніка; ведае, што гэтая часавая хмара хутка абміне і што за крывавым зыходам гэтага жыцьця рушыць усьлед вечная слава. Ён ведае, што моцны дух Яна і зараз значна больш заняты Царствам Божым, чым сваёю асабістаю доляй, і пасылае яму адказ годны яго: “ідзеце, скажэце Яну, што вы бачылі і чулі: сьляпыя робяцца відушчымі, кульгавыя ходзяць, пракажоныя ачышчаюцца, глухія чуюць, мёртвыя ўваскрасаюць і ўбогім абвяшчаецца дабравесьце” (Лк. 7:22). Вось яны, прыметы і праявы таго Царства Божага, якое ты прыйшоў узьвясьціць. А табе, мучанік, якое жа слова? “дабрашчасны, хто не спакусіцца празь Мяне.” (Лк. 7:23)

Госпад бачыць, што ты не спакусісься, што зьведаеш да канца, і заве цябе дабрашчасным. А па сыходу вучняў Яна Ён працягвае прамову аб ім, кажучы, што ён “больш прарока”, што ён той, аб якім напісана: “вось, Я пасылаю анёла Майго перад абліччам Тваім” (Лк. 7:27). Дабрашчасны, хто не спакусіцца, нават калі не бачыць уласнага збавеньня; дабрашчасны той, каму дадзена цярпець, пакутаваць і нават памерці за праўду! Дабрашчасныя і тыя пакорлівыя вучні, якіх Госпад пасылае да сваіх вязьняў і пакутнікаў, і да хворых пасылае, каб падтрымаць і суцешыць іх словам Яго нязьменнай любові!

НАДМАГІЛЬНАЕ СЛОВА СВЯЦІЦЕЛЮ ВАСІЛЮ ВЯЛІКАМУ СЬВЯЦІЦЕЛЯ РЫГОРА БОГАСЛОВА

Раней думаў я, што адно і тое ж — жыць целу без душы і мне без цябе, умілаваны Хрыстоў слуга, Васіль. Але перанёс я разьвітаньня і яшчэ жывы. Ці доўга жа марудзіць? Для чаго не забярэш мяне адсюль і не увядзеш у весялосьць дабрашчасных? Не пакінь жа, не пакінь мяне! Клянуся магілай, што ніколі, калі бы і захацеў, не забуду аб табе. Вось Рыгорава слова!

Калі Тройца прыняла да сабе дух багамудрага Васіля, які ахвотна сьпяшаўся адсюль, тады усе нябесныя ваяры усьцешылася, бачачы яго крочашчым, а усялякі горад у кападокіян зарыдаў. Скажу яшчэ больш: тады і вялікі сусьвет заклікаў: “Не стала прапаведніка,не стала таго, хто быў вузлом, замацоўваючым выдатны мір”.

Увесь сусьвет — набытак роўнамагутнай Тройцы — прыведзены ў незвычайнае ваганьне супраціўнымі вучэньнямі. А вусны Васілёвы (нажаль! нажаль!) зачынены маўчаньнем. Абудзіся, Васіль, і спыні буру сваім словам і сваімі сьвятадзействамі. Бо ты адзін паказаў нам і жыцьцё, роўнае вучэньню, і вучэньне, роўнае жыцьцю.

Адзін Бог, валадарыўшы у горных; і наша стагоддзе бачыла аднаго годнага архірэя. Гэта ты, Васіль, громагучны весьнік ісьціны, сьветлае вока хрысьціянаў, асьвячаючае душэўнымі доблесьцямі, вялікая слава Понта і кападокіян! Умольваю цябе, і цяпер прадстой і прынось свае падарункі за мір.

Не шматлікім дыхаў ты на зямлі, але усё прынёс і аддаў у падарунак Хрысту: і душу, і цела, і слова, і рукі, — о Васіль, вялікая слава Хрыстова, абапора ярэяў, апора ісьціны, якую цяпер больш усяго імкнуцца расьсячы.

Сьвятланосны Васіль, вялікая хвала кеарыйцаў! Тваё слова — гром, а жыцьцё — маланка. Але і ты пакінуў сьвяты пасад! Так заўгодна стала Хрысту, каб як мага хутчэй далучыць цябе да хору жыхароў нябёсных.

Ты вывучыў усе глыбіні Духу і усю зямную мудрасьць. Ты быў жывою ахвярай.

Восем гадоў трымаў ты стырно багамудрага народа. Гэта адно мала ў справах тваіх, Васіль.

Радуйся, Васіль, хоць ты і ў расстаньні яшчэ са мною! Такое табе ад Рыгора надмагільнае пісаньне.

Вось слова, якое любіў ты! Адданы табе, Васіль, доўг сяброўства і падарунак для нас шматплачэўны.

Такі надпіс ускладае Рыгор на прах твой, о Васіль.

ЖЫЦЬЦЯПІС СЬВЯЦІЦЕЛЯ ВАСІЛЯ ВЯЛІКАГА

Памяць 1 студзеня

Сьвяціцель Васіль Вялікі, архібіскуп Кесарыі Кападакійскай, нарадзіўся каля 330 года ў Кесарыі, адміністрацыйным цэнтры Кападакіі, і паходзіў зь вядомага роду, які славіўся шляхетнасьцю, багацьцем і рэўнасьцю хрысьціянскай веры. Маці сьвятога Васіля, Эмілія, была дачкой мучаніка. У сям'і было дзесяць чалавек дзяцей — пяць сыноў і пяць дачок, зь іх пяцёра былі потым прылічаныя да ліку сьвятых: Васіль, Макрына, Рыгор, пасьля япіскап Ніскі, Пётр, япіскап Севасьційскі, і праведная Феазва — дыяканіса.

Першапачатковую адукацыю Васіль атрымаў пад кіраўніцтвам бацькі, затым ён навучаўся ў лепшых настаўнікаў Кесарыі Кападакійскай, дзе пазнаёміўся са сьвятым Рыгорам Багасловам, а пазьней перайшоў у школы Канстанцінопаля, дзе слухаў выбітных прамоўцаў і філосафаў. Для завяршэньня адукацыі сьвяты Васіль адправіўся ў Афіны — цэнтр клясічнай асьветы. Пасьля чатырох альбо пяці гадоў знаходжаньня ў Афінах Васіль Вялікі валодаў усімі даступнымі ведамі: філёзаф, філёляг, прамоўца, юрыст, які меў глыбокія спазнаньні ў астраноміі, матэматыцы і медыцыне, — “гэта быў карабель, гэтак нагружаны вучонасьцю, калі гэта ёміста дзеля чалавечай прыроды”.

У Афінах паміж Васілём Вялікім і Рыгорам Багасловам усталявалася найцеснае сяброўства, якая доўжылася усё жыцьцё. Пазьней сьвяціцель Рыгор Багаслоў захоплена гаварыў аб гэтым часе: “Нам вядомыя былі дзьве дарогі: адна — да нашых сьвятых храмаў, іншая — да настаўнікаў навук зьнешніх”

Па заканчэньня вучэньня сьвяты Васіль вярнуўся ў Кесарыю, дзе некаторы час выкладаў рыторыку. Але неўзабаве, адмовіўшыся ад прапановы кесарыйцаў, якія прагнулі даручыць яму навучаньне юнацтва, ён уступіў на шлях аскетычнага жыцьця. “Жадаючы набыць кіраўніка да спазнаньня ісьціны”, Васіль распачаў падарожжа ў Егіпет, Сірыю і Палястыну, да вялікіх хрысьціянскіх падзьвіжнікаў. Вярнуўшыся ў Кападакію, ён вырашыў пераймаць ім. Раздаўшы сваю маёмасьць бедным, ён пасяліўся ў самотным месцы, сабраўшы вакол сябе манахаў у манастыр агульнажыхарскага статуту. Сваімі лістамі Васіль Вялікі прыцягнуў у пустэльню свайго сябра Рыгора Багаслова.

Сьвятыя Васіль і Рыгор жылі ў строгім устрыманьні: у кельлі іх, без даху, не было вагню, ежа была самай беднай. Яны самі абсякалі камяні, саджалі і палівалі дрэвы, вазілі грузы. Ад вялікіх прац мазалі не схадзілі зь іх рук. У адзіноце сьвятыя Васіль і Рыгор узмоцнена займаліся вывучэньнем Сьвятога Пісаньня па кіраўніцтвах найстаражытных тлумачальнікаў. У той жа час Васіль Вялікі па просьбе манахаў напісаў зборнік правіл маральнага жыцьця. Шматлікія хрысьціяне накіраваліся да яго, утвараючы мужчынскія і жаночыя манастыры.

У валадараньне Канстанцыя распаўсюдзілася ілжэвучэньне Арыя, і Царква заклікала да служэньня абодвух сьвятых. Сьвяты Васіль вярнуўся ў Кесарыю і быў пасьвячаны ў дыякана, а затым пасьвечаны ў сан сьвятара. “Але бачачы, — як апавядае Рыгор Багаслоў, — што усё надзвычай пачытаюць і хваляць Васіля за мудрасьць і сьвятасьць, яго япіскап, па чалавечай немачы, захапіўся рэўнасьцю да яго і пачаў выказваць непрыхільнасьць да яго”. Манахі усталі на абарону сьвятога Васіля. Каб не выклікаць царкоўнага падзелу, ён выдаліўся ў сваю пустэльню і заняўся улашчатаваньням манастыроў.

З прыходам да улады імпэратара Валента, рашучага прыхільніка арыян, для Праваслаўя наступаюць цяжкія гадзіны. Тады сьвяты Васіль сьпешна вярнуўся ў Кесарыю. Пропаведзі гаварыў ён штодня, і часта двойчы — раніцай і увечар. У гэты час сьвяты Васіль склаў чын Літургіі; ім напісаныя таксама Гутаркі на Шасьцідзён, на 16 раздзелаў прарока Ісаі, на псальмы, другі збор манаскіх правіл. Супраць настаўніка арыян Яўномія Васіль напісаў тры кнігі. Па сконе япіскапа Кесарыйскага, Васіль Вялікі быў узьвядзёны на яго кафедру.

У імпэрыі Валента зьнешняе панаваньне належала арыянам, якія, па-рознаму вырашаючы пытаньне аб Боскасьці Сына Боскага, былі падзелёныя на некалькі партый. Да ранейшых дагматычных спрэчак быў далучана пытаньне аб Сьвятым Духу. Для поўнага высьвятленьня праваслаўнага вучэньня па гэтым пытаньні, па просьбе сьвятога Амфілёхія, япіскапа Іканійскага, сьвяціцель напісаў кнігу аб Сьвятым Духу.

Агульнае сумнае становішча Цэрквы пагаршалася шматлікімі расколамі і разладамі. Сярод сталых небясьпек сьвяты Васіль падтрымліваў праваслаўных, замацоўваючы іх веру, заклікаючы да мужнасьці і цярпеньня. Сьвятым япіскапам напісаныя шматлікія лісты да Царкоў, япіскапам, кліру, прыватным людзям. Зрынаючы ерэтыкоў “зброяй вуснаў і стрэламі пісьмён”, сьвяты Васіль, як нястомны абаронца Праваслаўя, усё сваё жыцьцё выклікаў непрыязнасьць і разнастайныя інтрыгі арыян.

Імпэратар Валент, бязьлітасна засуджываўшы на выгнаньне непажаданых яму япіскапаў, насадзіўшы арыянства ў іншых малаазійскіх правінцыях, з той жа мэтай зьявіўся ў Кападакію. Ён паслаў да сьвятога Васіля прэфекта, які стаў пагражаць яму спусташэньнем, выгнаньнем, мукамі і нават сьмяротнай карай. “Усё гэта, — адказаў Васіль, — для мяне нічога не значыць, той не губляе маёнткі, хто нічога не мае, акрамя трухлявай і зношанай вопраткі і нешматлікіх кніг, у якіх складаецца усё маё багацьце. Выгнаньня няма дзеля мяне, таму што я не зьвязаны месцам, і то месца, на якім жыву зараз, не маё, і усякае, куды мяне ні кінуць, будзе маё. А пакуты што могуць зрабіць мне? — Я так слабы, што толькі першы удар будзе адчувальны. Сьмерць жа для мяне дабрадзейства: яна хутчэй прывядзе мяне да Бога, для Якога жыву і працую, да Якога даўно я імкнуся”.

Кіраўнік быў здзіўлены такім адказам. Даклаўшы Валенту аб непахіснасьці сьвятога Васіля, ён сказаў: “Пераможаныя мы, цар, япіскапам Цэрквы”. Тую жа цвёрдасьць Васіль Вялікі выявіў і перад тварам самога імпэратара і сваімі паводзінамі зрабіўна Валента такое уражаньне, што ён не падтрымаў арыян, патрабуючых выгнаньня Васіля.

Сьвяты Васіль амаль штодня здзяйсьняў Набажэнства. Ён асабліва клапаціўся аб строгім выкананьні канонаў Царквы, уважліва сочачы, каб у клір уступалі толькі годныя. У Кесарыі сьвяты Васіль устроіў два манастыра, мужчынскі і жаночы з храмам у гонар 40 пакутнікаў, дзе захоўваліся іх сьвятыя мошчы. Па прыкладу манахаў, клірыкі мітраполіі сьвяціцеля, нават дыяканы і прэсьвітэры, жылі ў надзвычайнай беднаце, працавалі і вялі жыцьцё чыстае і дабрадзейнае. Усе свае асабістыя сродкі і прыбыткі сваёй царквы сьвяціцель ужываў на карысьць бедных; у кожнай акрузе сваёй мітраполіі ён стварыў багадзельні; у Кесарыі — гасьцініцу і дабрадзейны дом.

Хваробы, што прасьледавалі сьвяціцеля зь юнацтва, працы вучэньня, подзьвігі устрыманьня, клопаты і скрухі пастырскага служэньня рана зьнясілілі сілы сьвяціцеля. Спачыў сьвяціцель Васіль I студзеня 379 года ва узросьце 49 гадоў. Неўзабаве перад сконам сьвяціцель дабраславіў сьвятога Рыгора Багаслова на прыняцьце Канстанцінопальскай кафедры. Па спачыну сьвятога Васіля Царква адразу стала сьвяткаваць яго памяць. Сьвяты Амфілохі, япіскап Іканійскі, у сваім слове ў дзень спачыну сьвяціцеля Васіля Вялікага гаварыў: “Не без падставы і не выпадкова боскі Васіль вызваліўся ад цела і перашоў ад зямлі да Бога ў дзень Абразаньня Ісуса, сьвяткуемы паміж днём Каляд і Вадохрышча Хрыстова. Таму гэты усядабрашчасны, прапаведуючы і усхваляючы Каляды і Вадохрышча Хрыстова, узьнімаў абразаньне духоўнае, і сам, пакінуўшы целы, удастоіўся узьнесьціся да Хрыста менавіта ў сьвяты дзень успаміну Абразаньня Хрыстова. Таму-то і усталявана ў гэты дзень штогод паважаць памяць Вялікага сьвяткаваньнем і урачыстасьцю”.

Трапар сьвяціцелю Васілю, тон 4

Пропаведзь твая прайшла па усёй зямлі, як прыняўшай слова тваё, якім ты богагодна адчыніў ісьціны веры, уразумеў прыроду усяго існага, упрыгожыў чалавечыя звычаі; царскае сьвятарства — ойча звышгодны, молі Хрыста Бога аб выратаваньні душ нашых.

СЬВЯТА АБРАЗАНЬНЯ ХРЫСТОВА

1 студзеня

На восьмы дзень пасьля Свайго нараджэньня Госпад наш Ісус Хрыстос, па старазапаветным законе, прыняў абразаньне, усталяванае для усіх немаўлят мужчынскай падлогі ў знак Запавету Бога з прабацькам Аўраамам і яго нашчадкамі (Быц.17:10-14; Ляв.12:3). Пры зьдзяйсьненьні гэтага абраду Боскаму Немаўлю было дадзена Імя Ісус, абвешчанае Арханёлам Гаўрыілам яшчэ ў дзень Дабравешчаньня Усясьвятой Дзеве Марыі (Лк.1:31-33; Лк.2:21). Па тлумачэньні айцоў Царквы, Госпад, Творца закону, прыняў абразаньне, паказваючы прыклад, як людзям належыць няўхільна выконваць Боскія усталяваньні. Госпад прыняў абразаньне для таго, каб ніхто пасьля не мог усумніцца ў тым, што Ён быў праўдзівым Чалавекам, а не носьбітам зманлівага цела, як вучылі некаторыя ерэтыкі (дакэты). У Новым Запавеце абрад абразаньня саступіў месца таямніцы Хросту, правобразам якога ён зьяўляўся (Кал.2:11-12). Сьведчаньні аб сьвяце Абразаньня Госпада ва Усходняй Царкве узыходзяць да IV стагодзьдзя. Канон сьвяту напісаны звышгодным Стэфанам Саваітам. Разам зь абразаньнем, успрынятым Госпадам як знак Запавету Бога зь людзьмі, Ён атрымаў і Імя Ісус (Выратавальнік) як пячатку Свайго служэньня справе выратаваньня сусьвету (Мц. 1:21; Мк. 16:17; Мк. 9:38-39; Лк. 10:17; Дзеі. 3:6 Дзеі. 3:16; Філ. 2:9-10). Гэтыя два падзеі, якія здзейсьніліся ў самім пачатку зямнога жыцьця Выратавальніка, нагадваюць хрысьціянам, што яны уступілі ў Новы Запавет з Богам і “абрэзаны абразаньнем нерукатворным, калі скінулі грахоўнае цела плоці, абразаньнем Хрыстовым” (Кал. 2:11). Само імя хрысьціяніна сьведчыць аб уступе чалавека ў Новы Запавет з Богам.

Тлумачэньня на парэмію ў сьвята Абразаньня Хрыстова

Быцьця чытаньня

Абраму было дзевяноста дзевяць гадоў, і Гасподзь зьявіўся Абраму і сказаў яму: Я Бог Усемагутны; хадзі прад абліччам Маім і будзь беспахібны; і пастанаўлю запавет Мой паміж Мною і табою, і вельмі, вельмі памножу цябе. Я - вось запавет Мой з табою: ты будзеш бацька мноства народаў, і ня будзеш ты болей звацца Абрамам, а будзе табе імя Абрагам, бо Я зраблю цябе бацькам мноства народаў; і вельмі, вельмі распладжу цябе, і выведу ад цябе народы, і цары пойдуць ад цябе; і пастанаўлю запавет Мой паміж Мною і наступнікамі тваімі пасьля цябе ў роды іхнія, запавет вечны ў тым, што Я буду Богам тваім і нашчадкаў тваіх пасьля цябе; І ўпаў Абрам на аблічча сваё. Бог гаварыў зь ім далей і сказаў: І сказаў Бог Абрагаму: ты ж датрымлівай запавет Мой, ты і наступнікі твае пасьля цябе ў роды іхнія. Гэта ёсьць запавет Мой, які вы павінны датрымліваць паміж Мною і вамі і паміж нашчадкамі тваімі пасьля цябе: хай будзе ў вас абрэзаны ўвесь мужчынскі пол; абразайце крайнюю плоць вашу: і гэта будзе азнакаю запавету паміж Мною і вамі. На восьмы дзень ад нараджэньня хай будзе абрэзана ў вас у роды вашыя кожнае дзіця мужчынскага полу, народжанае ў доме і купленае за срэбра ў якога-небудзь іншапляменца, якое не ад твайго семя. А неабрэзаны мужчынскага полу, які не абрэжа крайняй плоці сваёй, вынішчыцца душа тая зь народу свайго; ён парушыў запавет Мой.

Быц 17:1–2, 4–7, 3, 9–12, 14

Гэтая парэмія нагадвае аб тым, што зьявіўся Госпад Аўрааму на сотым годзе жыцьця і сказаў: “Я твой Бог, хадзі прад Мной і будзь бязгрэшны”. Хадзіць прад Богам — гэта жыць стала зь думкай аб тым, што Бог бачыць цябе наскрозь, ведае і справы, і думкі, і усе сардэчныя рухі. Быць бязгрэшным — значыць паводзіць сябе так, каб нічым не абразіць Бога, не дазваляць сабе забыцца аб тым гонары, якую даруе чалавеку блізкасьць Творцы. З гэтага звароту Госпада пачынаецца запавет Бога з чалавекам. Бог абяцае Аўрааму шмат нашчадкаў, маці якіх будзе Сара. Тут жа ў імёнах гэтай шлюбнай пары падвойваецца па літары: Аўраам і Сара. Наказ звацца так яшчэ больш падкрэсьлівае дабраслаўленьне Боскае, якое успадкоўваюць толькі нашчадкі Аўраама і Сары (у Аўраама былі дзеці Агарі, Хетуры, але не выпадала быць спадкаемцамі дабраслаўленьня). Ад Аўраама патрабуецца вернасьць Богу, і не толькі асабіста яго, але і усіх шматлікіх нашчадкаў. Для захаваньня ў роды родаў запавету з Богам і як абяцаньне выканаць загаданае абіраецца вонкавае дзеяньне — абразаньне. Яно закліканае выхаваць у пакаленьнях жаданьне трымацца адзіным народам, каб пакланяцца толькі Богу Аўраама. Як знак запавету яно уключае і унутранае асьвячэньне, без якога адно павялічэньне колькасьці абранага народа яшчэ не азначае сардэчнай адданасьці Богу і веры прабацькі Аўраама. Таму і выкрываліся “неабрэзаныя сэрцы і вушы” у кнізе Левіт (Лев. 26:41) і ў Дзеях (Дзеі. 7:51). Правілы загадвалі зьдзяйсьняць абразаньне на восьмы дзень, калі нованароджаны адужэе. Да таго ж лік 8 выяўляў поўнасьць і дасканаласьць. Адкладаць на пазьнейшае час зьдзяйсьненьне загаданага лічылася выразам грэбаваньня і нядбайнасьці, недапушчальнай тамака, дзе прамова аб наказе Боскім. Датычылася гэта хлопчыкаў, бо для працягу роду досыць асьвячэньні галавы сям'і, жонка ж зь мужам складала адзінае цэлае. Першапачаткова галоўная увага было накіраванае на павялічэньне колькасьці народу, і таму ў Старым запавеце строга узаконена першым чынам адзінства крыві і веры. У наступным, ужо ў Новым Запавеце, абразаньне заменена хростам, дзеючым глыбей і ўсебакова. У Старым запавеце яшчэ неразьвітая сьвядомасьць каштоўнасьці дадзенага Богам падтрымлівалася страхам пакараньня (аж да раптоўнай сьмерці). Новы запавет уключае усіх жадаючых паважаць Бога, і таму хрост не абмяжоўваецца нічым вонкавым — толькі б засвоіць веру і вучыцца усім жыцьцём “хадзіць прад Богам”.

У сьвята Абразаньня Госпада чытаецца гэтая парэмія для таго, каб відавочна было для усіх, што Госпад ва усім падпарадкоўваўся закону. Ён нічым не жадаў падкрэсьліваць Сваю вольнасьць ад усіх пастаноў, але цалкам справядліва пазьней паказваў, што прыйшоў не парушыць закон, але выканаць.

Вершыра сьвята Абразаньня Хрыстовага

Сышоўшы да людзей Выратавальнік, / прыняўшы пялёнкамі спавіваньне, / не пагрэбаваў плоці абразаньнем, / васьмідзённы па Маці, безпачатковы па Айцу. / Таму, верныя, засьпяваем: / Ты ёсьць Бог наш, памілуй нас.

Трапар сьвята Абразаньня Хрыстовага, тон 1

На пасадзе вогненым ў вышынях сядзіш зь Айцом безпачатковым і Боскім Тваім Духам. / Дабраваліў Ты нарадзіцца на зямлі ад Дзевы, што мужа не ведала – Маці Тваёй, Ісусе. / Праз гэта і абразаньне зьдзейсьнена Табе, чалавеку васьмідзённаму. / Слава Ўсядобраму Твайму задуму, слава далёкагляднасьці Тваёй, слава сыходжаньню Твайму, / адзіны Чалавекалюбца.

Кандак сьвята Абразаньня Хрыстовага, тон 3

Усіх Госпад абразаньне церпіць / і чалавечыя правіны, як Добры абразае, / падае выратаваньне сусьвету; / і радуецца ў вышынях і Творца герарх, / і сьветносьбітныя, і боская схованка Хрыстова – Васіль.